Mở đường cho doanh nghiệp tư nhân bứt phá

Khu vực doanh nghiệp tư nhân tại Việt Nam tiếp tục ghi nhận sự mở rộng mạnh mẽ cả về số lượng lẫn quy mô vốn. Nếu cuối năm 2020, cả nước có khoảng 811,5 nghìn doanh nghiệp đang hoạt động, thì đến cuối năm 2025, con số này đã vượt mốc 1 triệu doanh nghiệp.

Theo số liệu từ Bộ Tài chính, tính đến hết ngày 31/8/2026, Việt Nam có 1.071.731 doanh nghiệp đang hoạt động, với tổng quy mô vốn đăng ký trên 32,5 triệu tỷ đồng. Trong đó, khối tư nhân tiếp tục giữ vai trò chủ lực, chiếm tới 96% tổng số doanh nghiệp, tương đương 1.029.838 doanh nghiệp, và nắm giữ khoảng 24,5 triệu tỷ đồng vốn đăng ký, tương đương 75,2% tổng nguồn vốn toàn thị trường.

Tuy nhiên, đằng sau những con số ấn tượng về quy mô, nội lực của khu vực doanh nghiệp tư nhân vẫn bộc lộ nhiều điểm yếu và những “điểm nghẽn” cần được tháo gỡ.

RÀO CẢN TÍN DỤNG VÀ “GÁNH NẶNG” CHI PHÍ ẨN

Báo cáo Kinh tế tư nhân Việt Nam 2025 do Liên đoàn Thương mại và Công nghiệp Việt Nam (VCCI) thực hiện đã chỉ rõ một thực trạng: doanh nghiệp tư nhân đang rơi vào tình cảnh “đông về số lượng nhưng nhỏ về quy mô”. Hiện hơn 80% doanh nghiệp tư nhân trong nước hoạt động với quy mô dưới 50 lao động và 70% số doanh nghiệp có vốn đăng ký dưới 10 tỷ đồng.

Không chỉ hạn chế về quy mô, khu vực doanh nghiệp tư nhân còn phải đối mặt với hàng loạt rào cản nội tại và những bất cập trong môi trường kinh doanh.

Thứ nhất, tiếp cận vốn. Tỷ lệ doanh nghiệp gặp khó khăn về vốn luôn duy trì ở mức cao, trên 50%, và gần như chưa có dấu hiệu cải thiện. Hệ thống tín dụng chính thức vẫn phụ thuộc đáng kể vào tài sản thế chấp, khiến doanh nghiệp tư nhân gặp bất lợi cả về điều kiện vay vốn và lãi suất. Bên cạnh đó, quy trình, thủ tục còn rườm rà cùng sự tồn tại của các “chi phí không chính thức” tiếp tục tạo thêm áp lực cho doanh nghiệp.

Thứ hai, rủi ro thể chế và chi phí tuân thủ. Mức độ khó khăn liên quan đến chính sách, pháp luật đã tăng từ 16,9% lên 24,3%. Trong khi đó, chỉ khoảng 6-8% doanh nghiệp cho biết có thể dự đoán sự thay đổi chính sách ở mức “thường xuyên” hoặc “luôn luôn”. Việc khó tiếp cận kịp thời các dự thảo văn bản pháp quy khiến doanh nghiệp không chỉ hạn chế khả năng tham gia đóng góp ý kiến mà còn khó chủ động điều chỉnh kế hoạch sản xuất, kinh doanh.

Thứ ba, điểm nghẽn khi gia nhập thị trường và chi phí ẩn. Dù thời gian đăng ký doanh nghiệp đã được rút ngắn xuống dưới 1 tháng, chất lượng dịch vụ hành chính vẫn chưa tương xứng. Hướng dẫn thiếu rõ ràng, hệ thống đăng ký trực tuyến chưa tối ưu cùng những hạn chế trong quá trình thực thi khiến doanh nghiệp phải sửa đổi, bổ sung hồ sơ nhiều lần, làm gia tăng đáng kể “chi phí thời gian”.

Đáng lo ngại hơn, các khoản chi phí không chính thức phát sinh ở nhiều khâu như xin giấy phép kinh doanh, xây dựng, xuất nhập khẩu, kết nối hạ tầng... vẫn là những rào cản khó nhìn thấy nhưng có thể làm suy giảm động lực mở rộng hoạt động sản xuất, kinh doanh của doanh nghiệp.

THÁO GỠ CÁC ĐIỂM NGHẼN TRỌNG YẾU

Trước thực trạng trên, ông Đậu Anh Tuấn, Phó Tổng thư ký VCCI, khuyến nghị trong giai đoạn tới, Chính phủ cần quyết tâm cải thiện khả năng tiếp cận vốn và đa dạng hóa các kênh tài chính cho khu vực tư nhân; nâng cao tính minh bạch, ổn định và khả năng dự báo của môi trường chính sách, pháp luật; đơn giản hóa thủ tục gia nhập thị trường, giảm chi phí không chính thức; đồng thời thúc đẩy mạnh mẽ đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số trong doanh nghiệp.

Theo đó, cần đẩy nhanh lộ trình chuyển đổi mô hình cho vay từ phụ thuộc vào tài sản thế chấp sang cho vay dựa trên dòng tiền, phương án kinh doanh và chuỗi giá trị, phù hợp với định hướng của Nghị quyết 68-NQ/TW. Ngân hàng Nhà nước cần ban hành hướng dẫn cụ thể về tiêu chí thẩm định tín dụng không dựa hoàn toàn vào tài sản bảo đảm, đồng thời mở rộng phạm vi tài sản bảo đảm sang tài sản vô hình và tài sản hình thành trong tương lai.

Cùng với đó, cần cải thiện chất lượng quy định pháp luật theo hướng rõ ràng, nhất quán, giảm thiểu tình trạng chồng chéo giữa các văn bản. “Trở ngại hiện nay không phải là thiếu khung pháp lý mà nằm ở chất lượng quy định, sự mâu thuẫn giữa các văn bản và đặc biệt là khâu thực thi. Các cơ quan soạn thảo cần tăng cường đánh giá tác động quy định (RIA) một cách thực chất và bảo đảm thời gian chuyển tiếp đủ dài để doanh nghiệp chuẩn bị”, ông Đậu Anh Tuấn kiến nghị.

Đồng thời, cần tiếp tục cải thiện chất lượng hướng dẫn và quy trình đăng ký kinh doanh. Hiện chỉ 19,3% doanh nghiệp không phải sửa hồ sơ, trong khi gần 10% phải sửa từ 4 lần trở lên. Các cơ quan đăng ký kinh doanh cần chuẩn hóa hướng dẫn, công khai danh mục hồ sơ mẫu và tăng cường hỗ trợ trực tuyến nhằm giảm tình trạng doanh nghiệp phải sửa đổi hồ sơ nhiều lần.

Mặt khác, cần quyết liệt giảm chi phí không chính thức trong toàn bộ quá trình tương tác giữa doanh nghiệp và khu vực công. Dữ liệu so sánh quốc tế cho thấy tỷ lệ doanh nghiệp phải “bôi trơn” khi xin giấy phép hoạt động tại Việt Nam là 26%, cao gần 3 lần mức trung bình của khu vực, ở mức 9,5%. Tình trạng tương tự cũng được ghi nhận trong các khâu xin giấy phép xây dựng (với tỷ lệ 31,4%), và giấy phép nhập khẩu (32,3%).

Đặc biệt, cần đẩy mạnh số hóa các quy trình hành chính, tăng cường giám sát nội bộ và áp dụng cơ chế đánh giá mức độ hài lòng của doanh nghiệp như một công cụ kiểm soát chất lượng phục vụ, qua đó giảm chi phí tuân thủ và nâng cao hiệu quả tương tác giữa doanh nghiệp với cơ quan công quyền.

“LẮNG NGHE ĐỂ KIẾN TẠO”: MỆNH LỆNH HÀNH ĐỘNG TỪ CHÍNH PHỦ

Nhận diện rõ những điểm nghẽn đang “bó buộc” sức đề kháng của khu vực tư nhân, Chính phủ và các bộ, ngành đã có những chuyển biến mạnh mẽ trong tư duy và phương thức quản lý.

Tại lễ khởi động Đề án “Lắng nghe để Kiến tạo”, ông Bùi Anh Tuấn, Cục trưởng Cục Phát triển doanh nghiệp tư nhân và kinh tế tập thể (Bộ Tài chính), khẳng định Chính phủ, Thủ tướng Chính phủ cùng các bộ, ngành đang tập trung cao độ để tháo gỡ khó khăn, khơi thông nguồn lực, phục vụ mục tiêu tăng trưởng kinh tế - xã hội.

Sự quyết liệt này được thể hiện qua việc triển khai Nghị quyết số 35/NQ-CP. Lần đầu tiên, Chính phủ đưa ra lộ trình xử lý vướng mắc của doanh nghiệp một cách cụ thể. Tình hình xử lý phản ánh, kiến nghị từ cộng đồng doanh nghiệp đã trở thành một nội dung bắt buộc trong báo cáo tại các phiên họp Chính phủ định kỳ, qua đó khẳng định sự chỉ đạo của Chính phủ đối với việc tháo gỡ khó khăn cho doanh nghiệp.

Chia sẻ thêm về sự thay đổi trong cách thức vận hành, ông Bùi Anh Tuấn cho biết cách thức tập hợp và xử lý phản ánh, kiến nghị của cộng đồng doanh nghiệp hiện nay đã khác trước: rõ ràng hơn, cụ thể hơn và được đo lường bằng kết quả thực chất. Hàng ngày, một nhóm làm việc chung giữa Bộ Tài chính (Cục Phát triển doanh nghiệp tư nhân và kinh tế tập thể), Ban Pháp chế VCCI và Văn phòng Chính phủ liên tục cập nhật một bảng theo dõi chi tiết: đơn vị nào kiến nghị, lĩnh vực gì, vướng ở điều khoản hay luật nào, tiến độ xử lý ra sao...

Báo cáo này được tổng hợp hằng tuần để trình lãnh đạo Chính phủ. “Mọi kiến nghị của doanh nghiệp, dù ở diễn đàn nào hay văn bản nào, đều được ghi nhận và theo dõi xử lý đến cùng”, ông Bùi Anh Tuấn cho biết.

Đánh giá về Đề án “Lắng nghe để Kiến tạo”, đại diện Bộ Tài chính cho biết đây là một sáng kiến đặc biệt với sự vào cuộc trực tiếp của khối tư nhân. Sự đồng hành này giúp việc tháo gỡ khó khăn không còn mang tính thời điểm mà trở thành một cơ chế vận hành thường xuyên, minh bạch và có kết quả đo lường cụ thể.

Thực tế cho thấy các cơ quan quản lý đã đi thẳng vào những “điểm nóng”. Chẳng hạn, tại Bộ Tài chính - nơi tiếp nhận nhiều phản ánh trong các lĩnh vực nhạy cảm như thuế, hải quan, bất động sản - lãnh đạo Bộ đã chỉ đạo đối thoại và làm việc trực tiếp với từng hiệp hội, doanh nghiệp. Những vướng mắc chưa rõ đều được cơ quan quản lý trực tiếp trao đổi, tháo gỡ ngay tại chỗ, qua đó đem lại sự phấn khởi và niềm tin cho cộng đồng kinh doanh.

Với sự phối hợp chặt chẽ giữa Bộ Tài chính và VCCI, môi trường đầu tư, kinh doanh được kỳ vọng sẽ có những bước chuyển biến về chất, đúng với thông điệp chỉ đạo của Chính phủ: “Tháo gỡ điểm nghẽn và khơi thông nguồn lực cho sự phát triển kinh tế - xã hội của đất nước”.

Nội dung bài viết được đăng tải trên Tạp chí Kinh tế Việt Nam số 39-2026 phát hành ngày 28/09/2026. Kính mời Quý độc giả tìm đọc tại đây:

Link: https://premium.vneconomy.vn/dat-mua/an-pham/tap-chi-kinh-te-viet-nam-so-39-2026.html