Mở cơ chế, phát triển du lịch di sản Bài 3: Chuyển hóa tài nguyên di sản thành động lực tăng trưởng bền vững

Là đô thị trực thuộc Trung ương phát triển trên nền tảng bảo tồn và phát huy giá trị di sản văn hóa, Huế có những yêu cầu phát triển khác biệt. Những giới hạn về không gian xây dựng, bảo vệ cảnh quan, môi trường và tính nguyên gốc của di sản đặt ra nhiều ràng buộc trong thu hút đầu tư, phát triển sản phẩm du lịch. Trong khi đó, dư địa khai thác các giá trị văn hóa, lịch sử và cảnh quan vẫn còn lớn, chưa tương xứng với tiềm năng.

Vì vậy, theo các chuyên gia, việc bổ sung Huế vào nhóm địa bàn ưu tiên trong dự thảo Nghị quyết về một số cơ chế, chính sách đặc thù phát triển du lịch Việt Nam là cơ hội thiết lập hành lang thể chế phù hợp, giúp thành phố giải quyết hài hòa bài toán bảo tồn và phát triển, chuyển hóa tài nguyên di sản thành động lực tăng trưởng bền vững.

Bổ sung Huế vào nhóm ưu tiên, tạo thế liên kết vùng

Ngày 30/10, Phó Chủ tịch UBND thành phố Huế Trần Hữu Thùy Giang ký Công văn số 16411/UBND-DL gửi Bộ Văn hóa, Thể thao và Du lịch, đề nghị bổ sung thành phố Huế vào nhóm địa bàn ưu tiên áp dụng chính sách, bên cạnh Hà Nội, Đà Nẵng và TP. Hồ Chí Minh. Kiến nghị xuất phát từ tính chất đặc thù của Huế - đô thị trực thuộc Trung ương, được thành lập trên nền tảng bảo tồn, phát huy giá trị di sản văn hóa, hướng đến trở thành trung tâm văn hóa, du lịch của quốc gia và khu vực.

Huế còn dư địa rất lớn để khai thác các giá trị văn hóa, lịch sử và cảnh quan

Với những yêu cầu nghiêm ngặt về bảo tồn, thành phố cần nguồn lực lớn hơn để đầu tư hạ tầng thiết yếu, cải thiện khả năng tiếp cận điểm đến và phát triển sản phẩm du lịch chất lượng cao. Cơ chế ưu tiên sẽ tạo thêm điều kiện để Huế thu hút đầu tư, khai thác hiệu quả tài sản công và thí điểm những mô hình du lịch phù hợp với đặc trưng đô thị di sản.

Một căn cứ quan trọng khác là vai trò liên kết của Huế trong không gian du lịch miền Trung. Huế và Đà Nẵng là hai đô thị trực thuộc Trung ương liền kề, có thế mạnh bổ trợ trực tiếp. Từ mô hình “Ba địa phương - Một điểm đến” trước đây đến “Hai địa phương - Một điểm đến” hiện nay, nhiều sản phẩm chung đã được hình thành như Con đường di sản, đoàn tàu di sản và tuyến tàu hỏa hơi nước Huế - Đà Nẵng đang chuẩn bị khai trương. Việc có cơ chế ưu tiên tương xứng sẽ góp phần đồng bộ chính sách thu hút đầu tư, phát triển hạ tầng kết nối và nâng cao sức cạnh tranh của điểm đến miền Trung.

Góp ý về dự thảo Nghị quyết, PGS.TS Võ Thanh Tùng, ĐBQH Đoàn ĐBQH thành phố Huế cho rằng chiến lược phát triển du lịch quốc gia cần quan tâm đúng mức đến các trung tâm du lịch di sản, bên cạnh những cực tăng trưởng có lợi thế về quy mô kinh tế, hạ tầng và khả năng kết nối. Sức cạnh tranh của du lịch Việt Nam không chỉ nằm ở năng lực đón khách hay quy mô đầu tư, mà còn được tạo nên từ những giá trị văn hóa, lịch sử và cảnh quan đặc sắc. Huế với Quần thể di tích Cố đô Huế cùng hệ thống di sản văn hóa được UNESCO ghi danh có lợi thế riêng để phát triển du lịch văn hóa, di sản, nghỉ dưỡng và các sản phẩm chất lượng cao.

Theo đại biểu, cần phân biệt giữa việc xác định cực tăng trưởng du lịch với lựa chọn địa bàn ưu tiên áp dụng cơ chế đặc thù. Một địa phương có giá trị di sản nổi bật hoàn toàn có thể đóng góp lớn vào thương hiệu du lịch quốc gia mà không nhất thiết phải trở thành cực tăng trưởng về quy mô. Từ góc nhìn đó, đại biểu đề nghị bổ sung Huế vào nhóm địa bàn ưu tiên, đồng thời xây dựng tiêu chí phù hợp để các trung tâm du lịch di sản như Huế, Ninh Bình và những địa phương sở hữu di sản thiên nhiên thế giới có cơ hội tiếp cận chính sách.

Ưu đãi phải gắn với trách nhiệm bảo tồn và lợi ích cộng đồng

Từ thực tiễn Huế, Phó Trưởng Đoàn chuyên trách Đoàn ĐBQH thành phố kiến nghị: Nghị quyết cần thiết kế ít nhất năm nhóm cơ chế đột phá, khả thi. Trong đó, cần xác định minh bạch tiêu chí địa bàn ưu tiên dựa trên quy hoạch, giá trị di sản và trách nhiệm bảo tồn, bảo đảm các đô thị di sản, trung tâm du lịch quốc gia được tiếp cận chính sách tương xứng. Với Huế, căn cứ đã có trong Nghị quyết 26-NQ/TW, Quyết định 509/QĐ-TTg và Nghị quyết 175/2024/QH15; điều cần làm là thiết kế quy định minh bạch để địa phương tiếp cận được chính sách trên thực tế.

Hệ thống di tích của Huế được bảo tồn, phát triển

Cùng với đó, cần có nguồn lực tài chính ổn định cho bảo tồn và hạ tầng du lịch thiết yếu; xem xét bố trí nguồn lực tương ứng với phí tham quan di tích, hỗ trợ bảo tồn cấp bách, giao thông xanh, xử lý chất thải và hạ tầng số; huy động vốn theo phương thức PPP cần đi đôi với nguyên tắc bảo vệ quyền sở hữu, quản lý nhà nước đối với di sản cốt lõi; kiến nghị trao quyền cho địa phương chủ động thí điểm có kiểm soát các mô hình du lịch mới, kinh tế đêm, dịch vụ số và sản phẩm sáng tạo.

Về giám sát, hiệu quả chính sách cần được đánh giá bằng chất lượng tăng trưởng, gồm thời gian lưu trú, mức chi tiêu, doanh thu, việc làm, thu nhập người dân, tình trạng bảo tồn và sức chịu tải môi trường; đề nghị công khai kết quả thực hiện từng chính sách, dự án ưu đãi; tăng cường báo cáo trước Đoàn ĐBQH, HĐND kiểm toán, hậu kiểm và giám sát cộng đồng. Những dự án không thực hiện đúng cam kết cần bị xem xét dừng hoặc thu hồi ưu đãi theo quy định. Kết quả của Nghị quyết phải được nhìn thấy trong đời sống: di sản được bảo vệ tốt hơn, doanh nghiệp hoạt động hiệu quả hơn, người dân có thêm việc làm và thu nhập tốt hơn, môi trường điểm đến được cải thiện.