Maimonides: Vị bác sĩ từng làm rung chuyển tư tưởng Do Thái thời Trung Cổ

Khoảng năm 1138, tại Córdoba, miền Nam Tây Ban Nha, Moses ben Maimon, thường được gọi là Maimonides hay Rambam, ra đời trong một gia đình Do Thái có truyền thống học thuật. Ông lớn lên giữa một trong những môi trường trí thức sôi động nhất thế giới Hồi giáo thời bấy giờ, nơi triết học Hy Lạp, y học, toán học và thần học cùng tồn tại.

Ảnh: patrickcomerford

Cuộc đời Maimonides không hề yên bình. Khi còn trẻ, ông cùng gia đình phải rời Córdoba trước sự đàn áp tôn giáo của Almohad. Sau nhiều năm di chuyển, ông cuối cùng định cư tại Fustat, khu vực Cairo ngày nay ở Ai Cập. Tại đây, ông vừa là học giả Do Thái, vừa hành nghề bác sĩ, đồng thời giữ vai trò lãnh đạo cộng đồng Do Thái.

Điều đáng kinh ngạc là giữa những công việc ấy, Maimonides vẫn xây dựng một trước tác đồ sộ. Tác phẩm Mishneh Torah của ông hệ thống hóa luật Do Thái thành một bộ sách có cấu trúc chặt chẽ gồm 14 phần, trở thành một trong những công trình quan trọng nhất của tư tưởng pháp lý Do Thái thời Trung Cổ.

Ảnh: commons.wikimedia

Nhưng nếu Maimonides chỉ là một nhà luật học, ông có lẽ đã không để lại ảnh hưởng sâu rộng đến vậy. Trong cuốn "Hướng dẫn dành cho người bối rối" (Dalālat al-ḥāʾirīn), ông cố gắng giải quyết một vấn đề vô cùng hiện đại: làm thế nào để một người có thể vừa trung thành với đức tin vừa sử dụng lý trí để tìm hiểu thế giới?

Maimonides chịu ảnh hưởng mạnh của Aristotle và triết học Hy Lạp, nhưng không đơn giản chấp nhận mọi kết luận của triết học. Ông tìm cách đặt lý trí và mặc khải vào một mối quan hệ có thể đối thoại với nhau. Một trong những tư tưởng nổi tiếng của ông là cách tiếp cận “thần học phủ định”: thay vì cố mô tả chính xác bản chất của Thượng đế bằng những thuộc tính của thế giới vật chất, con người nên thận trọng với những điều mình cho rằng có thể biết về Ngài.

Ảnh: ynetnews

Đáng chú ý, Maimonides còn là một bác sĩ thực hành. Ông viết nhiều trước tác về y học và coi việc chăm sóc sức khỏe là một nhiệm vụ trí tuệ nghiêm túc. Với ông, hiểu biết về tự nhiên không đối lập với đời sống tinh thần mà có thể trở thành một con đường để con người hiểu rõ hơn về chính mình.

Tư tưởng của Maimonides vượt khỏi cộng đồng Do Thái. Các tác phẩm triết học của ông được các học giả Kitô giáo thời Trung Cổ biết đến, trong đó có Thomas Aquinas, và góp phần đưa tư tưởng Aristotle vào những cuộc tranh luận lớn về thần học ở châu Âu.

Maimonides qua đời tại Fustat năm 1204. Điều thú vị là chân dung nổi tiếng nhất của ông lại không phải chân dung đương thời. Hình ảnh thường được dùng để minh họa Maimonides bắt nguồn từ một hình khắc xuất hiện vào thế kỷ XVIII, hàng trăm năm sau khi ông qua đời.

Giống cừu kỳ lạ với bốn sừng cong đối xứng và gần như không có đuôi.