Malaysia bước vào chu kỳ bầu cử then chốt năm 2026

Bài toán thời điểm và áp lực nội bộ

Bước sang năm 2026, dư luận quan tâm tới khả năng tổ chức tổng tuyển cử vào cuối năm nay hoặc đầu năm 2027, dù Thủ tướng Anwar Ibrahim nhiều lần khẳng định không có kế hoạch bầu cử sớm. Một phương án đang được cân nhắc là tổ chức đồng thời bầu cử liên bang và một số bang nhằm tiết kiệm chi phí và tối ưu công tác hậu cần. Theo ước tính, mỗi cuộc bầu cử riêng lẻ có thể tiêu tốn khoảng 1,3 tỷ ringgit, do đó việc đồng bộ với các kỳ bầu cử tại Melaka hoặc Johor sẽ giúp giảm đáng kể gánh nặng ngân sách.

Việc phân định lại ranh giới khu vực bầu cử, dự kiến sau tháng 3/2026, có thể tác động đến tương quan ghế tại Quốc hội, đặc biệt tại Sabah và Sarawak. Trong bối cảnh mức độ ủng hộ của cử tri người Mã Lai ở bán đảo còn biến động, vai trò của Đông Malaysia - khu vực nắm giữ khoảng 25% số ghế quốc hội liên bang, ngày càng có ý nghĩa then chốt đối với cán cân quyền lực.

Song song với đó, vấn đề phòng, chống tham nhũng tiếp tục thu hút sự chú ý của dư luận. Chính phủ được thành lập trên nền tảng cam kết cải cách đang đối mặt với các ý kiến khác nhau liên quan đến tiến trình xử lý một số vụ việc, trong đó có trường hợp liên quan đến Phó Thủ tướng Ahmad Zahid Hamidi. Một số vụ việc khác liên quan đến các cá nhân giữ vị trí quan trọng trong bộ máy cũng đặt ra yêu cầu tăng cường minh bạch và củng cố niềm tin công chúng đối với các cơ quan thực thi pháp luật.

Khả năng cựu Thủ tướng Najib Razak được xem xét ân xá tiếp tục là vấn đề gây nhiều tranh cãi. Nếu được khôi phục đầy đủ quyền chính trị, yếu tố này có thể tác động đến nội bộ Tổ chức Dân tộc Mã Lai Thống nhất (UMNO) cũng như cục diện liên minh cầm quyền.

Malaysia đang tiến gần tới cuộc tổng tuyển cử lần thứ 16. Ảnh: iStock

Cục diện chính trị trước tổng tuyển cử

Một thách thức khác đặt ra là sự chuyển dịch trong tâm lý cử tri. Sau cuộc bầu cử năm 2022, liên minh cầm quyền nhận được sự ủng hộ đáng kể từ cộng đồng người Hoa. Tuy nhiên, hiện nay xuất hiện những quan điểm cho rằng chính phủ đang chú trọng hơn đến việc củng cố nền tảng ủng hộ từ cử tri người Mã Lai, trong bối cảnh cạnh tranh chính trị gia tăng.

Đảng Hành động Dân chủ (DAP), lực lượng chủ chốt đại diện cho cử tri người Hoa trong liên minh, cũng chịu sức ép khi phải cân bằng giữa mục tiêu duy trì ổn định chính phủ và bảo vệ lợi ích cử tri. Trong khi đó, các lực lượng theo xu hướng dân tộc chủ nghĩa Mã Lai gia tăng hoạt động, nhất là khi quan hệ kinh tế với Trung Quốc tiếp tục mở rộng.

Ở phía đối lập, một số lãnh đạo trẻ của UMNO đề xuất khả năng hình thành một chính phủ “thuần Mã Lai” thông qua việc tái lập liên minh Muafakat Nasional, quy tụ các đảng như UMNO, Bersatu và PAS. Dù triển vọng hiện thực hóa còn chưa rõ ràng, xu hướng tái cấu trúc chính trị theo bản sắc sắc tộc có thể làm gia tăng mức độ cạnh tranh và phân hóa trước thềm bầu cử.

Tại Đông Malaysia, vấn đề phân chia quyền kiểm soát tài nguyên dầu khí giữa chính phủ liên bang và bang Sarawak đang được giải quyết theo tiến trình pháp lý. Diễn biến của vụ việc có thể ảnh hưởng trực tiếp đến quan hệ trung ương – địa phương, cũng như tác động tới lựa chọn của cử tri tại Sabah và Sarawak trong kỳ bầu cử tới.

Áp lực kinh tế và địa chính trị

Bên cạnh các yếu tố chính trị nội bộ, môi trường kinh tế và địa chính trị quốc tế cũng tạo ra những biến số đáng chú ý. Quan hệ Malaysia - Mỹ được nâng cấp lên Đối tác Chiến lược Toàn diện vào tháng 10/2025, song một số mặt hàng xuất khẩu chủ lực của Malaysia, như điện tử, vẫn chịu mức thuế 19%. Điều này đặt ra yêu cầu điều chỉnh chính sách thương mại và cân bằng quan hệ với các đối tác lớn, trong đó có Trung Quốc.

Trong nước, dự báo tăng trưởng kinh tế năm 2026 ở mức khoảng 4,3%, lạm phát 1–2% và tỷ lệ thất nghiệp khoảng 3% cho thấy nền kinh tế duy trì trạng thái tương đối ổn định. Tuy nhiên, các thách thức mang tính cơ cấu, đặc biệt là tình trạng thất nghiệp trong thanh niên người Mã Lai, vẫn là vấn đề cần được quan tâm. Nếu kinh tế chịu tác động bất lợi từ biến động thương mại hoặc giá hàng hóa thế giới, tâm lý xã hội có thể bị ảnh hưởng.

Giới quan sát nhận định, cuộc tổng tuyển cử lần thứ 16 được dự báo sẽ là bước ngoặt quan trọng đối với tiến trình cải cách và ổn định chính trị tại Malaysia. Trong bối cảnh các yếu tố tham nhũng, sắc tộc và sức ép kinh tế – địa chính trị đan xen, năng lực điều hành, củng cố đồng thuận xã hội và triển khai chính sách hiệu quả sẽ đóng vai trò quyết định đối với định hướng phát triển của quốc gia trong giai đoạn tới.

Như Ý