Maroc: Phát hiện hóa thạch gần 800.000 năm hé lộ nguồn gốc sớm của loài người

Theo nghiên cứu công bố trên tạp chí Nature, các hóa thạch được tìm thấy tại khu vực Casablanca, Maroc có niên đại hơn 773.000 năm. Các nhà khoa học cho rằng phát hiện này củng cố giả thuyết Homo sapiens – loài người hiện đại – có nguồn gốc tại châu Phi, trước khi tỏa ra các khu vực khác trên thế giới.

Trước đó, những hóa thạch Homo sapiens cổ nhất có niên đại hơn 300.000 năm đã được phát hiện tại Jebel Irhoud, phía tây bắc thành phố Marrakesh.

Trong khi đó, những người họ hàng gần của loài người hiện đại là người Neanderthal chủ yếu sinh sống ở châu Âu, còn người Denisovan phân bố tại châu Á. Sự khác biệt này phản ánh quá trình phân hóa lâu dài của các nhóm người cổ trong tiến trình tiến hóa của nhân loại.

Giới khoa học từ lâu đặt ra câu hỏi về tổ tiên chung cuối cùng của Homo sapiens, Neanderthal và Denisovan, cũng như địa điểm diễn ra sự phân nhánh tiến hóa này. Các nghiên cứu trước đây cho rằng quá trình phân hóa diễn ra trong khoảng từ 550.000 đến 750.000 năm trước.

Cho đến nay, các hóa thạch người tiền sử quan trọng thuộc giai đoạn này chủ yếu được phát hiện tại Atapuerca, Tây Ban Nha.

Những hóa thạch này thuộc loài Homo antecessor, có niên đại khoảng 800.000 năm, mang đặc điểm trung gian giữa Homo erectus cổ hơn và Homo sapiens cùng các loài người họ hàng, từng làm dấy lên tranh luận về khả năng loài người có nguồn gốc ngoài châu Phi trước khi quay trở lại lục địa này.

Nghiên cứu công bố trên Nature đã góp phần làm sáng tỏ tranh luận đó thông qua việc xác định niên đại chính xác các hóa thạch được phát hiện từ năm 1969 trong một hang động tại thành phố Casablanca.

Trong hơn ba thập kỷ, nhóm nghiên cứu Pháp – Maroc đã khai quật được các đốt sống, răng và mảnh xương hàm người tiền sử, song gặp nhiều khó khăn trong việc xác định tuổi của các mẫu vật.

Theo Reuters, một số hóa thạch, trong đó có xương đùi, mang dấu vết răng cắn của động vật ăn thịt, cho thấy hang động này có thể từng là nơi cư trú của các loài săn mồi, còn con người chỉ sử dụng không thường xuyên. Những dấu tích này đồng thời giúp tái hiện bối cảnh sinh tồn khắc nghiệt của người tiền sử.

Bước ngoặt của nghiên cứu đến khi các nhà khoa học áp dụng phương pháp xác định niên đại dựa trên hiện tượng đảo chiều của từ trường Trái đất – một sự kiện tự nhiên hiếm gặp, để lại dấu vết trong các lớp địa chất.

Lần đảo cực gần nhất xảy ra cách đây khoảng 773.000 năm, cho phép xác định niên đại các hóa thạch Casablanca với độ chính xác cao.

Bình luận trên Nature, ông Antonio Rosas, nhà nghiên cứu tại Bảo tàng Khoa học Tự nhiên Quốc gia Tây Ban Nha, cho rằng nghiên cứu đã “củng cố thêm quan điểm ngày càng được chấp nhận rộng rãi” về nguồn gốc châu Phi của Homo sapiens cũng như tổ tiên chung cuối cùng của người Neanderthal và Denisovan.

Các nhà khoa học cũng cho rằng, bên cạnh tuyến di cư chính qua Trung Đông, trong những giai đoạn mực nước biển hạ thấp, người tiền sử có thể đã di chuyển giữa Bắc Phi và châu Âu qua eo biển Gibraltar hoặc các tuyến đường ven Địa Trung Hải. Điều này cho thấy sự giao lưu sớm giữa các quần thể người cổ, đặt nền móng cho sự đa dạng văn hóa và sinh học của nhân loại ngày nay.

Nghiên cứu này được công bố chỉ vài tuần sau khi các nhà khoa học thông báo phát hiện mới tại Ethiopia, xác định một bàn chân hóa thạch bí ẩn thuộc về một loài người cổ đại ít được biết đến, sống cùng thời với loài người nổi tiếng được gọi là Lucy. Những phát hiện liên tiếp này đang từng bước hoàn thiện bức tranh về lịch sử hình thành loài người.

NGHIÊM THANH