Mô hình đội chăm sóc sức khỏe liên tục: Đột phá y tế cơ sở TP.HCM

Ngành y tế TP.HCM đang đứng trước một bước ngoặt mang tính lịch sử khi quyết tâm xóa bỏ tư duy “chờ bệnh” đã tồn tại nhiều năm tại các trạm y tế phường, xã. Mô hình “đội chăm sóc sức khỏe liên tục gắn với địa bàn” được kỳ vọng sẽ trở thành “vắc xin” đặc hiệu, giải quyết tình trạng quá tải bệnh viện, đồng thời từng bước lấy lại niềm tin của người dân thông qua việc chủ động quản lý sức khỏe cộng đồng.

Nỗi lo từ sự thụ động kéo dài

Trong nhiều thập kỷ qua, dù giữ vai trò nền tảng của hệ thống y tế, nhưng y tế cơ sở vẫn chưa thực sự tạo dựng được niềm tin vững chắc nơi người dân. Nhìn nhận thẳng thắn thực trạng này, PGS-TS-BS Tăng Chí Thượng – Giám đốc Sở Y tế TP.HCM cho biết Nghị quyết 72-NQ/TW của Bộ Chính trị đã chỉ rõ những hạn chế kéo dài: trạm y tế chưa cung cấp đầy đủ dịch vụ chăm sóc ban đầu, hoạt động tầm soát bệnh tật còn rời rạc, dẫn đến hệ quả tất yếu là tình trạng người dân “vượt tuyến” ngay cả với những bệnh lý thông thường.

Mô hình “đội chăm sóc sức khỏe liên tục gắn với địa bàn” được kỳ vọng sẽ trở thành “vắc xin” đặc hiệu, giải quyết tình trạng quá tải bệnh viện - Ảnh: minh họa

“Thực tế cho thấy, nguyên nhân quan trọng nhất nằm ở cách thức hoạt động còn mang tính thụ động”, Giám đốc Sở Y tế TP.HCM phân tích. Phần lớn các trạm y tế hiện nay vẫn chủ yếu chờ người dân tìm đến, thay vì chủ động tiếp cận và quản lý sức khỏe cộng đồng. Công tác chuyên môn nặng về báo cáo hành chính, thiếu cơ chế để nhân viên y tế theo dõi thường xuyên từng hộ gia đình, khiến không ít người bệnh bỏ lỡ “thời điểm vàng” để can thiệp sớm.

Chính sự thụ động kéo dài này đã vô tình đẩy người dân ngày càng xa rời trạm y tế. Theo ông Thượng, nếu chỉ dừng lại ở việc thay đổi tổ chức hành chính hay đầu tư cơ sở hạ tầng mà không đổi mới mạnh mẽ mô hình hoạt động, y tế cơ sở sẽ khó tạo ra chuyển biến thực chất.

Giải mã mô hình “đội chăm sóc sức khỏe liên tục”

Để xoay chuyển tình thế, mô hình “đội chăm sóc sức khỏe liên tục gắn với địa bàn” được đề xuất như một giải pháp đột phá, dựa trên kinh nghiệm triển khai hiệu quả tại nhiều quốc gia như Anh, Brazil và Thái Lan. Theo PGS-TS-BS Tăng Chí Thượng, điểm cốt lõi của mô hình này là chuyển vai trò của trạm y tế từ nơi khám chữa bệnh thụ động sang trung tâm điều phối chủ động, lấy người dân làm trung tâm và phòng bệnh làm nền tảng.

Cấu trúc mỗi đội chăm sóc được thiết kế tinh gọn nhưng bao phủ toàn diện. Đội trưởng là bác sĩ gia đình hoặc bác sĩ đa khoa, phối hợp cùng điều dưỡng điều phối và dược sĩ theo dõi việc tuân thủ điều trị. Đặc biệt, sự tham gia của 2–6 cộng tác viên sức khỏe tại khu dân cư được xem là “những cánh tay nối dài”, giúp y tế tiếp cận đến từng cụm hộ gia đình. Tùy theo nhu cầu thực tế, đội có thể bổ sung chuyên gia tâm lý, phục hồi chức năng hoặc y học cổ truyền để cá thể hóa hoạt động chăm sóc.

Mô hình này vận hành dựa trên năm trụ cột then chốt: quản lý danh sách người dân theo đội như bác sĩ gia đình; chăm sóc theo vòng đời và nhóm nguy cơ (trẻ em, người cao tuổi, người mắc bệnh mạn tính); xây dựng lịch thăm hộ gia đình định kỳ; thiết lập cơ chế chuyển tuyến có điều phối; đồng thời duy trì họp giao ban đội hằng tuần để kết hợp điều trị cá nhân với các hoạt động y tế công cộng.

Số hóa và lộ trình hiện thực hóa “điểm chạm đầu tiên”

Song song với đổi mới mô hình nhân sự, chuyển đổi số y tế cơ sở được xác định là yếu tố không thể thiếu. Công nghệ cho phép ngành y tế chuyển từ “quản lý hành chính” sang “quản lý sức khỏe”, từ xử lý theo sự vụ sang theo dõi liên tục, hệ thống thông qua hồ sơ sức khỏe điện tử.

Theo lộ trình, TP.HCM sẽ triển khai thí điểm mô hình tại các phường, xã điển hình có quy mô 30.000–40.000 dân, nhằm rút kinh nghiệm trước khi nhân rộng. Tại các địa bàn này, đội y tế sẽ vận hành bảng điều khiển (dashboard) để theo dõi toàn diện sức khỏe cộng đồng, đồng thời tổ chức khám sàng lọc và tư vấn cá thể hóa cho từng nhóm đối tượng ưu tiên.

Dù thừa nhận quá trình thí điểm sẽ đối mặt với không ít khó khăn, từ thay đổi tư duy đến bài toán nguồn lực, song Giám đốc Sở Y tế TP.HCM khẳng định đây là bước đi khả thi và tất yếu. “Đây không chỉ là giải pháp khắc phục những hạn chế kéo dài, mà còn tạo nền tảng để trạm y tế thực sự trở thành nơi chăm sóc sức khỏe ban đầu một cách chủ động, liên tục, đúng với định hướng phát triển bền vững của ngành y tế”, ông Tăng Chí Thượng bày tỏ kỳ vọng.

Hồ Quang