MiG-21, tiêm kích huyền thoại Liên Xô làm nên dấu ấn trên bầu trời Việt Nam

Trong lịch sử hàng không quân sự thế giới, tiêm kích MiG-21 được xem là biểu tượng cho triết lý thiết kế đơn giản, gọn nhẹ nhưng hiệu quả cao của Liên Xô.

Dòng tiêm kích này ra đời trong bối cảnh Chiến tranh Lạnh leo thang, khi yêu cầu đặt ra là phải có một loại máy bay đủ nhanh, đủ linh hoạt để đánh chặn và không chiến với các máy bay hiện đại của đối phương.

MiG-21 nhanh chóng trở thành xương sống của nhiều lực lượng không quân và được xuất khẩu rộng rãi, trong đó Việt Nam là một trong những quốc gia khai thác thành công nhất.

Tiêm kích MiG-21 có thiết kế đặc trưng với cánh tam giác, thân nhỏ gọn và động cơ phản lực mạnh so với kích thước tổng thể.

Nhờ cấu hình này, máy bay đạt tốc độ tối đa khoảng 2.100 km/h, tương đương Mach 2 ở độ cao lớn.

Trần bay của tiêm kích MiG-21 vào khoảng 19.000 m, cho phép nó tiếp cận và đánh chặn các mục tiêu bay cao. Bán kính chiến đấu cơ bản đạt khoảng 600 km và có thể mở rộng khi mang thùng dầu phụ.

Về kích thước, tiêm kích MiG-21 có chiều dài khoảng 14,7 m, sải cánh gần 7,2 m và chiều cao khoảng 4,1 m.

Trọng lượng rỗng của máy bay ở mức hơn 5.300 kg, trong khi trọng lượng cất cánh tối đa có thể đạt trên 9.000 kg, tùy biến thể và cấu hình vũ khí.

Động cơ phản lực Tumansky R-25 hoặc các biến thể trước đó cung cấp lực đẩy đủ lớn để tiêm kích MiG-21 tăng tốc nhanh và leo cao tốt, một ưu thế rõ rệt trong không chiến.

Vũ khí là yếu tố then chốt làm nên danh tiếng của MiG-21. Máy bay thường được trang bị pháo hàng không cỡ 23 mm hoặc 30 mm, sử dụng đạn xuyên cháy và đạn nổ mạnh, cho khả năng tiêu diệt mục tiêu ở cự ly gần.

Ngoài ra, tiêm kích MiG-21 có thể mang các loại tên lửa không đối không dẫn đường hồng ngoại và radar.

Phổ biến nhất là tên lửa không đối không tầm ngắn dẫn đường hồng ngoại K-13, được Liên Xô phát triển dựa trên công nghệ thời kỳ đầu, có tầm bắn vài km và đầu đạn nổ mạnh đủ để phá hủy máy bay đối phương khi trúng đích.

Một số biến thể tiêm kích MiG-21 sau này còn có khả năng mang tên lửa không đối không tầm trung dẫn đường radar bán chủ động, mở rộng đáng kể phạm vi tác chiến.

Ngoài nhiệm vụ không chiến, tiêm kích MiG-21 cũng có thể mang bom hàng không thông thường và rocket không điều khiển cỡ nhỏ để tấn công mục tiêu mặt đất, dù đây không phải vai trò chính của dòng máy bay này.

Tại Việt Nam, tiêm kích MiG-21 đã thể hiện hiệu quả vượt trội trong điều kiện chiến tranh không cân xứng.

Trước đối thủ sở hữu máy bay lớn hơn, mang nhiều vũ khí và hệ thống điện tử phức tạp hơn, tiêm kích MiG-21 phát huy lợi thế ở tốc độ, khả năng cơ động và chiến thuật đánh nhanh rút gọn.

Phi công Việt Nam thường tận dụng dẫn đường từ mặt đất, bất ngờ tiếp cận mục tiêu, phóng tên lửa ở cự ly thuận lợi rồi nhanh chóng thoát ly khỏi khu vực giao chiến.

Chiến trường Việt Nam cũng chứng minh rằng hiệu quả của một tiêm kích không chỉ nằm ở thông số kỹ thuật, mà còn ở cách sử dụng.

MiG-21 với radar đơn giản, tầm quan sát hạn chế và thời gian bay ngắn vẫn đạt nhiều chiến công nhờ chiến thuật phù hợp và trình độ phi công. Điều này khiến giới quân sự quốc tế phải đánh giá lại vai trò của các tiêm kích hạng nhẹ trong chiến tranh hiện đại.

Trên bình diện toàn cầu, tiêm kích MiG-21 là một trong những tiêm kích được sản xuất nhiều nhất trong lịch sử, với hơn 10.000 chiếc thuộc nhiều biến thể khác nhau.

Dù ngày nay phần lớn đã được thay thế bởi các dòng máy bay thế hệ mới, MiG-21 vẫn được ghi nhớ như một thiết kế thành công, vừa đáp ứng yêu cầu kỹ thuật, vừa phù hợp với điều kiện khai thác của nhiều quốc gia.

MiG-21 không chỉ là một phương tiện chiến đấu, mà còn là biểu tượng cho một giai đoạn lịch sử của hàng không quân sự Liên Xô và của cuộc chiến trên bầu trời Việt Nam.

Những chiến công mà dòng tiêm kích này đạt được đã góp phần khẳng định vai trò của không quân trong chiến tranh hiện đại và để lại dấu ấn sâu đậm trong lịch sử quân sự thế giới.

Việt Hùng