M551 Sheridan: Vì sao ý tưởng táo bạo này không trở thành hướng đi chính của Mỹ?

Tuy nhiên, những đánh đổi về giáp, độ tin cậy và khả năng chiến đấu đã khiến mô hình này không trở thành hướng đi chính của lục quân Mỹ.

Sheridan ra đời từ yêu cầu rất đặc biệt của Quân đội Mỹ trong cuối thập niên 1950. Washington muốn một phương tiện đủ nhẹ để triển khai cùng lực lượng đổ bộ đường không nhưng vẫn có hỏa lực mạnh để đối phó xe tăng đối phương.

Kết quả là M551, với thân bằng hợp kim nhôm, trọng lượng khoảng 16 tấn và khả năng được thả bằng dù.

Trên lý thuyết, đây là sự kết hợp hấp dẫn. Sheridan cơ động nhanh, có khả năng lội nước và mang pháo - tên lửa XM81 152 mm.

Hệ thống này có thể phóng cả đạn pháo thông thường và tên lửa dẫn đường MGM-51 Shillelagh. Nhờ đó, một phương tiện rất nhẹ vẫn được kỳ vọng có khả năng chống tăng ở tầm xa.

Nhưng chính việc cố gắng đưa quá nhiều năng lực vào một khung xe nhẹ đã tạo ra những vấn đề lớn. Hệ thống pháo - tên lửa phức tạp, đạn 152 mm sử dụng vỏ cháy được và trọng lượng thấp khiến Sheridan phải đối mặt với nhiều vấn đề về độ tin cậy.

Sức giật của pháo lớn đến mức có thể ảnh hưởng tới các thiết bị trên xe. Trong môi trường Việt Nam, giáp nhôm cũng khiến Sheridan dễ tổn thương trước mìn, súng chống tăng và thậm chí một số loại hỏa lực bộ binh hạng nặng.

Sheridan có hỏa lực mạnh và cơ động tốt, nhưng khả năng xuyên phá địa hình rừng kém hơn M48.

Khi một số đơn vị kỵ binh thay M48 bằng Sheridan theo tỷ lệ 1:1, họ mất một phần khả năng “phá rừng” vốn có của xe tăng chủ lực.

Quân đội Mỹ vì thế phải sử dụng Sheridan tùy theo nhiệm vụ thay vì coi nó là phương tiện thay thế toàn diện cho xe tăng hạng trung..

Mỹ không lập tức từ bỏ ý tưởng xe bọc thép hạng nhẹ. Sheridan tiếp tục phục vụ trong lực lượng đổ bộ đường không và còn tham chiến tại Panama năm 1989, cũng như Chiến tranh Vùng Vịnh năm 1991.

Những hoạt động này cho thấy một phương tiện nhẹ vẫn có giá trị khi yêu cầu chính là triển khai nhanh và cung cấp hỏa lực trực tiếp cho lực lượng nhẹ.

Tuy nhiên, Mỹ ngày càng nhận ra rằng xe nhẹ và xe tăng chủ lực phục vụ 2 bài toán khác nhau.

Xe càng nhẹ càng thuận lợi cho vận chuyển chiến lược và đổ bộ đường không, nhưng càng khó mang lớp giáp và hệ thống bảo vệ tương đương xe tăng chủ lực.

Đây là mâu thuẫn rất khó giải quyết nếu muốn một phương tiện vừa nhẹ vừa có khả năng đối đầu trực diện với xe tăng đối phương.

Đến cuối thập niên 1980 và đầu thập niên 1990, Quân đội Mỹ bắt đầu tìm phương tiện thay thế Sheridan.

Đến cuối thập niên 1980 và đầu thập niên 1990, Quân đội Mỹ bắt đầu tìm phương tiện thay thế Sheridan.

Chương trình XM8 Armored Gun System được phát triển với pháo 105 mm, kíp lái 3 người và thiết kế cho triển khai nhanh. Xe có nhiều cấp độ giáp và phiên bản nhẹ nhất có thể vận chuyển bằng C-130, đồng thời được thiết kế để thả bằng dù.

XM8 cuối cùng cũng không trở thành trang bị chủ lực. Sheridan được rút khỏi vai trò xe chiến đấu tiền tuyến sau khi Tiểu đoàn 3, Trung đoàn thiết giáp 73 bị giải thể năm 1997.

Một số chiếc tiếp tục được dùng làm xe mô phỏng tại Trung tâm Huấn luyện Quốc gia trước khi rời biên chế vào đầu những năm 2000.

M551 Sheridan vì thế không phải một thất bại hoàn toàn. Nó chứng minh rằng một phương tiện rất nhẹ vẫn có thể mang hỏa lực lớn và triển khai cùng lực lượng đổ bộ đường không.

Nhưng nó cũng chứng minh giới hạn của việc cố thu nhỏ một xe tăng mà vẫn giữ quá nhiều năng lực của xe tăng chủ lực.

Di sản lớn nhất của M551 không nằm ở việc nó trở thành mẫu xe tăng thành công nhất, mà ở bài học về sự đánh đổi.

Mỹ đã thử giảm trọng lượng để tăng khả năng triển khai, nhưng chiến tranh thực tế cho thấy khả năng sống sót, độ tin cậy và hỏa lực phải được cân bằng ngay từ đầu. Đó cũng là lý do ý tưởng “xe tăng nhẹ có hỏa lực xe tăng chủ lực” luôn hấp dẫn, nhưng chưa bao giờ trở thành hướng đi chính của Quân đội Mỹ.