Mô hình mới trong quản lý Khu sinh quyển Cù Lao Chàm - Hội An

Ban quản lý Khu DTSQ thế giới Cù Lao Chàm - Hội An, TP. Đà Nẵng ra mắt chiều ngày 5.3

Sự kiện là dịp đánh giá bối cảnh, định hướng chiến lược phát triển Khu dự trữ sinh quyển (Khu DTSQ) trong tình hình mới, đồng thời thống nhất các nhiệm vụ trọng tâm năm 2026.

Khu DTSQ thế giới Cù Lao Chàm - Hội An được UNESCO công nhận năm 2009, là một trong những Khu DTSQ tiêu biểu của Việt Nam, hội tụ đầy đủ các hệ sinh thái rừng - biển - ven bờ và khu dân cư đô thị cổ đặc sắc.

Khu DTSQ Cù Lao Chàm - Hội An bao gồm vùng lõi là Khu bảo tồn thiên nhiên Cù Lao Chàm, vùng đệm và vùng chuyển tiếp gắn với đô thị cổ Hội An và các vùng sinh thái phụ cận. Với giá trị nổi bật về đa dạng sinh học, tài nguyên thiên nhiên, di sản văn hóa và tri thức bản địa, Khu DTSQ là mô hình điển hình cho cách tiếp cận “con người sống hài hòa với thiên nhiên”, cân bằng giữa bảo tồn tài nguyên, phát triển kinh tế xanh và nâng cao sinh kế cộng đồng.

Thời gian qua, công tác quản lý Khu DTSQ Cù Lao Chàm - Hội An đã đạt nhiều kết quả quan trọng trong bảo tồn hệ sinh thái rạn san hô, rừng tự nhiên, phục hồi nguồn lợi thủy sản, giảm thiểu rác thải nhựa, phát triển du lịch sinh thái có trách nhiệm và thúc đẩy các sáng kiến cộng đồng vì môi trường.

Mô hình "Ngôi nhà đại dương" thu gom rác thải nhựa tại Cù Lao Chàm

Thực hiện Quyết định số 25/QĐ-UBND ngày 7.1.2026 của UBND TP. Đà Nẵng về thành lập BQL Khu DTSQTG Cù Lao Chàm - Hội An, mô hình tổ chức quản lý Khu DTSQ tiếp tục được củng cố theo hướng tinh gọn, hiệu quả, tăng cường điều phối liên ngành và nâng cao trách nhiệm quản lý nhà nước trong bối cảnh mới.

Đây là tổ chức phối hợp liên ngành, gồm 20 thành viên do Giám đốc Sở Nông Nghiệp và Môi trường làm Trưởng ban, các thành viên là lãnh đạo sở, ngành, đơn vị liên quan, lãnh đạo các phường Hội An, phường Hội An Đông, phường Hội An Tây, xã Tân Hiệp.

Tại buổi ra mắt và triển khai Chương trình công tác năm 2026, đại diện BQL Khu sinh quyển cho biết, đây là một dấu mốc quan trọng, đánh dấu hình thành mô hình điều phối liên ngành thống nhất và có định hướng dài hạn.

Khu DTSQTG Cù Lao Chàm - Hội An được UNESCO công nhận không chỉ là một danh hiệu quốc tế, mà còn là cam kết trước cộng đồng toàn cầu về việc thực hiện hài hòa ba chức năng cốt lõi: bảo tồn đa dạng sinh học, phát triển bền vững và hỗ trợ nghiên cứu - giáo dục.

Du khách khám phá đời sống thường ngày tại thôn Bãi Hương tại Cù Lao Chàm, nơi triển khai thành công mô hình tiểu khu đồng quản lý bảo tồn biển từ năm 2011

Theo BQL Khu sinh quyển, trong bối cảnh TP. Đà Nẵng bước vào giai đoạn phát triển mới với yêu cầu cao hơn về chất lượng tăng trưởng, thích ứng biến đổi khí hậu và chuyển đổi xanh, vai trò của Khu sinh quyển càng trở nên quan trọng. Đây không chỉ là vùng lõi bảo tồn, mà là một không gian phát triển tích hợp, nơi mọi quyết định về quy hoạch, đầu tư, khai thác tài nguyên đều cần được cân nhắc trên nguyên tắc bền vững.

Việc thành lập BQL Khu sinh quyển với thành phần liên ngành có ý nghĩa đặc biệt, không chỉ “ra mắt một tổ chức”, mà đang khởi động một cơ chế phối hợp mới - nơi mỗi thành viên, mỗi cơ quan cùng chia sẻ trách nhiệm chung đối với giá trị sinh thái, văn hóa và nhân văn của khu sinh quyển.

Ngày hội "Ngư dân xanh-biển trong lành" được triển khai tại Cù Lao Chàm thời gian qua

Chương trình công tác năm 2026 đã được ban hành, xác định rõ các nhóm nhiệm vụ trọng tâm. Trước hết là củng cố nền tảng tổ chức, tiếp đó là hoàn thiện các công cụ quản lý dài hạn: xây dựng Kế hoạch quản lý và bảo vệ môi trường giai đoạn 2026-2030, tầm nhìn đến năm 2045; xây dựng Quy chế quản lý Khu sinh quyển phù hợp với điều kiện thực tiễn.

Song song là đẩy mạnh truyền thông, giáo dục và nâng cao nhận thức cộng đồng; tăng cường hợp tác trong nước và quốc tế trong khuôn khổ Chương trình Con người và Sinh quyển; thúc đẩy nghiên cứu khoa học, chuyển đổi số và tích hợp các mục tiêu sinh quyển vào chiến lược phát triển kinh tế - xã hội của Thành phố.

Thành công của mô hình BQL phụ thuộc vào tinh thần chủ động và trách nhiệm của từng thành viên. Mỗi sở, ngành, địa phương cần lồng ghép nhiệm vụ Khu sinh quyển vào chương trình công tác của mình; chủ động chia sẻ thông tin; phối hợp giải quyết các vấn đề liên ngành một cách kịp thời, hiệu quả.

Đồng thời, BQL thống nhất một nguyên tắc xuyên suốt: mọi hoạt động phát triển trong Khu sinh quyển cần hướng đến hài hòa lợi ích - giữa trước mắt và lâu dài, giữa kinh tế và môi trường, giữa con người và thiên nhiên. Cùng cam kết gìn giữ các giá trị thiên nhiên, văn hóa và sinh kế bền vững của Khu DTSQ Cù Lao Chàm - Hội An; để danh hiệu UNESCO không chỉ là niềm tự hào, mà thực sự trở thành động lực phát triển xanh của Thành phố hôm nay và cho các thế hệ mai sau.

Ngư dân trên đảo Cù Lao Chàm sau chuyến ra khơi trở về

Theo Quyết định phê duyệt Chương trình công tác năm 2026, một số nhóm nhiệm vụ trọng tâm gồm: Hoàn thiện cơ chế, quy chế hoạt động như ban hành và triển khai Quy chế tổ chức và hoạt động của BQL Khu Sinh quyển; xác lập cơ chế phối hợp giữa các sở, ngành, địa phương trong quản lý, bảo tồn và phát triển Khu DTSQ.

Bảo tồn tài nguyên và đa dạng sinh học: Tăng cường giám sát hệ sinh thái rừng và biển; phục hồi sinh cảnh, bảo tồn các loài nguy cấp, quý hiếm; triển khai các chương trình nghiên cứu khoa học phục vụ quản lý thích ứng với biến đổi khí hậu.

Ứng dụng khoa học - công nghệ và chuyển đổi số: Xây dựng cơ sở dữ liệu tích hợp về tài nguyên, đa dạng sinh học; ứng dụng công nghệ trong giám sát môi trường, quản lý du lịch sinh thái và truyền thông cộng đồng.

Thời gian qua, BQL Khu bảo tồn biển cùng địa phương, ngư dân nỗ lực triển khai các chương trình thu gom rác thải nhựa, kết hợp dọn vệ sinh đáy biển tại Khu DTQG Cù Lao Chàm

Phát triển sinh kế bền vững và kinh tế xanh: Thúc đẩy các mô hình kinh tế tuần hoàn, giảm phát thải, giảm rác thải nhựa; hỗ trợ cộng đồng phát triển du lịch sinh thái, sản phẩm thân thiện môi trường gắn với bảo tồn.

Hợp tác và truyền thông: Tăng cường kết nối mạng lưới các Khu DTSQ trong nước và quốc tế; đẩy mạnh truyền thông nâng cao nhận thức cộng đồng và quảng bá hình ảnh KDTSQ.

Đảo Cù Lao Chàm- Hội An vào mùa hoa ngô đồng đỏ

Ngày 26.5.2029, tại Đảo Jeju Hàn Quốc, Ủy ban điều phối quốc tế Chương trình Con người và Sinh quyển của UNESCO đã chính thức công nhận Cù Lao Chàm - Hội An là Khu DTSQ thế giới với những giá trị độc đáo, riêng có trong hệ thống các khu DTSQ thế giới tại Việt Nam.

Danh hiệu Khu sinh quyển đã thôi thúc chính quyền và người dân nỗ lực hết mình để bảo vệ môi trường, bảo tồn tài nguyên sinh vật cả trên rừng, dưới biển và từng bước chuyển đổi sinh kế người dân từ khai thác thủy sản bấp bênh sang dịch vụ du lịch sinh thái một cách bền vững.

Đến nay, Cù Lao Chàm nổi tiếng là một quần đảo xinh đẹp, trong sạch, gắn liền với chương trình nói không với túi nilon, ống hút nhựa, chai nước nhựa, các sản phẩm nhựa dùng một lần.

Đây còn là một trong những khu vực đầu tiên trên cả nước thực hiện việc kiểm toán rác thải trong khu dân cư, chợ, các nơi công cộng và cả trên các tàu thuyền khai thác thủy sản; chương trình đong đầy (refillable), phục hồi tài nguyên (MRF) để làm ra các sản phẩm từ rác thải như nước rửa chén, nước lau sàn nhà, phân bón hữu cơ và nhiều sản phẩm hữu dụng, thân thiện với môi trường và an toàn cho con người.

KHÁNH CHI