Mở cánh cửa số, mở lối vùng cao: Bài 2: Khi bản làng lên mạng

Từ chợ phiên đến “chợ số”

Giữa vườn hoa xanh mướt, chị Hoàng Thị Huyên (xã Vị Xuyên) tay vừa cầm điện thoại, vừa đi dọc những luống hoa vừa chọn góc quay. Khi thấy những bông hoa đang độ đẹp nhất, chị dừng lại đưa máy lên ghi hình rồi quay thêm những góc vườn khác để có những hình ảnh bắt mắt giới thiệu với khách hàng trên mạng xã hội. Công việc tưởng đơn giản ấy giờ đã trở thành một phần trong cách bán hoa của gia đình chị.

Từ khu vườn nhỏ, những hình ảnh về hoa được đưa lên mạng, tìm đến những khách hàng ở xa. Với chị Huyên, công nghệ số đã làm thay đổi cách gia đình quảng bá, giới thiệu và kinh doanh hoa tươi. Từ những đoạn video ngắn, các phiên livestream giới thiệu sản phẩm đến đơn hàng được xác nhận trên nền tảng số, cách sản xuất, quảng bá và bán hàng của gia đình chị cũng từng bước thay đổi theo yêu cầu của thị trường.

Chị Hoàng Thị Huyên (xã Vị Xuyên) quay video tại vườn hoa tươi của gia đình để quảng bá trên nền tảng mạng xã hội.

Ở Hợp tác xã Dệt lanh Cán Tỷ (xã Cán Tỷ), những tấm vải lanh vẫn được tạo nên từ những công đoạn truyền thống. Nhưng hành trình của sản phẩm giờ không còn dừng lại ở bản làng. Nếu trước đây sản phẩm của hợp tác xã chủ yếu được bán trực tiếp cho khách du lịch khi đi qua địa phương, nay những chiếc điện thoại thông minh đang mở thêm một cửa ngõ khác. Hợp tác xã xây dựng hình ảnh, quay các video ngắn giới thiệu quy trình dệt lanh, vùng nguyên liệu và câu chuyện về những người làm ra sản phẩm. Từ đó, sản phẩm có thêm những “điểm chạm” với khách hàng ở xa. Khoảng cách địa lý được rút ngắn, người mua có thể tìm hiểu sản phẩm, liên hệ với cơ sở sản xuất và đặt hàng mà không nhất thiết phải đến tận nơi.

Quan điểm của Phó Giám đốc Hợp tác xã Dệt lanh Cán Tỷ Sùng Thị Máy, chuyển đổi số trong kinh doanh phải đi cùng với việc chuẩn hóa chất lượng sản phẩm và thông tin cung cấp cho khách hàng. “Từ 8 mẫu hoa văn truyền thống của người Mông như hoa văn đôi lứa, hoa văn gia đình, hoa văn mô phỏng các vật dụng của một gia tộc, hợp tác xã phát triển nhiều sản phẩm như khăn trang trí, túi xách, quần, áo. Giá sản phẩm từ 50.000 đồng đến 2-3 triệu đồng tùy mẫu mã. Nhiều sản phẩm của hợp tác xã đạt chuẩn OCOP của tỉnh. Đây cũng là cơ sở để xây dựng niềm tin với khách hàng khi sản phẩm được đưa lên môi trường số. Nhưng đưa sản phẩm lên mạng mới chỉ là bước đầu”, bà Sùng Thị Máy chia sẻ.

Các thành viên Hợp tác xã Dệt lanh Cán Tỷ (xã Cán Tỷ) chủ động tiếp cận công nghệ số trong quảng bá, giới thiệu các sản phẩm của Hợp tác xã.

Thực tế cho thấy, một tấm ảnh đẹp có thể thu hút người xem. Một đoạn video có thể khiến khách hàng dừng lại. Nhưng, để biến sự quan tâm ấy thành một đơn hàng, phía sau màn hình vẫn là câu chuyện về chất lượng, nguồn gốc, mẫu mã, thông tin sản phẩm và khả năng đáp ứng khách hàng. Công nghệ mở ra thị trường, nhưng thị trường cũng đặt ra những yêu cầu mới.

​Du lịch cộng đồng bước vào “không gian số”

Không chỉ hàng hóa, những giá trị văn hóa và du lịch của vùng cao cũng đang tìm được một cách tiếp cận mới. Tại Làng Văn hóa du lịch cộng đồng Lô Lô Chải (xã Lũng Cú), anh Dìu Dỉ Tênh -chủ homestay Thiến Xuân là một trong những người trẻ chủ động sử dụng công nghệ số để quảng bá du lịch bản địa. Anh tự học hỏi kinh nghiệm từ các mô hình ở nhiều địa phương, rồi sử dụng mạng xã hội, đặc biệt là Facebook, TikTok, để giới thiệu vẻ đẹp, văn hóa truyền thống của bản làng và homestay gia đình. Hiện, Homestay Thiến Xuân đang cung cấp dịch vụ lưu trú, ẩm thực và cà phê, trở thành điểm dừng chân của nhiều du khách khi đến Lô Lô Chải. Thông tin về cơ sở đã được đưa lên các nền tảng số, trong đó có những kênh đặt phòng trực tuyến. Du khách có thể tìm hiểu trước về điểm đến, liên hệ và đặt phòng từ xa.

Làng văn hóa cộng đồng Lô Lô Chải (xã Lũng Cú) giữ gìn, phát huy các giá trị văn hóa của dân tộc trong phát triển du lịch.

Trung bình mỗi năm, sau khi trừ chi phí, gia đình anh Dìu Dỉ Tênh có thu nhập hơn 100 triệu đồng từ kinh doanh dịch vụ homestay. “Trong quảng bá trên nền tảng số, tôi không đặt mục tiêu chạy theo số lượng khách mà chú trọng nâng cao chất lượng dịch vụ và trải nghiệm”, anh Tênh chia sẻ. Theo anh, một trải nghiệm tốt có thể tạo ra sự lan tỏa tự nhiên khi du khách trở về, chia sẻ với bạn bè, người thân hoặc quay trở lại vào những lần sau.

Ở Lô Lô Chải, hành trình du lịch vì thế không còn bắt đầu từ con đường dẫn vào bản. Nó có thể bắt đầu ngay trên màn hình điện thoại. Một lượt tìm kiếm, một bức ảnh, một đánh giá, một cuộc liên hệ, một lần đặt phòng. Nhiều khâu trong hành trình trải nghiệm của du khách đã được đưa lên môi trường số, tạo nên một cách tiếp cận mới đối với du lịch cộng đồng vùng cao.

Những chuyển biến tích cực đang dần được thể hiện qua lượng khách đến Lũng Cú. Trong 6 tháng đầu năm 2026, toàn xã Lũng Cú đón gần 330.000 lượt khách, trong đó có hơn 80.000 lượt khách quốc tế; doanh thu du lịch đạt trên 200 tỷ đồng. Những con số ấy cho thấy, khi được áp dụng đúng cách, chuyển đổi số không chỉ mở rộng cách quảng bá điểm đến mà còn trở thành động lực phát triển kinh tế - xã hội, góp phần tạo thêm sinh kế vùng cao.

Người trẻ – những “cầu nối số”

Ở những bản làng xa xôi, người trẻ đang giữ một vai trò đặc biệt trong hành trình đưa công nghệ vào đời sống. Họ tiếp cận nhanh hơn với điện thoại thông minh, mạng xã hội và các nền tảng trực tuyến. Nhưng quan trọng hơn, họ có thể trở thành cầu nối để người thân và cộng đồng tiếp cận những cách làm mới.

Điển hình như chị Nguyễn Thanh Lịch, công tác tại Trung tâm dịch vụ công xã Quản Bạ, phụ trách lĩnh vực du lịch tại địa phương. Công việc thường xuyên gắn với quảng bá, giới thiệu văn hóa truyền thống, điểm đến du lịch và sản phẩm đặc trưng của địa phương buộc chị phải chủ động học cách chụp ảnh, quay video, xây dựng nội dung về đất và người Quản Bạ để giới thiệu tới du khách trong nước và quốc tế.

Chị Nguyễn Thanh Lịch, cán bộ Trung tâm dịch vụ công xã Quản Bạ livestream giới thiệu nông sản của địa phương.

Những kỹ năng tích lũy được trong quá trình làm việc trên nền tảng số cũng được chị chia sẻ lại với người dân, trong đó có cách livestream bán hàng trên các nền tảng số. Theo chị, công nghệ đang tạo ra một sự phân công mới giữa các thế hệ. Người lớn tuổi có kinh nghiệm sản xuất, am hiểu cây trồng, vật nuôi, nghề truyền thống và văn hóa bản địa. Người trẻ có khả năng tiếp cận công nghệ, hình ảnh, video và các nền tảng số. “Nếu kết nối được 2 điều ấy thì những giá trị vốn chỉ được lưu giữ trong gia đình, cộng đồng có thể được kể bằng một ngôn ngữ mới và tiếp cận với nhiều người hơn qua nền tảng số”, chị Lịch nói.

Đó cũng là lúc chuyển đổi số vượt ra ngoài câu chuyện của những thao tác hành chính cơ bản. Ở miền đá xám Tuyên Quang, công nghệ đang mở thêm một không gian để người dân giới thiệu những giá trị mà vùng đất và cộng đồng đang có. Những tấm vải lanh, sản phẩm thủ công, hoa tươi hay một căn homestay không còn chỉ chờ khách tìm đến. Chúng có thể xuất hiện trên màn hình điện thoại của một người ở rất xa. Từ sản phẩm được giới thiệu trên mạng, đơn hàng được kết nối từ xa đến những homestay tiếp cận du khách qua nền tảng số, khoảng cách giữa những bản làng xa xôi và thị trường đang từng bước được thu hẹp.

Đúng vậy, công nghệ không thay thế những giá trị vốn có mà là giúp những giá trị ấy được kể bằng một ngôn ngữ mới và tiếp cận thị trường rộng hơn. Khi kỹ năng số dần đi vào sản xuất, kinh doanh, người dân vùng cao có thêm cách làm ăn, thêm cơ hội tạo sinh kế và thêm một con đường đưa sản phẩm, văn hóa, câu chuyện quê hương đến với nhiều người hơn.