Mexico: El Mencho và an ninh cho World Cup

Mexico cùng Mỹ và Canada sẽ tổ chức World Cup 2026, sự kiện thể thao lớn nhất hành tinh với dự định quy mô chưa từng có. Tuy nhiên, chỉ vài tháng trước thời điểm khai mạc, quốc gia Mỹ Latinh này lại phải đối mặt với một cuộc khủng hoảng an ninh nghiêm trọng, xuất phát từ chiến dịch tiêu diệt Nemesio Oseguera Cervantes (còn được biết đến với biệt danh “El Mencho”) - thủ lĩnh băng đảng Jalisco New Generation Cartel (CJNG).

CJNG từ lâu được đánh giá là một trong những tổ chức tội phạm có tổ chức nguy hiểm và được vũ trang mạnh nhất Mexico. Ngay sau khi thủ lĩnh bị hạ sát, các nhóm tay súng trung thành đã phát động chiến dịch trả đũa trên diện rộng: đấu súng với quân đội Mexico, dựng chướng ngại vật, phong tỏa các trục giao thông trọng yếu và phóng hỏa phương tiện công cộng. Chúng sử dụng thủ đoạn quen thuộc “narcobloqueos” (đốt xe để khóa chặt đường phố) nhằm gây tê liệt đời sống dân sự và tạo hiệu ứng thị uy.

Làn sóng bạo lực bùng lên ở nhiều bang của Mexico sau chiến dịch tiêu diệt trùm băng đảng.

Bạo lực bùng phát đầu tiên tại bang Jalisco, nơi chính quyền phải kích hoạt tình trạng an ninh “báo động đỏ”, sau đó nhanh chóng lan sang ít nhất 12 khu vực khác, cho thấy mức độ tổ chức và khả năng huy động lực lượng của CJNG vẫn còn đáng kể. Hình ảnh các tay súng xuất hiện công khai trên đường phố, khói lửa bao trùm nhiều đô thị lớn đã tạo ra tác động tâm lý mạnh mẽ, không chỉ đối với người dân trong nước mà cả cộng đồng quốc tế.

Mối lo an ninh World Cup

Từ góc độ an ninh, vấn đề không nằm ở một vài vụ đốt xe hay các cuộc đụng độ lẻ tẻ, mà ở khả năng gây gián đoạn có tổ chức trên diện rộng. Guadalajara, thành phố lớn thứ hai Mexico, đang chuẩn bị tổ chức 4 trận vòng bảng World Cup 2026, diễn ra tại Estadio Akron - sân nhà của CLB Chivas de Guadalajara. Trước đây, các vấn đề như tắc nghẽn giao thông là mối lo chính liên quan đến địa điểm này. Nhưng với bất ổn hiện tại, chỉ cần các nhóm vũ trang dựng chốt chặn, phong tỏa trục giao thông hoặc kích hoạt bạo lực cục bộ… sự kiện thể thao tầm cỡ toàn cầu sẽ bị tê liệt.

Tình hình bạo động đã ảnh hưởng trực tiếp tới nền bóng đá Mexico. Trận đấu giữa Club Necaxa và Queretaro Femenil tại giải nữ VĐQG Mexico hôm 22/2 buộc phải tạm dừng khẩn cấp và các cầu thủ lập tức chạy vào phòng thay đồ để đảm bảo an toàn. Trận đấu diễn ra trên sân Estadio Victoria, cách thị trấn Tapalpa - nơi trùm ma túy Nemesio Ruben Oseguera Cervantes, biệt danh El Mencho, bị tiêu diệt - khoảng 370 km.

Ở giải nam, ban tổ chức Liga MX thông báo trận Queretaro gặp FC Juarez dự kiến diễn ra ngày 23/2 sẽ được dời lịch. Trận Guadalajara gặp Club America tại giải nữ cũng bị hoãn. Hai trận thuộc giải hạng hai Liga de Expansion MX giữa Jaiba Brava - Correcaminos và Tapatio - Tlaxcala cũng bị hoãn và sẽ được sắp xếp lại thời gian thi đấu.

Đối với World Cup, rủi ro không đơn thuần là một vụ tấn công nhắm vào sân vận động. Kịch bản nguy hiểm hơn là chiến thuật “gây tê liệt mềm”: phong tỏa đường dẫn vào khu vực thi đấu, đốt phương tiện công cộng, kích hoạt bạo lực rải rác nhằm kéo căng lực lượng an ninh. World Cup 2026 dự kiến có quy mô lớn nhất lịch sử, đồng nghĩa với lưu lượng di chuyển khổng lồ của cổ động viên, đội tuyển, truyền thông và quan chức quốc tế. Chỉ cần một mắt xích giao thông bị khóa, toàn bộ hệ thống hậu cần có thể rơi vào trạng thái rối loạn.

Một nguy cơ khác là khoảng trống quyền lực trong nội bộ các băng nhóm sau khi thủ lĩnh bị loại bỏ. Lịch sử an ninh Mexico cho thấy mỗi lần “cắt đầu rắn” đều tiềm ẩn nguy cơ phân mảnh, thanh trừng nội bộ và tranh giành địa bàn. Nếu kịch bản này xảy ra tại hoặc gần các thành phố đăng cai, môi trường an ninh sẽ trở nên khó dự đoán hơn nhiều so với giai đoạn trước.

Do đó, câu hỏi đặt ra không phải là liệu Mexico có thể bảo vệ một trận đấu riêng lẻ, mà là liệu họ có duy trì được trạng thái kiểm soát liên tục trong nhiều tuần, trên nhiều địa bàn cùng lúc hay không. World Cup 2026 vì thế trở thành bài kiểm tra năng lực điều phối an ninh ở cấp độ quốc gia. Bất kỳ dấu hiệu mất kiểm soát nào trong giai đoạn chuẩn bị đều có thể tác động trực tiếp đến niềm tin của các liên đoàn, đội tuyển và hàng triệu cổ động viên quốc tế.

Tổng thống Mexico Claudia Sheinbaum phát biểu hôm 23/2 tại thủ đô Mexico City về chiến dịch tiêu diệt trùm ma túy El Mencho.

Bóng ma quá khứ và nỗi lo tái diễn

Nỗi ám ảnh không phải không có cơ sở. Tháng 8/2011, tại Estadio Corona (Torréon), một cuộc đấu súng nổ ra bên ngoài sân trong lúc trận đấu giữa Santos Laguna và Monarcas Morelia đang diễn ra. Dù tiếng súng xuất phát ngoài khuôn viên và không gây thương vong trong sân, nhưng hình ảnh cầu thủ hai đội lập tức bỏ chạy vào phòng thay đồ, khán giả nằm rạp xuống ghế hoặc tràn xuống mặt cỏ tìm chỗ trú ẩn vẫn lan truyền toàn cầu, giáng đòn mạnh vào nỗ lực xây dựng hình ảnh thân thiện với gia đình của Liga MX. Về bản chất, đây là minh chứng rõ ràng rằng chỉ cần một sự cố an ninh ở vành đai ngoài sân vận động cũng đủ phá vỡ toàn bộ cấu trúc tổ chức sự kiện bên trong.

Gần đây hơn, yếu tố “bất khả kháng an ninh” tiếp tục tái diễn ở cấp độ câu lạc bộ. Tại bang Sinaloa, CLB hạng hai Dorados thậm chí không thể đá sân nhà từ tháng 10/2024 do xung đột giữa các phe phái thuộc băng Sinaloa Cartel. Đội buộc phải dời địa điểm thi đấu sang bang khác để bảo đảm an toàn.

Tiền lệ đáng chú ý nhất là sự kiện năm 2019, khi lực lượng an ninh Mexico tìm cách bắt Ovidio Guzmán López - con trai trùm Joaquin “El Chapo” Guzmán. Băng đảng Sinaloa đã phô trương vũ lực trên diện rộng tại thành phố Culiacán: phong tỏa đường phố, nổ súng, triển khai lực lượng có vũ trang hạng nặng. Sự kiện được gọi là “Culicanazo” đã buộc chính phủ phải thả đối tượng để hạ nhiệt tình hình. Thông điệp khi ấy rất rõ: các cartel có khả năng gây tê liệt đô thị trong thời gian ngắn để tạo sức ép chiến lược.

Chính vì tiền lệ này, nhiều ý kiến từng đặt câu hỏi liệu chính phủ có tránh những chiến dịch quy mô lớn trước thềm World Cup để ngăn nguy cơ bạo lực leo thang. Nhà báo chuyên về an ninh quốc gia và tội phạm có tổ chức Óscar Balderas cho biết một nguồn tin cấp cao tiết lộ Mexico từng đề nghị Mỹ không tiến hành hành động bắt giữ hoặc tiêu diệt “El Mencho” trong năm 2026, do lo ngại một “Culicanazo kiểu CJNG” giữa lúc cả thế giới dõi theo sẽ là thảm họa về hình ảnh quốc gia.

Tuy nhiên, chiến dịch vừa qua cho thấy chính quyền Mexico đang phải cân bằng lợi ích trong nước với sức ép từ chính quyền Mỹ, trong bối cảnh Tổng thống Donald Trump bước vào nhiệm kỳ thứ hai.

Hình ảnh sân vận động Estadio Akron - sân nhà của CLB Chivas de Guadalajara.

Chính phủ và FIFA trấn an

Trước diễn biến bạo lực gia tăng tại các bang miền tây sau khi băng đảng ma túy CJNG phát động các hoạt động trả đũa liên quan đến cái chết của thủ lĩnh El Mencho, Tổng thống Mexico Claudia Sheinbaum đã trực tiếp lên tiếng trấn an dư luận. Phát biểu tại họp báo ngày 24/2, bà khẳng định tình hình tại bang Jalisco đang dần được kiểm soát, trật tự xã hội từng bước được khôi phục.

Liên quan đến công tác bảo đảm an ninh cho FIFA World Cup 2026, bà Sheinbaum nhấn mạnh không có rủi ro đối với du khách tại 3 thành phố đăng cai của Mexico gồm Mexico City, Monterrey và Guadalajara. Chính phủ Mexico đã triển khai đầy đủ các phương án bảo vệ an ninh cho 13 trong tổng số 104 trận đấu mà nước này đồng tổ chức cùng Mỹ và Canada. Theo bà, mọi kịch bản ứng phó đều đã được chuẩn bị, lực lượng an ninh duy trì trạng thái sẵn sàng cao nhất.

Cùng với đó, giao thông tại các tuyến đường và cao tốc từng bị phong tỏa đã được khôi phục; sân bay quốc tế Guadalajara hoạt động bình thường trở lại. “Ưu tiên hàng đầu của chúng tôi là an ninh và hòa bình”, Tổng thống Mexico khẳng định, nhấn mạnh quyết tâm trấn áp tội phạm, giữ vững ổn định và bảo đảm tuyệt đối an toàn cho người dân cũng như du khách quốc tế.

Song song đó, Liên đoàn Bóng đá thế giới (FIFA), dưới sự lãnh đạo của Chủ tịch Gianni Infantino, cũng phải phối hợp chặt chẽ với các nước chủ nhà nhằm bảo đảm an ninh ở mức cao nhất.

Giám đốc điều hành FIFA tại Mexico, Jurgen Mainka, từng khẳng định vào cuối năm 2025 rằng văn phòng đại diện của tổ chức này đã làm việc liên tục trong ba năm với chính phủ liên bang và chính quyền các cấp về phương án an ninh. Theo ông, các kế hoạch triển khai đã được xây dựng bài bản, đủ năng lực tạo ra khuôn khổ an toàn cần thiết cho người hâm mộ, các đội tuyển và đội ngũ trọng tài trong suốt thời gian diễn ra giải đấu.

Sau khi một số trận đấu tại giải vô địch quốc gia Mexico phải hoãn lại vì cái chết của El Mencho, Thống đốc bang Jalisco, ông Pablo Lemus, vẫn quả quyết: "FIFA hoàn toàn không có ý định tước quyền đăng cai của bất kỳ địa điểm nào tại Mexico. Cả ba thành phố đăng cai vẫn giữ vững vị thế của mình".

Ông Lemus cũng cho biết sẽ lắp đặt thêm hàng nghìn camera an ninh, mua sắm phương tiện cho lực lượng thực thi pháp luật và áp dụng công nghệ ngăn chặn máy bay không người lái xâm nhập khu vực cấm.

Tuy vậy, hình ảnh xe cháy, đường phố nhiều khu vực của Mexico bị phong tỏa tràn ngập mạng xã hội cuối tuần qua đã gây sốc cho nhiều người trên thế giới, trong đó có người hâm mộ Hàn Quốc, Colombia, Uruguay hay Tây Ban Nha đang lên kế hoạch tới Jalisco xem đội tuyển của họ thi đấu.

Với những vấn đề âm ỉ nay bùng phát dữ dội, giới chức Mexico đứng trước áp lực phải chứng minh họ có thể kiểm soát tình hình, bảo vệ người dân và du khách. Bài toán không chỉ là giữ cho World Cup diễn ra suôn sẻ, mà còn là tránh lặp lại những khoảnh khắc như tháng 8/2011, khi bóng đá, niềm tự hào của quốc gia, bị phủ bóng bởi cuộc chiến dai dẳng với tội phạm có tổ chức.

Chi Đỗ