Lý Sơn 'khát' nước ngọt, đe dọa sinh kế của người dân

Nông dân chắt chiu từng giọt nước cứu hành, tỏi

Những ngày mùa hè, khi nắng nóng liên tục bao trùm đảo Lý Sơn, nhiều nông dân lại tất bật với cuộc chiến giữ nước cho cây trồng.

Nắng nóng kéo dài khiến nguồn nước khô cạn, các bể chứa đã khô nước. Ảnh: N.Y

Trên cánh đồng trồng hành ở thôn Đông An Vĩnh, ông Lê Thanh Tiễn đang tranh thủ tưới nước cho hơn 5 sào hành. Theo ông Tiễn, cây hành cần lượng nước ổn định trong suốt quá trình sinh trưởng. Chỉ cần thiếu nước vài ngày, năng suất có thể giảm đáng kể.

Khu vực sản xuất của gia đình ông nằm gần giếng Ông Lý, một trong những nguồn nước ngầm lớn trên đảo. Tuy nhiên, đây cũng là nơi hàng chục hộ dân cùng khai thác phục vụ tưới tiêu.

“Vào cao điểm sản xuất, ai cũng cần nước nên phải sử dụng rất tiết kiệm. Nhiều hộ kéo đường ống dài hàng trăm mét, thậm chí cả cây số để dẫn nước về ruộng”, ông Tiễn nói.

Theo người dân địa phương, những năm gần đây, tình trạng khô hạn xuất hiện thường xuyên hơn khiến nhiều hộ phải điều chỉnh kế hoạch sản xuất. Không ít nông dân giảm diện tích gieo trồng hoặc chuyển sang các loại cây ít cần nước nhằm giảm áp lực lên nguồn nước ngầm.

Người dân chở nước từ đất liền ra đảo để sử dụng. Ảnh: N.Y

Ông Nguyễn Thành Dũng, người có hơn 1 ha đất trồng hành, tỏi, cho biết gia đình phải chia nhỏ diện tích canh tác, ưu tiên những khu vực thuận lợi về nguồn nước. Việc tưới tiêu cũng được tính toán kỹ lưỡng, chủ yếu thực hiện vào sáng sớm hoặc chiều tối để hạn chế thất thoát do bốc hơi.

“Không thể làm đại trà như trước. Mỗi lần tưới chỉ khoảng 20 phút rồi luân phiên giữa các ruộng để tiết kiệm nước nhưng vẫn bảo đảm cây phát triển”, ông Dũng chia sẻ.

Thiếu nước sinh hoạt,lo ảnh hưởng du lịch

Không chỉ sản xuất nông nghiệp, đời sống người dân trên đảo cũng chịu nhiều áp lực từ tình trạng thiếu nước ngọt.

Theo thống kê, toàn đặc khu Lý Sơn hiện có hơn 2.000 giếng khai thác nước ngầm cùng một hồ chứa nước ngọt là hồ Thới Lới. Tuy nhiên, việc khai thác kéo dài trong nhiều năm khiến nguồn nước ngầm có dấu hiệu suy giảm, một số khu vực xuất hiện tình trạng nhiễm mặn.

Người dân chắt chui từng giọt nước ngọt để cứu hành, tỏi. N.Y

Tại đảo Bé (đảo An Bình), khó khăn còn lớn hơn khi nơi đây gần như không có nguồn nước ngầm tự nhiên. Hơn 500 cư dân trên đảo chủ yếu phụ thuộc vào nước mưa được tích trữ trong các bể chứa và lu lớn.

Bà Nguyễn Thị Thanh Thúy, ở thôn Bắc An Bình, cho biết những tháng cao điểm du lịch cũng là thời điểm người dân lo lắng nhất về nước ngọt.

“Khách đến đông thì mừng vì có thêm thu nhập nhưng nhu cầu sử dụng nước cũng tăng lên rất nhiều. Gia đình phải tính toán từng việc từ tắm giặt đến nấu ăn để tiết kiệm nước”, bà Thúy nói.

Những năm mưa ít, khi nguồn nước dự trữ cạn dần, người dân phải mua nước từ Đảo Lớn vận chuyển sang với chi phí cao hơn nhiều lần so với đất liền.

Theo người dân địa phương, đây cũng là một trong những rào cản lớn đối với sự phát triển du lịch tại đảo Bé. Dù lượng khách ngày càng tăng nhưng nhiều hộ dân vẫn e ngại mở rộng dịch vụ lưu trú vì không bảo đảm đủ nước phục vụ du khách.

Chị Bảy Thanh, người có hơn 20 năm sinh sống trên đảo Bé, cho biết mỗi nhân khẩu hiện được cấp khoảng 2 m³ nước mỗi tháng từ hệ thống cấp nước tập trung.

“Nếu chỉ phục vụ sinh hoạt thì tạm đủ, nhưng làm homestay hoặc kinh doanh ăn uống thì rất khó. Hết nước phải tìm nguồn bổ sung với chi phí cao”,chị Thanh chia sẻ.

Tìm lời giải cho bài toán nước ngọt

Trước áp lực ngày càng lớn về nguồn nước, chính quyền đặc khu Lý Sơn đang triển khai nhiều giải pháp nhằm bảo đảm nhu cầu dân sinh và phục vụ phát triển kinh tế.

Ông Nguyễn Văn Huy, Chủ tịch UBND đặc khu Lý Sơn, cho biết nước ngọt hiện vẫn là thách thức lớn nhất đối với địa phương, đặc biệt trong bối cảnh du lịch phát triển nhanh và biến đổi khí hậu diễn biến phức tạp.

Theo ông Huy, trước mắt địa phương đang triển khai xây dựng thêm hai bể chứa nước mưa quy mô lớn và tái khởi động dự án hệ thống bể chứa nước tập trung với tổng vốn đầu tư khoảng 75 tỷ đồng.

Bên cạnh đó, việc quản lý nguồn nước ngầm cũng được siết chặt. Từ năm 2016, địa phương đã cấm đào và khoan giếng mới nhằm bảo vệ túi nước ngọt trên đảo. Công tác tuyên truyền sử dụng nước tiết kiệm, áp dụng các mô hình tưới tiên tiến trong sản xuất nông nghiệp cũng được đẩy mạnh.

Người dân tích trữ nước ngọt ở đảo Lý Sơn. Ảnh: N.Y

Đối với đảo Bé, nhà máy xử lý nước biển thành nước ngọt được đầu tư từ năm 2012 từng mang lại nhiều kỳ vọng. Tuy nhiên sau hơn một thập kỷ vận hành, nhiều hạng mục đã xuống cấp khiến công suất thực tế chỉ đáp ứng khoảng 40-50% nhu cầu sử dụng.

“Về lâu dài, theo quy hoạch phát triển du lịch đã được phê duyệt, Lý Sơn sẽ đầu tư các dự án khử nước biển thành nước ngọt với quy mô phù hợp. Đây là giải pháp căn cơ để đáp ứng nhu cầu sinh hoạt của người dân cũng như phục vụ phát triển du lịch bền vững trong tương lai”, ông Huy cho biết.