Mở đường cho doanh nghiệp Việt tham gia chuỗi cung ứng đường sắt

Tập trung giải pháp công nghệ, nâng cao năng lực triển khai dự án

Ngày 11/11, Hội Kỹ sư xây dựng Việt Nam (VSCE) phối hợp với Camel Events tổ chức Tuần lễ Công nghiệp Đường sắt và Hạ tầng - Rail&Cons 2026 tại Trung tâm Triển lãm Việt Nam (VEC), Đông Anh, Hà Nội. Sự kiện thu hút hơn 10 tập đoàn cùng hơn 100 thương hiệu, doanh nghiệp, nhà sản xuất trong nước và quốc tế trong lĩnh vực đường sắt, xây dựng và công nghiệp hạ tầng.

Ông Trần Đình Tùng, Chủ tịch Hội Kỹ sư Xây dựng Việt Nam (VSCE) phát biểu tại chương trình. 

Phát biểu khai mạc, ông Trần Đình Tùng, Chủ tịch VSCE cho biết, trong bối cảnh Việt Nam đẩy mạnh phát triển đường sắt tốc độ cao, đường sắt đô thị và các công trình hạ tầng chiến lược, yêu cầu đặt ra không chỉ là xây dựng công trình hiện đại mà còn phải làm chủ công nghệ, nâng cao năng lực vận hành, phát triển đội ngũ kỹ sư và hình thành năng lực công nghiệp trong nước.

Để thực hiện mục tiêu này, Việt Nam cần xây dựng hệ sinh thái hợp tác giữa cơ quan quản lý, nhà khoa học, nhà trường, nhà đầu tư, doanh nghiệp và đội ngũ kỹ sư; qua đó thúc đẩy chuyển giao công nghệ, thử nghiệm giải pháp và nâng cao năng lực thông qua các dự án thực tế.

Theo ông Tùng, giá trị của Rail&Cons 2026 không chỉ nằm ở hoạt động triển lãm, hội thảo mà còn ở những kết quả hợp tác sau sự kiện, từ nghiên cứu, thử nghiệm công nghệ đến đào tạo nhân lực và tạo cơ hội để doanh nghiệp Việt Nam tham gia sâu hơn vào các dự án lớn.

Đại diện doanh nghiệp, ông Tạ Tuấn Dương, Phó giám đốc Công ty CP Ray và Thép đặc biệt Hòa Phát Dung Quất cho biết, việc phát triển năng lực sản xuất trong nước, từng bước hình thành hệ sinh thái công nghiệp đường sắt tự chủ có ý nghĩa quan trọng trong bối cảnh nhu cầu đầu tư hạ tầng đường sắt ngày càng lớn.

Hiện Tập đoàn Hòa Phát đang triển khai đầu tư nhà máy sản xuất thép ray, phụ kiện kẹp ray và các sản phẩm thép đặc biệt phục vụ hạ tầng đường sắt, hướng tới nâng cao khả năng tự chủ nguồn cung vật liệu và tham gia sâu hơn vào chuỗi giá trị ngành.

Tại Rail&Cons 2026, các phiên tham luận, thảo luận tập trung vào chiến lược phát triển đường sắt tốc độ cao, đường sắt đô thị, giao thông công cộng gắn với phát triển đô thị theo định hướng giao thông công cộng (TOD), công nghệ thi công, chuyển đổi số và phát triển nguồn nhân lực.

Trong lĩnh vực đường sắt tốc độ cao, công nghệ thi công hầm, cầu và cầu cạn là những nội dung được quan tâm. Với tuyến đường sắt tốc độ cao Bắc - Nam dài khoảng 1.541km, tốc độ thiết kế 350km/h, đi qua nhiều vùng địa hình, địa chất phức tạp, yêu cầu về độ lún, độ cứng kết cấu và độ chính xác thi công rất cao.

Các chuyên gia phân tích một số công nghệ thi công cầu, cầu cạn như dầm hộp bê tông dự ứng lực đúc sẵn nguyên nhịp, đúc đẩy (ILM), đúc trên đà giáo di động (MSS) và lắp ghép phân đoạn.

Đối với công nghệ dầm hộp đúc sẵn, mỗi phiến dầm dài phổ biến khoảng 32m, nặng 800-900 tấn. Một dây chuyền vận chuyển, lao lắp có thể đạt năng lực 1-2 nhịp mỗi ngày trong điều kiện thuận lợi. Công nghệ này đòi hỏi năng lực tổ chức bãi đúc, thiết bị chuyên dụng, kiểm soát chất lượng và cung ứng vật liệu.

Với công trình ngầm, hai nhóm công nghệ chính được đưa ra phân tích là khoan nổ mìn kết hợp phương pháp đào hầm mới của Áo (NATM) và sử dụng máy đào hầm (TBM). Việc lựa chọn cần căn cứ điều kiện địa chất, tiến độ, chi phí và rủi ro thi công tại từng vị trí.

Bên cạnh đó, các chuyên gia nhấn mạnh yêu cầu kiểm soát lún, chuyển vị và ứng suất công trình thông qua hệ thống cảm biến, mô hình số và môi trường dữ liệu chung. Các giải pháp này cần được nghiên cứu, ứng dụng xuyên suốt quá trình thi công, vận hành và bảo trì.

Đối với đường sắt đô thị, các tham luận tập trung phân tích kinh nghiệm triển khai hai tuyến đầu tiên tại Hà Nội và yêu cầu phát triển mạng lưới theo Nghị quyết 188.

Theo các chuyên gia, dự án đường sắt đô thị cần được quản lý như một hệ thống đồng bộ, thay vì tách biệt từng gói thầu xây dựng, thiết bị và tư vấn. Việc thiếu đồng bộ trong thiết kế, tiến độ huy động nhà thầu, bàn giao mặt bằng và lắp đặt thiết bị có thể khiến công trình hoàn thành nhưng chưa đủ điều kiện vận hành.

Do đó, kiểm soát tiến độ, quản lý thay đổi thiết kế, chi phí và đánh giá rủi ro cần được thực hiện thống nhất trong toàn bộ quá trình triển khai.

Phát triển nhân lực chất lượng cao cũng là vấn đề được đặt ra. Các chuyên gia đề xuất chuyển từ đào tạo theo ngành học sang xây dựng khung năng lực gắn với từng vị trí việc làm, từ kỹ sư hạ tầng cầu, hầm, đường đến nhân lực tín hiệu, viễn thông, cấp điện, phương tiện, khai thác, điều độ, lái tàu và quản lý nhà ga.

Cùng với đó, cần tăng cường hợp tác giữa nhà trường và doanh nghiệp thông qua thực tập tại công trường, depot, đơn vị vận hành; đào tạo chuyển đổi cho kỹ sư thuộc các lĩnh vực gần và gắn chuyển giao công nghệ với đào tạo nhân lực tại chỗ.

Các đại biểu thực hiện nghi thức kích hoạt tuần lễ Công nghiệp Đường sắt và Hạ tầng - Rail & Cons 2026.

Thúc đẩy nội địa hóa, hình thành chuỗi cung ứng công nghiệp đường sắt

Bên cạnh công nghệ và nhân lực, huy động vốn, khai thác giá trị đất đai và phát triển chuỗi cung ứng cũng là những nội dung trọng tâm tại sự kiện.

Với mô hình phát triển đô thị theo định hướng giao thông công cộng (TOD), các chuyên gia nhấn mạnh cần tích hợp quy hoạch đô thị với quy hoạch tuyến, vị trí nhà ga và mạng lưới giao thông kết nối ngay từ giai đoạn chuẩn bị dự án.

Việc lựa chọn vị trí ga, xác định phạm vi phát triển và tổ chức kết nối với metro, xe buýt cùng các phương thức vận tải khác ảnh hưởng trực tiếp đến khả năng thu hút hành khách và khai thác giá trị khu vực xung quanh nhà ga.

Trong chuyển đổi số, các chuyên gia đề xuất xây dựng hạ tầng dữ liệu xuyên suốt vòng đời công trình, ứng dụng mô hình thông tin công trình (BIM), môi trường dữ liệu chung (CDE) và trí tuệ nhân tạo (AI).

Việc thống nhất dữ liệu từ khảo sát, thiết kế, thi công đến bàn giao, vận hành giúp nâng cao hiệu quả quản lý, truy xuất nguồn gốc vật liệu, cấu kiện, đồng thời hỗ trợ dự báo hư hỏng và tối ưu công tác bảo trì.

Đối với công nghiệp đường sắt trong nước, yêu cầu đặt ra là hình thành hệ sinh thái doanh nghiệp có khả năng tham gia từ xây dựng, cung ứng vật tư, thiết bị đến vận hành và bảo trì.

Theo các tham luận, thị trường đường sắt không chỉ nằm ở các dự án xây dựng mới mà còn bao gồm hoạt động vận hành, bảo trì, thay thế phụ tùng, sửa chữa và nâng cấp hệ thống trong suốt vòng đời 30-40 năm của công trình. Đây là dư địa để doanh nghiệp Việt Nam từng bước tham gia cung ứng vật tư, thiết bị và dịch vụ kỹ thuật.

Mô hình công nghệ đường sắt được trưng bày tại gian hàng Công ty CP Công nghệ đường sắt HiRun Việt Nam.

Để thúc đẩy quá trình này, các chuyên gia đề xuất xây dựng kế hoạch mua sắm dài hạn, công bố danh mục vật tư, thiết bị và dịch vụ theo từng dự án, nhóm sản phẩm và tiêu chuẩn kỹ thuật; đồng thời đánh giá năng lực doanh nghiệp trong nước, kết nối chủ đầu tư, đơn vị vận hành với các nhà cung cấp.

Mô hình liên kết doanh nghiệp đầu tàu với các nhà cung cấp vệ tinh cũng được đề xuất nhằm hỗ trợ chuyển giao công nghệ, chia sẻ tiêu chuẩn, đào tạo và phát triển năng lực sản xuất trong nước. Cùng với đó là định hướng hình thành 2-3 cụm liên kết ngành đường sắt tại những vùng có nền tảng công nghiệp, tích hợp nhà máy sản xuất, phòng thử nghiệm, trung tâm đào tạo và logistics.

Đối với lộ trình nội địa hóa giai đoạn 2026-2035, trọng tâm là nâng cao năng lực công nghệ, quản lý chất lượng và đáp ứng các tiêu chuẩn kỹ thuật đặc thù. Các nhóm sản phẩm được xem xét nội địa hóa gồm vật liệu, cấu kiện, cơ khí, thiết bị điện và những cấu phần có yêu cầu kỹ thuật cao.

Các chuyên gia cũng nhấn mạnh yêu cầu thống nhất tiêu chuẩn, thử nghiệm, chứng nhận và truy xuất nguồn gốc sản phẩm; thúc đẩy liên doanh, chuyển giao công nghệ và hợp tác giữa doanh nghiệp đầu tàu với các nhà cung cấp trong nước.

Bên cạnh hội thảo chuyên ngành, Rail&Cons 2026 tổ chức triển lãm sản phẩm, thiết bị và giải pháp công nghệ trong lĩnh vực đường sắt, xây dựng và hạ tầng; kết nối giao thương B2B, vòng chung kết cuộc thi Startup-Cons Innovation Challenge và trình diễn công nghệ.

Hoạt động kết nối giao thương B2B dự kiến diễn ra ngày 13/11, tạo điều kiện để doanh nghiệp gặp gỡ đối tác, trao đổi nhu cầu và tìm kiếm cơ hội tham gia chuỗi cung ứng các dự án đường sắt, hạ tầng.