Miếu Hai Cô - chứng tích lịch sử của lòng yêu nước

Miếu Hai Cô tọa lạc tại khu dân cư Thiếu Khanh, trước đây thuộc xã Hương Sơn, nay là xã Bình Xuyên. Theo ngọc phả thời nhà Trần còn lưu truyền tại địa phương, dưới triều vua Trần Thánh Tông, nhà vua kết duyên với người con gái họ Nguyễn và sinh được hai công chúa là Bảo Nương và Ngọc Nương. Hai nàng không chỉ có dung nhan xinh đẹp mà còn nổi tiếng văn võ song toàn, tài trí hơn người.

Không gian thờ tự trang nghiêm tại Miếu Hai Cô luôn được gìn giữ chu đáo, hương khói quanh năm, trở thành điểm tựa tâm linh của Nhân dân địa phương.

Được vua cha yêu quý, đến tuổi cập kê, hai công chúa được tuyển chọn phò mã. Thế nhưng, thay vì hưởng cuộc sống nhung lụa nơi cung cấm, hai nàng xin chu du khắp nơi để hiểu đời sống Nhân dân. Khi dừng chân tại Thiếu Khanh trại, Tam Lộng trang, huyện Bình Nguyên, phủ Tam Đới xưa (nay là khu Thiếu Khanh, xã Bình Xuyên), trước cảnh sắc sơn thủy hữu tình, hai nàng đã lưu lại, gần gũi, sẻ chia với người dân.

Tương truyền rằng, hai công chúa luôn tâm niệm: “Lấy vui của người làm vui cho mình, lấy lo của người làm lo cho mình”. Chính đức độ ấy đã khiến Nhân dân trong vùng kính trọng, yêu mến.

Thời điểm ấy, giặc Nguyên tràn sang xâm lược nước ta. Trước cảnh nước mất, nhà tan, hai công chúa đã dâng sớ xin được góp sức đánh giặc, nguyện xả thân bảo vệ bờ cõi. Hai chị em cải trang thành người buôn bán ven sông gần đồn giặc. Tướng giặc vì mê sắc đẹp đã ép dân phải nộp hai nàng làm vợ.

Tương kế tựu kế, hai nàng yêu cầu được dùng thuyền của giặc để làm lễ đón rước. Lợi dụng lúc quân giặc say sưa, mất cảnh giác, hai nàng bí mật cho đục thủng thuyền rồi nút lại chờ thời cơ. Đúng ngày 10 tháng 2 âm lịch, khi tướng giặc cùng quân lính kéo đến làm lễ sính cưới, hai nàng cho tháo nút, nước tràn vào khiến thuyền chìm, nhấn chìm tướng giặc cùng nhiều quân lính. Quân thù hoảng loạn, tan tác.

Song trong trận chiến mưu trí ấy, hai công chúa cũng anh dũng hy sinh giữa dòng nước. Xót thương hai người con gái gan dạ, vua cha đã cho lập miếu thờ tại nơi hai nàng hóa ở trang Đa Mỗi (nay thuộc Bắc Giang) và tại trại Thiếu Khanh để ghi nhớ công lao.

Trải qua thăng trầm lịch sử, Miếu Hai Cô vẫn được người dân gìn giữ như một phần ký ức thiêng liêng của quê hương. Trước đây, miếu chỉ là công trình nhỏ đơn sơ. Những năm gần đây, được sự quan tâm của chính quyền và sự công đức của Nhân dân, miếu đã được xây dựng khang trang, khuôn viên rộng rãi, bổ sung thêm các ban thờ mẫu, thờ thánh, thờ thần linh thổ địa.

Bà Nguyễn Thị Đãi, người được địa phương phân công làm chủ nhang, trông coi tại Miếu Hai Cô gần 20 năm cho biết: Trước kia, miếu thờ Hai Cô chỉ là ngôi miếu nhỏ, sau này được chính quyền địa phương và Nhân dân công đức xây dựng với khuôn viên rộng rãi. Năm 2014, Miếu Hai Cô đã được UBND tỉnh xếp hạng di tích lịch sử - văn hóa cấp tỉnh. Hằng năm, xã Bình Xuyên đều quan tâm tu sửa, chỉnh trang, tôn tạo và có kế hoạch bảo tồn, phát huy giá trị văn hóa, lịch sử, tín ngưỡng, tâm linh tại Miếu Hai Cô theo đúng Luật Di sản văn hóa.

Từ huyền tích Miếu Hai Cô, chính quyền xã và khu Thiếu Khanh cũng triển khai các hoạt động tuyên truyền, giáo dục truyền thống về lòng yêu nước cho người dân, nhất là thế hệ trẻ. Những câu chuyện về lòng yêu nước, tinh thần dũng cảm, sự mưu trí, gan dạ trong huyền tích của hai cô mang đậm tính nhân văn sâu sắc được kể từ đời này sang đời khác, qua nhiều thế hệ, khiến người dân thêm cảm phục, biết ơn công lao của những bậc tiền nhân; từ đó góp sức bảo vệ, xây dựng quê hương, đất nước.

Người dân thành kính dâng lễ tại ban thờ Miếu Hai Cô, thể hiện đạo lý “uống nước nhớ nguồn”, tưởng nhớ công lao nhị vị công chúa thời Trần đã anh dũng hy sinh vì quê hương.

Anh Nguyễn Trọng Nghĩa, người dân địa phương xã Bình Xuyên chia sẻ: "Hằng tháng, vào mùng một và ngày rằm, rất đông người dân địa phương và du khách thập phương đến dâng hương tưởng nhớ công ơn của hai cô công chúa. Đây là không gian văn hóa tâm linh trong đời sống văn hóa tinh thần của người dân địa phương. Từ sự linh thiêng của ngôi miếu, không chỉ người dân trong vùng mà du khách thập phương ở các nơi đều về thắp hương cầu bình an, sức khỏe, quốc thái, dân an. Đặc biệt, ngày 10 tháng 2 âm lịch - ngày hóa của hai cô, Nhân dân địa phương tổ chức lễ dâng hương trang trọng cùng các trò chơi dân gian như đánh quay gỗ tượng trưng cho việc đục thuyền giặc, thi bơi, thi lặn tái hiện mưu kế đánh giặc năm xưa".

Miếu Hai Cô được chăm sóc khang trang, sạch đẹp giữa không gian xanh mát, là di tích lịch sử - văn hóa góp phần giáo dục truyền thống yêu nước cho thế hệ trẻ.

Giữa nhịp sống đổi thay ngày nay, Miếu Hai Cô vẫn giữ được vẻ linh thiêng, trầm mặc. Nơi đây không chỉ là điểm đến văn hóa - tâm linh của xã Bình Xuyên mà còn là biểu tượng của tinh thần yêu nước, ý chí quật cường của cha ông.

Từ một huyền tích lịch sử, Miếu Hai Cô đã trở thành mạch nguồn nuôi dưỡng đạo lý “uống nước nhớ nguồn”, hun đúc tinh thần đoàn kết, trách nhiệm xây dựng quê hương trong mỗi người dân.

Dương Chung