Mẹ mất, nhà đất gần 6 tỷ được chia cho anh cả, em út khởi kiện đòi quyền thừa kế

Anh cả được hưởng nhà đất hơn 1.000m2, em út phản đối

Theo trình bày của ông V. (ngụ tỉnh Khánh Hòa), ông là con út trong gia đình có bảy anh chị em. Năm 2011, cha mẹ ông được cấp giấy chứng nhận quyền sử dụng thửa đất rộng hơn 1.200m2 tại tỉnh Ninh Thuận cũ. Sau đó, gia đình xây nhà trên đất. Năm 2014, mẹ ông qua đời, không để lại di chúc.

Tháng 11/2014, cha và ba người con lập văn bản phân chia di sản tại văn phòng công chứng. Toàn bộ nhà đất được để lại cho ông N., người con trai cả. Sau đó, ông N. làm thủ tục sang tên và được cấp giấy chứng nhận đối với 1.075,8m2 đất.

Không đồng ý với việc phân chia này, ông V. khởi kiện, yêu cầu tuyên văn bản phân chia di sản vô hiệu, hủy giấy chứng nhận đã cấp cho ông N. và chia di sản của mẹ theo quy định pháp luật. Ông cho rằng văn bản năm 2014 không có sự tham gia của đầy đủ những người thuộc hàng thừa kế thứ nhất, ảnh hưởng đến quyền lợi của các đồng thừa kế.

Cho rằng văn bản phân chia di sản của mẹ không có sự tham gia của đầy đủ những người thừa kế, người em út khởi kiện đòi quyền lợi. Ảnh minh họa: Hoàng Hà

Trong khi tranh chấp chưa được giải quyết, tháng 5/2021, vợ chồng ông N. chuyển nhượng nhà đất cho ông K. với giá 5,9 tỷ đồng. Ông K. cho biết đã thanh toán 4,2 tỷ đồng để giải chấp tài sản tại ngân hàng và thực hiện thủ tục sang tên. Sau khi nhận thông báo ngăn chặn, ông giữ lại 1,7 tỷ đồng chờ giao dịch hoàn tất.

Tại phiên tòa, ông K. yêu cầu công nhận hợp đồng chuyển nhượng. Ông N. đồng ý, cho rằng căn nhà được xây bằng tiền của vợ chồng mình. Tuy nhiên, một số anh chị em khác phản đối việc chuyển nhượng.

Văn bản chia thừa kế vô hiệu, người mua phải trả lại nhà đất

Xét xử sơ thẩm, TAND tỉnh Ninh Thuận (nay là TAND tỉnh Khánh Hòa) tuyên văn bản phân chia di sản năm 2014 vô hiệu, chia di sản của người mẹ theo pháp luật, giao ông N. quyền sử dụng 1.075,8m2 đất và buộc ông thanh toán 300 triệu đồng cho phần thừa kế của bốn người em.

Tòa sơ thẩm không chấp nhận yêu cầu hủy các giấy chứng nhận đã cấp cho ông N., đồng thời công nhận hợp đồng chuyển nhượng cho ông K. Theo đó, ông K. được nhận nhà, các công trình gắn liền với đất và quyền sử dụng đất, đồng thời phải thanh toán 1,7 tỷ đồng còn lại cho vợ chồng ông N.

Không đồng ý với phán quyết, ông V., người cha và một số người con khác kháng cáo.

Tại phiên phúc thẩm, TAND cấp cao tại TPHCM nhận định việc cấp giấy chứng nhận cho ông N. không đúng quy định, do văn bản phân chia di sản không có ý kiến của tất cả những người thuộc hàng thừa kế thứ nhất.

Tòa phúc thẩm xác định văn bản này vô hiệu, kéo theo việc cấp giấy chứng nhận cho ông N. không đúng quy định. Vì vậy, hợp đồng chuyển nhượng nhà đất cho ông K. cũng bị tuyên vô hiệu. Theo tòa, ông K. không thuộc trường hợp người thứ ba ngay tình được pháp luật bảo vệ.

Về hậu quả giao dịch vô hiệu, ông N. phải hoàn trả 4,2 tỷ đồng đã nhận; ông K. phải trả lại nhà cho người cha và các đồng thừa kế của người mẹ. Những người nhận lại nhà có trách nhiệm hoàn trả gần 73 triệu đồng chi phí làm cổng và tường rào cho ông K.

Tòa xác định ông N. có lỗi dẫn đến giao dịch vô hiệu nhưng không buộc ông bồi thường thêm, do không có thiệt hại phát sinh căn cứ vào giá chuyển nhượng và kết quả định giá tài sản.

Từ đó, tòa phúc thẩm chấp nhận kháng cáo của ông V. và một số người liên quan, sửa một phần bản án sơ thẩm, tuyên văn bản phân chia di sản vô hiệu, hủy các giấy chứng nhận đã cấp cho ông N. và buộc các bên hoàn trả tiền, nhà theo phán quyết.

(Tham khảo Bản án số 270/2023/DS-PT ngày 15/5/2023 của TAND cấp cao tại TPHCM)