Mái vòm khổng lồ ở Brazil 'hút' nước như miếng bọt biển

Một bức ảnh do vệ tinh Landsat 9 chụp ngày 19/5/2025 cho thấy một khối xanh sẫm khổng lồ nổi bật giữa những cánh đồng ở bang Goiás, miền trung Brazil có thể đã tồn tại ít nhất 600 triệu năm.

Đó là Caldas Novas, hay Serra de Caldas, một cấu trúc địa chất có dạng mái vòm. Theo NASA Earth Observatory, khối địa hình hình bầu dục này dài khoảng 20 km, rộng 12 km và nhô cao tới 300 m so với vùng đất xung quanh.

Điều thú vị là khi nhìn ảnh vệ tinh, một số người có thể nhầm Serra de Caldas với một vùng trũng khổng lồ. Nguyên nhân là hiện tượng “đảo ngược địa hình”, một ảo giác khiến phần đất nhô cao trông giống như lõm xuống.

Serra de Caldas dài khoảng 20 km, rộng 12 km và có thể đã ít nhất 600 triệu năm tuổi. (Ảnh: Landsat 9)

Ngay cạnh khối địa hình này là thành phố Caldas Novas với khoảng 100.000 cư dân. Thành phố nằm giữa Serra de Caldas và hồ Corumbá, hồ chứa nhân tạo được hình thành từ một đập thủy điện gần đó.

Mỗi năm, Caldas Novas thu hút hàng trăm nghìn du khách, trong đó nhiều người tìm đến để ngâm mình trong những suối nước nóng nổi tiếng. Nguồn nước đặc biệt này lại có liên hệ chặt chẽ với Serra de Caldas ngay bên cạnh.

Bề mặt Serra de Caldas được bao phủ bởi Cerrado, một vùng xavan nhiệt đới rộng lớn chiếm khoảng 1/4 diện tích Brazil. Đây là hệ sinh thái phổ biến thứ hai ở Nam Mỹ, chỉ sau các vùng rừng mưa như Amazon.

Không chỉ có những đồng cỏ rộng lớn, Cerrado còn là sự đan xen giữa cây bụi, rừng thưa và vùng đất ẩm, tạo nên môi trường sống cho nhiều loài động, thực vật.

Cerrado là vùng xavan nhiệt đới bao phủ khoảng một phần tư diện tích Brazil.

Đặc biệt, đất và thảm thực vật Cerrado có khả năng hút lượng lớn nước mưa. Nhờ vậy, Serra de Caldas hoạt động chẳng khác nào một “miếng bọt biển” khổng lồ.

Nước mưa rơi xuống đây từ từ ngấm qua đất rồi len vào những khe nứt trong đá. Một phần nước tiếp tục đi sâu xuống dưới, bổ sung cho các tầng nước ngầm. Nhờ lượng nước được tích trữ theo cách này, nguồn nước quanh Caldas Novas vẫn được duy trì ngay cả trong mùa khô.

Khả năng giữ nước cũng khiến Cerrado được gọi là “cái nôi của những dòng nước” ở Brazil. Hệ sinh thái này góp phần bổ sung nước cho nhiều con sông lớn trên khắp đất nước.

Ở Serra de Caldas, một phần nước sau khi ngấm vào lòng đất lại thoát ra quanh rìa, tạo thành nhiều thác nước.

Nhiều thác nước xuất hiện quanh rìa Serra de Caldas, nơi nước từ khu vực cao chảy xuống vùng đất xung quanh. (Ảnh: Sueley Firmino Cavalcante)

Nhưng nổi tiếng hơn cả vẫn là những suối nước nóng quanh thành phố Caldas Novas.

Khác với nhiều nơi có suối nóng trên thế giới, nguồn nhiệt tại đây không đến từ núi lửa. Nước mưa sau khi ngấm xuống đất tiếp tục đi sâu qua các khe nứt trong đá. Càng xuống sâu, nhiệt độ tự nhiên trong lòng đất càng cao, khiến nước dần nóng lên trước khi lưu thông trở lại gần bề mặt.

Nói đơn giản, nước mưa được Serra de Caldas hấp thụ, đi sâu xuống lòng đất, nóng lên rồi quay trở lại. Đây là một phần nguồn cung cấp nước ấm đều đặn cho những suối nóng quanh Caldas Novas, kể cả trong mùa khô.

Ngày nay, Serra de Caldas cùng vùng đất xung quanh được bảo vệ trong Công viên bang Serra de Caldas Novas, thành lập năm 1970. Nơi đây là môi trường sống của nhiều loài đặc trưng như chim seriema chân đỏ (Cariama cristata), cây pequi (Caryocar brasiliense) và Solanum lycocarpum.

Trong những thập kỷ gần đây, nhiều diện tích của hệ sinh thái này ở Nam Mỹ đã bị phát quang để nhường chỗ cho đất nông nghiệp.

Sự thay đổi hiện rõ trong bức ảnh từ Landsat 9. Serra de Caldas vẫn giữ màu xanh sẫm gần như liền mạch, trong khi vùng đất xung quanh đã trở thành những mảng ruộng và cánh đồng nối tiếp nhau.