Mô hình chính quyền địa phương hai cấp: Định hình nền tảng tư duy và thể chế quản trị hiện đại

Sau một năm vận hành của mô hình chính quyền địa phương hai cấp, chúng ta có thể cảm nhận được một số ưu điểm rõ rệt. Trước hết, cả hệ thống chính trị trong mô hình mới đã được kiện toàn nhanh chóng, hoạt động đồng bộ, ổn định, thông suốt, không để xảy ra vấn đề gì nghiêm trọng gây ảnh hưởng tiêu cực đến đời sống của người dân và hoạt động của doanh nghiệp.

TS Nguyễn Văn Đáng phát biểu tại tọa đàm.

Việc sáp nhập tỉnh/thành phố, không tổ chức chính quyền cấp huyện, giảm đầu mối đơn vị và các tầng nấc trung gian trong hệ thống chính trị, nhiều quy trình và thủ tục được rút ngắn đã giúp cho công tác chỉ đạo, điều hành giữa cấp Trung ương và địa phương, giữa cấp tỉnh và cấp xã trực tiếp hơn, nhanh chóng và thuận lợi hơn, giảm hẳn tình trạng chồng chéo về chức năng, nhiệm vụ và thẩm quyền giữa các cơ quan, đơn vị.

Hiện nay, hầu hết các nhu cầu của người dân và doanh nghiệp được giải quyết ở cấp cơ sở đã giúp tiết kiệm về nguồn lực, đặc biệt là thời gian cũng như tài chính, qua đó củng cố niềm tin về sự cải thiện hiệu quả hoạt động của hệ thống chính quyền. Trên phạm vi cả nước, người dân cũng chứng kiến sự thay đổi tích cực về phong cách làm việc, đặc biệt là ý thức và thái độ phục vụ của đội ngũ cán bộ, công chức chính quyền.

Tuy nhiên, bên cạnh một số ưu điểm nổi bật, sự vận hành của hệ thống chính quyền địa phương hai cấp trong một năm vừa qua cũng bộc lộ một số vấn đề cần được quan tâm, nghiên cứu thấu đáo, và sớm tìm ra phương án giải quyết. Đó là những biểu hiện chưa phù hợp về cơ cấu tổ chức bộ máy và số lượng biên chế cho chính quyền cấp cơ sở.

Hiện tượng quá tải công việc tại chính quyền cơ sở do thiếu nhân sự và phải kiêm nhiệm nhiều lĩnh vực, đặc biệt là ở những lĩnh vực chuyên môn sâu như đất đai, xây dựng, tài chính-ngân sách hay đầu tư công.

Bên cạnh đó là phân cấp, phân quyền còn bất cập, đặc biệt là nguồn lực chưa tương xứng với thẩm quyền, chức năng và nhiệm vụ được giao. Chất lượng cán bộ ở nhiều nơi chưa đáp ứng yêu cầu công việc trong tình hình mới. Tình trạng chưa thống nhất, còn thiếu đồng bộ về trang thiết bị công nghệ, hạ tầng số và hệ thống dữ liệu. Theo phản ánh từ nhiều địa phương, cán bộ vẫn phải vận hành đồng thời nhiều phần mềm chuyên ngành khác nhau nhưng dữ liệu chưa liên thông.

Việc giảm số lượng đơn vị hành chính và đầu mối tổ chức của hệ thống chính trị không chỉ giúp mở rộng không gian phát triển, thu hẹp về quy mô tổ chức bộ máy, tinh giản biên chế, tiết kiệm ngân sách. Quan trọng hơn, những thay đổi có tính cách mạng liên quan đến các đơn vị hành chính và hệ thống chính trị được kỳ vọng sẽ góp phần chính yếu để tạo lập các cấu trúc quản trị địa phương và quản trị quốc gia hiện đại hơn.

Mục tiêu hướng tới của cuộc cách mạng tinh gọn tổ chức bộ máy là “bộ máy phải mạnh hơn, thông suốt, trách nhiệm, hiệu quả hơn, phục vụ nhân dân tốt hơn”. Chúng ta không chỉ sắp xếp tổ chức bộ máy mà là đổi mới phương thức lãnh đạo, phương thức quản lý, phương thức điều hành, phương thức làm việc, phương thức tổ chức thực hiện. Chúng ta cũng không chỉ giải quyết yêu cầu trước mắt mà phải tạo nền tảng cho mô hình quản trị quốc gia hiện đại, hiệu năng, hiệu lực, hiệu quả, đáp ứng yêu cầu phát triển nhanh, bền vững của đất nước trong giai đoạn mới.

* Trân trọng mời bạn đọc xem toàn văn tham luận của đồng chí TS Nguyễn Văn Đáng tại đây.