Mở cánh cửa để phim ngắn phát triển bền vững

Ứng dụng công nghệ trong sản xuất phim đang diễn ra sôi nổi. (Ảnh: MAI LỮ)

Nở rộ thị trường phim ngắn

Ngày 25/9, Cục Điện ảnh ban hành Công văn số 1919/ĐA-VP về việc chấp hành quy định về phổ biến phim trên không gian mạng. Theo công văn, cùng với sự phát triển của công nghệ số và các dịch vụ nội dung trực tuyến, hoạt động phổ biến phim trên không gian mạng ngày càng đa dạng về phương thức và gia tăng về số lượng, trong đó có nhiều sản phẩm được giới thiệu dưới tên gọi “phim ngắn”. Cục Điện ảnh nhận thấy một số tổ chức, cá nhân phổ biến phim trên không gian mạng chưa thực hiện hoặc chưa thực hiện đầy đủ các điều kiện, thủ tục theo quy định của pháp luật về điện ảnh.

Cục yêu cầu rà soát hoạt động bảo đảm điều kiện của chủ thể, thực hiện phân loại, thông báo danh sách và kết quả phân loại trước khi phổ biến, cũng như các yêu cầu về hiển thị mức phân loại, cảnh báo và bảo vệ trẻ em. Những phim ngắn chưa đáp ứng đầy đủ điều kiện và các nghĩa vụ liên quan cung cấp sẽ được đề nghị kịp thời ngăn chặn, không tiếp tục cung cấp, phổ biến cho đến khi điều kiện, thủ tục hoàn thiện. Cục Điện ảnh cho biết, sẽ phối hợp các cơ quan, đơn vị chức năng kiểm tra, rà soát, xác minh những trường hợp có dấu hiệu vi phạm.

Phương thức tiếp cận điện ảnh của công chúng đã thay đổi nhanh chóng. Theo khảo sát của Cục Điện ảnh tại Hà Nội và Thành phố Hồ Chí Minh được công bố trước đây, 39,3% người được khảo sát lựa chọn xem phim trên mạng; trong khi đó, có 35,6% xem trên truyền hình, 24,8% xem tại rạp. Khi phương thức phát hành thay đổi, trách nhiệm của chủ thể đưa phim đến công chúng cũng cần được xác định tương ứng.

Đáng chú ý, cùng với hiện tượng trên, thị trường phim ngắn trên nền tảng số đang mở rộng nhanh, kéo theo sự thay đổi về cách sản xuất, phân phối và tiếp nhận nội dung. Theo Adjust, công ty chuyên cung cấp giải pháp đo lường và phân tích ứng dụng di động, lượt cài đặt các ứng dụng phim ngắn trên toàn cầu tăng 186% trong quý IV/2025 so với cùng năm 2024; sang quý I/2026, mức tăng đạt 238%. Giới chuyên môn nhận định, phim ngắn đã thực sự hình thành thị trường đầy sức hút, nội dung phổ biến chủ yếu trên thiết bị di động và đặt ra yêu cầu rõ hơn về trách nhiệm của các chủ thể tham gia quá trình sản xuất, phổ biến, cung cấp dịch vụ.

Cũng theo dữ liệu Adjust, năm 2025, doanh thu mua hàng trên ứng dụng của nhóm phim ngắn tại Việt Nam đạt khoảng 11,5 triệu USD; sang quý I/2026, lượt cài đặt các ứng dụng phim ngắn tăng 32%, số phiên truy cập tăng 76% so cùng kỳ năm 2025.

Nghị định số 87/2026/NĐ-CP đã quy định các chế tài xử phạt vi phạm hành chính trong lĩnh vực văn hóa và quảng cáo, trong đó có các hành vi liên quan hoạt động phổ biến phim trên không gian mạng. Song song các quy định về điều kiện phổ biến, phân loại, thông báo và trách nhiệm của nền tảng, đây là cơ sở để chuyển từ yêu cầu quản lý chung sang xác định cụ thể hơn trách nhiệm của từng chủ thể trong chuỗi phổ biến phim.

Công nghệ đang tác động đáng kể

Cùng với yêu cầu về điều kiện phổ biến và trách nhiệm của nền tảng, sự tham gia ngày càng sâu của AI tạo sinh vào sản xuất phim ngắn đang đặt ra thêm những vấn đề về nguồn gốc nội dung, bản quyền và trách nhiệm của chủ thể tạo lập. Công nghệ này có thể tham gia nhiều công đoạn sản xuất, từ hình thành ý tưởng, hỗ trợ kịch bản, tạo hình ảnh, âm thanh, giọng nói đến hậu kỳ, phụ đề và quảng bá.

Tại Hội thảo về trí tuệ nhân tạo, công nghệ số và bảo vệ quyền sở hữu trí tuệ trong điện ảnh tổ chức năm 2026, Thứ trưởng Văn hóa, Thể thao và Du lịch Nguyễn Huy Dũng nhận định điện ảnh đang chuyển từ “thời đại khan hiếm công cụ” sang “thời đại dồi dào năng lực sáng tạo”. Theo ông, AI có thể giúp một nhóm nhỏ thử nghiệm ý tưởng nhanh hơn, nhà sản xuất độc lập tạo nhiều phương án hình ảnh hơn, hỗ trợ phục chế phim, lồng tiếng, phụ đề và mở rộng khả năng tiếp cận các thị trường.

Các ý kiến chuyên gia tại tọa đàm “Ứng dụng công nghệ mới trong sản xuất phim” diễn ra tháng 6 vừa qua trong khuôn khổ Cuộc thi phim ngắn Vietnamese 2026 cũng nhấn mạnh công nghệ giúp giảm chi phí, rút ngắn thời gian sản xuất, mở thêm cơ hội để người trẻ tiếp cận việc làm phim. Tuy nhiên, đó vẫn là công cụ. Ý tưởng, trải nghiệm sống, tư duy nghệ thuật và dấu ấn cá nhân mới quyết định giá trị tác phẩm.

AI cũng cần được nhìn nhận một cách tỉnh táo trong mối quan hệ với thông tin sai lệch. Một bộ phim hư cấu sử dụng AI, được giới thiệu minh bạch là tác phẩm hư cấu vẫn thuộc phạm vi sáng tạo. Vấn đề chỉ phát sinh khi hình ảnh, âm thanh hoặc nhân vật được tạo ra, chỉnh sửa bằng AI được trình bày theo cách khiến người xem tưởng đó là con người, phát ngôn hoặc sự kiện có thật. Ranh giới này càng đáng chú ý khi phim ngắn xuất hiện trong cùng dòng nội dung với video giải trí, quảng cáo, tư liệu, tin tức và nội dung do người dùng tạo ra. Khi đó, vấn đề đặt ra không chỉ là nội dung có được phép phổ biến hay không, mà còn là người xem có đủ thông tin để nhận biết nguồn gốc, tính chất và bối cảnh tác phẩm.

Các quy định về phổ biến phim cần được thực hiện rõ ràng, khả thi; nền tảng cần cơ chế kiểm soát phù hợp và người sáng tạo cần nâng cao ý thức đầy đủ về quyền, nghĩa vụ đối với sản phẩm. Khi các nền tảng yêu cầu được xác lập minh bạch, công nghệ sẽ có thêm điều kiện để mở rộng khả năng sáng tạo để công chúng thuận lợi trong tiếp nhận nội dung với sự chủ động, tin cậy.