Mẹ Phạm Thị Tấn hai lần tiễn chồng con, cả một đời thương nhớ

Một ngày đầu thu, chúng tôi tìm đến căn nhà nhỏ của Bà mẹ Việt Nam anh hùng Phạm Thị Tấn tại thôn Hùng Thắng, xã Tiền Hải, tỉnh Hưng Yên. Ở tuổi 99, mái tóc mẹ bạc trắng, sức khỏe mẹ đã yếu. Phần lớn thời gian mẹ nghỉ ngơi trên giường, có con cháu thay nhau chăm sóc. Ngồi bên mẹ, người con gái Nguyễn Thị Lan cùng tôi lần giở những ký ức về cuộc đời người mẹ “hai lần khóc thầm lặng lẽ”.

Trọn nghĩa với nước, trọn tình với con

Mẹ Phạm Thị Tấn sinh ngày 1-1-1927, tại xã Phương Công, huyện Tiền Hải, tỉnh Thái Bình (nay là xã Tiền Hải, tỉnh Hưng Yên). Năm 22 tuổi, cô gái ấy kết duyên với chàng trai cùng quê Nguyễn Thành Loan, sinh năm 1930. Hai vợ chồng có bốn người con, ba trai, một gái.

 Chính quyền địa phương thường xuyên tới thăm hỏi, động viên Bà mẹ Việt Nam Anh hùng Phạm Thị Tấn. 

Những năm đất nước bước vào cuộc kháng chiến chống Mỹ, gia đình nhỏ của mẹ Tấn cũng như bao gia đình ở miền Bắc. Người chồng, rồi con trai lần lượt rời quê hương, lên đường chiến đấu. Ở lại hậu phương, mẹ vừa chăm lo gia đình, vừa gánh vác công việc chung của địa phương. Mẹ làm công tác thương binh, xã hội, thường xuyên thăm hỏi, chăm lo những gia đình có người đi chiến đấu, thương binh, liệt sĩ.

Khi bộ đội đóng quân tại nhà dân, căn nhà của mẹ cũng là nơi các chiến sĩ ở lại. Mẹ lo từng bữa cơm, chỗ nghỉ, chăm chút những việc sinh hoạt thường ngày của bộ đội. Giữa bộn bề lo tròn việc nước, vẹn toàn việc nhà, mẹ Tấn vẫn đau đáu ngóng tin chồng, tin con nơi chiến trường.

Mỗi lần có tin từ đơn vị gửi về, lòng mẹ lại thấp thỏm, mong bình an cho chồng, con. Nhưng rồi tin dữ lần lượt tới với mẹ. Ngày 28-1-1966, ông Nguyễn Thành Loan hy sinh tại tỉnh Quảng Ngãi. Nỗi đau mất chồng chưa kịp nguôi ngoai thì đến ngày 19-5-1970, chiến tranh tiếp tục lấy đi của mẹ người con trai cả Nguyễn Thành Kha (sinh năm 1951). Anh hy sinh tại huyện Nhà Bè (nay là xã Nhà Bè, TP Hồ Chí Minh).

Chị Nguyễn Thị Lan (sinh năm 1963) khi ấy còn nhỏ, chưa hiểu hết những mất mát đang xảy đến với gia đình. Chị chỉ nhớ, ngày nhận tin anh Kha hy sinh, mẹ khóc ngất rồi lâm bệnh, phải vào viện điều trị một thời gian dài.

“Ngày còn bé, tôi chỉ biết mình không có cha, không có người anh cả chăm sóc. Năm tháng qua đi, khi đã trưởng thành, tôi mới hiểu phía sau sự mất mát ấy là nỗi đau không gì diễn tả được của mẹ. Mỗi người thân ra đi là một lần mái nhà thêm trống vắng. Hai lần tiễn chồng, tiễn con cũng là hai lần mẹ phải gắng gượng để tiếp tục nuôi những người con còn lại khôn lớn”, chị Lan nghẹn ngào.

Với mẹ Tấn, nỗi đau không khép lại cùng những tờ giấy báo tử. Nhiều năm sau ngày chồng, con hy sinh, mẹ vẫn canh cánh mong muốn tìm được nơi những người thân yêu đang nằm để đưa về với gia đình. Từ thông tin ít ỏi có được, mẹ không ngừng dò hỏi, tìm kiếm.

Gia đình tìm thấy mộ của liệt sĩ Nguyễn Thành Kha tại Nghĩa trang liệt sĩ Nhà Bè - Quận 7 (nay thuộc phường Tân Thuận, TP Hồ Chí Minh) vào năm 2011.  

Năm 1996, qua manh mối của một người đồng đội cũ, gia đình lần tìm được phần mộ ông Nguyễn Thành Loan tại Khu tưởng niệm liệt sĩ Đức Phổ (nay thuộc phường Đức Phổ, tỉnh Quảng Ngãi). Mẹ vừa mừng, vừa tủi đón chồng trở về với quê nhà. Sau đó, hành trình tìm kiếm của mẹ và gia đình vẫn chưa dừng lại. Người con trai cả Nguyễn Thành Kha vẫn chưa được tìm thấy. Chị Nguyễn Thị Lan tiếp tục tìm hỏi những người từng chiến đấu cùng anh, lần theo từng thông tin có được. Đến năm 2011, với sự hỗ trợ của chính quyền địa phương và các cơ quan liên quan, gia đình tìm được phần mộ liệt sĩ Nguyễn Thành Kha tại Nghĩa trang liệt sĩ Nhà Bè – Quận 7 (nay thuộc phường Tân Thuận, TP Hồ Chí Minh).

Nhiều năm tìm kiếm, mẹ Tấn cuối cùng cũng tìm được nơi chồng và con mình yên nghỉ, đưa họ trở về quê nhà. Với mẹ, đó là niềm an ủi sau một đời chờ đợi.

Sự tri ân dành cho người ở lại

Một đời hy sinh, cống hiến của mẹ Phạm Thị Tấn được Đảng, Nhà nước trân trọng ghi nhận bằng danh hiệu Bà mẹ Việt Nam anh hùng, trao tặng năm 2014. “Ngày đón nhận danh hiệu cao quý, tôi xúc động và vinh dự. Đây là sự ghi nhận, là tình cảm mà Đảng, Nhà nước và nhân dân dành cho những người mẹ đã có chồng, con hy sinh vì Tổ quốc”, mẹ Tấn chậm rãi nói, từng lời ngắt quãng vì sức khỏe đã yếu.

Nhiều năm đã trôi qua, ba người con còn lại của mẹ Tấn nay đều đã trưởng thành, có gia đình và cuộc sống ổn định tại quê nhà. Những câu chuyện về cha, về người anh đã hy sinh vẫn được nhắc lại trong gia đình, để thế hệ sau hiểu và trân trọng hơn giá trị của hòa bình.

Là người ở bên chăm sóc mẹ nhiều năm, chị Nguyễn Thị Lan hiểu hơn ai hết những nhọc nhằn mẹ đã trải qua. Tuổi cao, sức khỏe mẹ ngày một yếu, việc chăm sóc vì thế càng cần sự kiên nhẫn và chu đáo. “Tôi chỉ mong mình còn có thể chăm mẹ thật tốt, để mẹ được vui, được thanh thản khi tuổi đã cao. Tôi cũng thường kể cho các con nghe về ông, về bác Kha và những năm tháng gia đình đã trải qua, để các con hiểu những gì ông bà, cha chú mình đã hy sinh và biết trân trọng cuộc sống hôm nay”, chị Lan chia sẻ.

  Chị Nguyễn Thị Lan cùng mẹ Phạm Thị Tấn.

Mỗi dịp lễ, Tết hay những ngày kỷ niệm lớn của đất nước, căn nhà nhỏ của mẹ lại có các đoàn công tác, cấp ủy, chính quyền địa phương đến thăm hỏi, động viên. Những cuộc gặp ấy mang đến cho mẹ niềm vui ở tuổi già, đồng thời là sự sẻ chia với những mất mát mẹ đã mang theo suốt cuộc đời. Sự quan tâm ấy cũng thể hiện lòng biết ơn của Đảng, Nhà nước và nhân dân đối với những người đã hy sinh hạnh phúc riêng cho đất nước.

Ở tuổi 99, sức khỏe không cho phép mẹ kể nhiều về những năm tháng đã qua. Nhưng câu chuyện về cuộc đời mẹ vẫn còn đó, trong những ký ức của các con, trong hai phần mộ người thân mà gia đình đã bao năm tìm kiếm, trong căn nhà nơi mẹ đã sống và chờ đợi gần trọn một thế kỷ. Cuộc đời mẹ Tấn, vì thế, không chỉ là câu chuyện về một người mẹ hai lần tiễn người thân ra trận, mà còn là lời nhắc về giá trị của hòa bình và món nợ ân tình mà thế hệ hôm nay luôn mang với những người đã gửi lại tuổi xuân, người thân và cả nỗi đau của mình cho Tổ quốc.