Sắp tới có thể mỗi cây xăng một giá, tăng giảm trong ngày

Đây là phiên bản thứ 14 của dự thảo, được hoàn thiện sau 4 lần xin ý kiến thành viên Chính phủ. Ông Trần Hữu Linh, Cục trưởng Cục Quản lý và Phát triển thị trường trong nước (Bộ Công Thương), cho biết, dự thảo được lấy ý kiến trong khoảng 2 năm do các quy định mới tác động trực tiếp đến doanh nghiệp, thị trường và người tiêu dùng.

Doanh nghiệp tự quyết, mỗi cây xăng có thể một giá

Một thay đổi có tính nền tảng của dự thảo nghị định là cơ chế giá xăng dầu. Theo đó, khi nghị định có hiệu lực, giá xăng dầu sẽ được vận hành theo cơ chế thị trường, do doanh nghiệp quyết định.

Dự thảo không quy định một mức giá bán cụ thể mà đưa ra công thức tính giá gồm giá mua, chi phí tạo nguồn, chi phí kinh doanh định mức, lợi nhuận và thuế. Trong đó, giá mua và cước phí tạo nguồn được xác định theo chi phí thực tế; lợi nhuận do doanh nghiệp tự xác định; các khoản thuế, phí do Nhà nước quy định. Nhà nước chỉ quy định chi phí kinh doanh định mức và điều chỉnh 3 năm một lần.

Thời gian tới giá, mỗi cây xăng có thể có giá khác nhau, sáng tăng, chiều có thể giảm. (Ảnh minh họa: Minh Đức).

Theo ông Trần Hữu Linh, đây là thay đổi quan trọng để đưa xăng dầu trở về cơ chế thị trường.

“Việc trao quyền định giá đưa mặt hàng xăng dầu trở về cơ chế thị trường. Doanh nghiệp tự quyết định, Nhà nước chỉ đưa ra công thức, chỉ nắm một yếu tố chi phí kinh doanh định mức và công bố 3 năm một lần”, ông Trần Hữu Linh nói. Đây là điểm rất quan trọng. Việc để giá xăng dầu cho thị trường và doanh nghiệp quyết định sẽ là mấu chốt để định hình lại chuỗi cung ứng, hạ tầng và hệ thống cung ứng xăng dầu hiện nay.

Khi cơ chế này được áp dụng, giá bán giữa các doanh nghiệp, thương nhân phân phối và cửa hàng có thể khác nhau, phụ thuộc vào giá mua, chi phí tạo nguồn, lợi nhuận và mức chiết khấu. Đây là điểm người tiêu dùng cần được thông tin rõ khi chuyển sang cơ chế giá mới.

“Khi nghị định có hiệu lực, chúng ta phải chấp nhận mỗi cây xăng có thể một giá, mỗi thương nhân đầu mối hoặc hệ thống phân phối có thể áp dụng mức giá khác nhau. Doanh nghiệp có chi phí thấp, tổ chức nguồn hàng tốt và vận hành hiệu quả có thể chủ động giảm giá để thu hút khách hàng. Ngoài ra cũng có khả năng giá xăng tại một cửa hàng có thể tăng vào buổi sáng nhưng giảm ngay trong ngày nếu doanh nghiệp thay đổi chính sách giá. Người tiêu dùng sẽ phải chủ động so sánh giữa các cửa hàng và hệ thống trước khi mua, thay vì dựa vào một mức giá trần tương đối đồng nhất”, ông Linh nói.

Tuy nhiên, ông Linh nhấn mạnh, các cơ quan chức năng hậu kiểm sẽ liên tục kiểm tra việc áp dụng các công thức để tính giá, niêm yết giá đúng đến đâu. “Việc trao quyền quyết định giá cho doanh nghiệp không đồng nghĩa Nhà nước buông quản lý. Dự thảo vẫn thiết kế các công cụ bình ổn trong trường hợp thị trường có biến động lớn.

Theo đó, các công cụ được sử dụng theo thứ tự gồm thuế, phí, dự trữ quốc gia, phân giao tổng nguồn tối thiểu và trong những trường hợp đặc biệt mới sử dụng nguồn lực Nhà nước để bình ổn. Trường hợp giá tăng, giảm đột biến, xảy ra chiến tranh hoặc thị trường biến động khoảng 15 - 20%, Nhà nước có thể điều hành giá trở lại”, ông Linh cho biết thêm.

Góp ý về nội dung này, nhiều ý kiến e ngại việc doanh nghiệp đầu mối được tự quyết định và điều chỉnh giá vào những thời điểm khác nhau. Một thương nhân phân phối có thể công bố mức giá phù hợp tại thời điểm điều chỉnh, nhưng sau đó lại trở thành bên bán giá cao khi đầu mối thay đổi giá. Điều này tạo rủi ro vi phạm và khó giải trình khi thanh tra, kiểm tra.

Vì thế, việc trao quyền tự quyết giá cho doanh nghiệp có thể tăng tính linh hoạt của thị trường nhưng các quy định về thời điểm công bố, kê khai và nguyên tắc xác định giá cần được thiết kế rõ ràng để tránh phát sinh rủi ro trong quá trình thực hiện.