Lý do Ukraine liên tục phá hủy oanh tạc cơ Tu-95 Nga

Kể từ khi chiến sự tại Ukraine bùng nổ vào tháng 2/2022, Nga đã chịu tổn thất lớn về nhân lực và trang thiết bị. Bên cạnh hàng nghìn xe tăng và nhiều loại khí tài khác, những máy bay ném bom hạng nặng tầm xa như Tu-95 cũng đang trở thành một trong những tài sản quân sự khó thay thế nhất của Moscow.

Máy bay ném bom Tu-95 của Nga. (Ảnh: AB)

Tu-95, được NATO đặt tên là "Bear", không chỉ giữ vai trò trong lực lượng răn đe hạt nhân và các cuộc tấn công tầm xa của Nga mà còn mang ý nghĩa biểu tượng đối với sức mạnh không quân chiến lược nước này.

Nga từng có bao nhiêu Tu-95 trước chiến sự?

Tupolev chế tạo chiếc Tu-95 đầu tiên vào năm 1952 và đưa vào sản xuất hàng loạt từ năm 1956. Hơn 500 máy bay thuộc dòng Tu-95 đã được sản xuất qua nhiều phiên bản.

Việc sản xuất Tu-95 ban đầu kết thúc trong những năm 1960 hoặc 1970, nhưng được nối lại vào năm 1981 với biến thể Tu-95MS được hiện đại hóa để mang tên lửa hành trình. Đến năm 1992, Nga chính thức chấm dứt sản xuất dòng máy bay này.

Trước khi chiến sự tại Ukraine bắt đầu, Nga được cho là duy trì khoảng 58 chiếc Tu-95MS. Đây là lực lượng máy bay ném bom chiến lược quan trọng, có khả năng mang tên lửa hành trình tấn công các mục tiêu ở khoảng cách rất xa.

Ukraine đã phá hủy bao nhiêu Tu-95?

Theo Oryx, nguồn chuyên theo dõi tổn thất quân sự dựa trên bằng chứng hình ảnh, Ukraine đã phá hủy ít nhất 8 chiếc Tu-95MS và làm hư hại 3 chiếc khác.

Nếu tính trên quy mô khoảng 58 máy bay Tu-95MS mà Nga sở hữu trước xung đột, số lượng bị phá hủy và hư hại tương đương khoảng 18% phi đội.

Đáng chú ý, 8 chiếc Tu-95MS được cho là đã bị phá hủy trong Chiến dịch Mạng Nhện của Ukraine vào tháng 6/2025. Đây là một trong những đòn tấn công gây chú ý nhất nhằm vào lực lượng máy bay ném bom chiến lược của Nga.

Đến tháng 7/2026, Cơ quan An ninh Ukraine (SBU) tiếp tục sử dụng máy bay không người lái tầm xa để tập kích các máy bay ném bom chiến lược tại căn cứ Engels ở tỉnh Saratov của Nga.

SBU cho biết UAV đã bay khoảng 800 km để tiếp cận mục tiêu. Cơ quan này tuyên bố một máy bay bị hư hại nghiêm trọng, trong đó phần đuôi bị phá hủy.

Theo SBU, việc loại bỏ một máy bay ném bom chiến lược đồng nghĩa với việc Nga mất đi khả năng sử dụng chiếc máy bay đó để phóng hàng loạt tên lửa hành trình nhằm vào các mục tiêu ở Ukraine.

Vì sao Tu-95 khó được Nga thay thế?

Nga từng tuyên bố sẽ sửa chữa những máy bay Tu-95 bị hư hại trong các cuộc tập kích bằng UAV. Tuy nhiên, việc phục hồi toàn bộ năng lực đã mất không phải là nhiệm vụ đơn giản.

Tu-95 thường được đặt cạnh B-52 Stratofortress của Mỹ khi nói về những máy bay ném bom chiến lược có tuổi đời rất cao nhưng vẫn tiếp tục hoạt động. Giữa hai chương trình có sự khác biệt đáng kể về năng lực duy trì và tái sản xuất.

Vấn đề lớn nhất đối với Nga là Tu-95 đã ngừng được sản xuất từ năm 1992. Nói cách khác, Moscow không thể đơn giản mở lại một dây chuyền sản xuất cũ để nhanh chóng bổ sung những chiếc máy bay đã mất.

Biến thể Tu-95MS cũng chỉ được chế tạo với số lượng hạn chế. Khoảng 88 chiếc được sản xuất trong giai đoạn từ năm 1982 đến năm 1992, trước khi dây chuyền hoàn toàn đóng cửa.

Việc sửa chữa những máy bay còn khả năng phục hồi vì thế trở nên đặc biệt quan trọng. Nga có thể tận dụng linh kiện từ những máy bay cũ hoặc tìm cách tái sản xuất một số bộ phận, nhưng điều đó không đồng nghĩa với việc có thể nhanh chóng tạo ra một chiếc Tu-95 hoàn chỉnh mới.

Nga cũng không sở hữu một hệ thống lưu trữ máy bay quy mô lớn tương tự các bãi bảo quản máy bay của Mỹ tại Arizona. Điều kiện khí hậu, cơ sở hạ tầng và nguồn lực tài chính đều ảnh hưởng đến khả năng bảo quản lâu dài những máy bay đã ngừng sản xuất.

Trong khi đó, việc duy trì một phi đội máy bay có tuổi đời nhiều thập niên đòi hỏi nguồn phụ tùng, thiết bị bảo dưỡng và nhân lực kỹ thuật chuyên biệt. Đây là những yếu tố ngày càng khó thay thế khi dây chuyền sản xuất ban đầu đã đóng cửa từ lâu.

Vì vậy, mỗi chiếc Tu-95 bị phá hủy không chỉ làm giảm số lượng máy bay ném bom chiến lược Nga có thể sử dụng mà còn đặt ra bài toán lâu dài về khả năng duy trì lực lượng này.

Tu-95 quan trọng như thế nào?

Tu-95 được thiết kế từ thời Chiến tranh Lạnh, nhưng vẫn giữ vai trò trong lực lượng máy bay ném bom chiến lược Nga nhờ khả năng hoạt động trên khoảng cách rất xa và mang tên lửa hành trình.

Máy bay có thể phóng vũ khí từ khoảng cách lớn, cho phép nó tấn công mục tiêu mà không nhất thiết phải trực tiếp tiến vào vùng phòng không được bảo vệ nghiêm ngặt.

Chính khả năng này khiến Tu-95 trở thành một trong những phương tiện thường xuyên được Nga sử dụng trong các chiến dịch tấn công tầm xa nhằm vào Ukraine.

Do đó, tổn thất của Tu-95 có ý nghĩa lớn hơn con số đơn thuần về số lượng máy bay. Mỗi chiếc bị loại khỏi biên chế đồng nghĩa với việc Nga mất thêm một nền tảng có khả năng mang và phóng tên lửa hành trình tầm xa.

Với một loại máy bay đã ngừng sản xuất từ hơn ba thập niên trước, khả năng thay thế bằng máy bay mới gần như không thể thực hiện trong thời gian ngắn. Nga có thể sửa chữa những chiếc còn khả năng phục hồi, nhưng việc khôi phục hoàn toàn số lượng đã mất sẽ là một bài toán khó.