Mẹ kế mất 6 năm, hai chị em cùng cha khác mẹ tranh chấp đất

Chị đòi chia đất, em cho rằng mẹ đã cho mình từ trước

Theo trình bày của bà T. (ngụ TP Hải Phòng), bà là con của cụ N. và cụ X. Còn bà Th. là con của cụ N. với người vợ thứ hai là cụ C. Khi còn sống, gia đình sinh sống trên thửa đất rộng 938m2 tại Hải Phòng. Cụ X. qua đời năm 1965, cụ N. mất năm 1980; cả hai đều không để lại di chúc.

Năm 1983, cụ C. chuyển nhượng 592m2 đất cho người khác. Phần còn lại khoảng 346m2 tiếp tục do cụ quản lý, sử dụng.

Theo bà T., do có quan hệ mẹ kế - con riêng và được cụ C. nuôi dưỡng, bà không phản đối việc chuyển nhượng đất vào thời điểm đó. Sau khi cụ C. qua đời năm 2014, bà nhiều lần đề nghị em gái chia phần đất còn lại nhưng không đạt được thỏa thuận.

Chăm sóc, phụng dưỡng mẹ kế khi còn sống, người phụ nữ ở Hải Phòng được tòa công nhận quyền hưởng thừa kế 55,5m2 đất sau khi mẹ kế qua đời. Ảnh minh họa: Hoàng Hà

Mâu thuẫn trở nên gay gắt vào năm 2020, khi bà Th. chia đất cho các con làm nhà ở và thông báo vợ chồng bà đã được cấp giấy chứng nhận quyền sử dụng đất (sổ đỏ) đối với diện tích 323m2 từ năm 2007. Cho rằng việc cấp sổ đỏ ảnh hưởng đến quyền lợi thừa kế, bà T. khởi kiện yêu cầu hủy giấy chứng nhận và chia di sản.

Ngược lại, bà Th. cho rằng phần đất còn lại là tài sản của mẹ mình và đã được cụ C. cho từ khi còn sống. Theo bà Th., sau khi cụ N. và cụ X. qua đời, cụ C. đã chuyển nhượng hơn 600m2 đất, chia một phần tiền cho hai con rồi xây nhà trên diện tích còn lại. Gia đình bà Th. cũng đã quản lý, sửa chữa nhà cửa và sử dụng đất ổn định nhiều năm, trong khi bà T. đã lấy chồng, sinh sống nơi khác.

Mỗi chị em được hưởng 55,5m2 đất, sổ đỏ bị hủy

Xét xử sơ thẩm, TAND TP Hải Phòng xác định yêu cầu chia di sản của cụ N. và cụ X. đã hết thời hiệu khởi kiện. Đối với di sản của cụ C., tòa xác định 111m2 đất là phần di sản được chia đều cho hai chị em, mỗi người hưởng 55,5m2, trị giá tương đương 444 triệu đồng.

Tòa đồng thời tuyên hủy sổ đỏ ghi nhận diện tích 323m2 đã cấp cho vợ chồng bà Th. năm 2007.

Không đồng ý với phán quyết, cả hai bên đều kháng cáo. Bà Th. đề nghị bác toàn bộ yêu cầu khởi kiện của chị gái, còn bà T. đề nghị xem xét lại việc phân chia di sản.

Tại phiên phúc thẩm, TAND cấp cao tại Hà Nội tiếp tục xác định yêu cầu chia di sản của cụ N. và cụ X. đã hết thời hiệu, trong khi yêu cầu chia di sản của cụ C. vẫn còn thời hiệu do cụ mất năm 2014. Kết quả đo đạc thực tế cho thấy thửa đất tranh chấp rộng 333,5m2, lớn hơn diện tích 323m2 ghi trên sổ đỏ.

Hồ sơ và kết quả xác minh tại địa phương cho thấy bà T. đã chăm sóc, phụng dưỡng cụ C. khi còn sống, đồng thời tham gia lo tang lễ và cải táng. Căn cứ Điều 654 Bộ luật Dân sự năm 2015, tòa xác định giữa hai người có quan hệ mẹ kế - con riêng, có sự chăm sóc, nuôi dưỡng lẫn nhau, nên bà T. đủ điều kiện hưởng thừa kế di sản của cụ C.

Đối với giấy viết tay có tên “Quyền thừa kế” lập năm 2005 do bà Th. cung cấp, tòa cho rằng văn bản không đáp ứng điều kiện để được công nhận là di chúc hợp pháp. Cụ C. cũng không có quyền tự định đoạt toàn bộ tài sản chung còn lại của mình, cụ N. và cụ X. Vì vậy, việc cấp sổ đỏ cho vợ chồng bà Th. đối với diện tích đất tranh chấp là không đúng quy định pháp luật.

Tòa phúc thẩm bác kháng cáo của cả hai bên, giữ nguyên bản án sơ thẩm, theo đó mỗi chị em được hưởng 55,5m2 đất.

(Tham khảo Bản án số 293/2023/DS-PT ngày 23/6/2023 của TAND cấp cao tại Hà Nội)