Mở lối an cư cho người dân

Cơ hội chỗ ở phù hợp cho người dân

Hiện nay, nhu cầu thuê nhà ở rất lớn nhưng thị trường cho thuê còn phân tán. Các trung tâm công nghiệp, đô thị lớn thường thu hút lực lượng lao động từ nhiều địa phương nhưng khả năng mua nhà của một bộ phận người lao động còn hạn chế. Nếu nguồn cung nhà thuê phù hợp không đáp ứng đủ, họ phải tìm đến các khu nhà trọ nhỏ lẻ, chất lượng không đồng đều, điều này có thể ảnh hưởng đến chất lượng cuộc sống, sức khỏe của người thuê nhà.

Khu nhà ở công nhân tại Khu Công nghiệp Thăng Long, Hà Nội. Ảnh: Phan Tuấn Anh/TTXVN

Nhằm thể chế đầy đủ quan điểm, đường lối, chủ trương của Đảng, Nhà nước về phát triển nhà ở hướng tới mục tiêu mọi người đều có chỗ ở, gắn với bảo đảm an sinh xã hội, trong đó tập trung phát triển nhà ở cho thuê với giá phù hợp đáp ứng nhu cầu chỗ ở cho nhân dân, dự thảo Luật Nhà ở (sửa đổi) đã quy định cụ thể đối tượng được thuê nhà ở là công dân Việt Nam có khó khăn về nhà ở hoặc có nhu cầu thuê nhà ở. Trường hợp số người đăng ký thuê vượt quá số lượng nhà ở, việc xét ưu tiên được thực hiện theo thứ tự sau: người có công với cách mạng, thân nhân liệt sĩ; người khuyết tật; người cao tuổi; hộ gia đình có nhà ở bị thu hồi, phá dỡ mà chưa được bố trí tái định cư; chuyên gia, nhà khoa học được hưởng ưu đãi về nhà ở theo quy định của pháp luật về khoa học, công nghệ và đổi mới sáng tạo; người có từ 2 con đẻ trở lên. Đối tượng ưu tiên khác do Ủy ban nhân dân cấp tỉnh quy định căn cứ điều kiện thực tế của địa phương, nhưng không được làm giảm thứ tự ưu tiên của các đối tượng nêu trên.

Việc dự thảo Luật Nhà ở (sửa đổi) cụ thể hóa đối tượng được thuê nhà ở là công dân Việt Nam có khó khăn về nhà ở hoặc có nhu cầu thuê nhà ở có ý nghĩa quan trọng trong việc bảo đảm quyền tiếp cận nhà ở và nâng cao tính minh bạch của chính sách. Việc bổ sung chuyên gia, nhà khoa học và người có từ hai con đẻ trở lên cũng cho thấy chính sách nhà ở được đặt trong mối liên hệ với mục tiêu phát triển nguồn nhân lực. Quy định này mở rộng phạm vi tiếp cận theo nhu cầu thực tế, đồng thời tránh tình trạng chính sách chỉ tập trung vào một số nhóm đối tượng có hoàn cảnh đặc thù.

Ưu đãi cho chủ đầu tư cần đi kèm với trách nhiệm xã hội tương ứng

Để bảo đảm người dân được tiếp cận chỗ ở ổn định, lâu dài, an toàn, phù hợp khả năng chi trả, yêu cầu đặt ra là Nhà nước giữ vai trò kiến tạo thông qua thể chế, chính sách, quy hoạch và công cụ tài chính - tín dụng để thị trường phát triển lành mạnh, minh bạch và thu hút doanh nghiệp tham gia với lợi nhuận hợp lý. Muốn vậy cần có cơ chế chính sách đủ hấp dẫn dành cho doanh nghiệp khi tham gia vào các dự án này.

Trên cơ sở đó, dự thảo luật đã quy định chính sách hỗ trợ của Nhà nước đối với dự án đầu tư xây dựng nhà ở cho thuê. Theo đó, đối với dự án đầu tư xây dựng bằng vốn của Quỹ nhà ở thì được hưởng chính sách hỗ trợ như: dành một phần diện tích sàn kinh doanh dịch vụ, thương mại của dự án để cho thuê tạo nguồn thu phục vụ cho việc quản lý vận hành, bảo dưỡng, bảo trì dự án; ngân sách Nhà nước cấp bù phần kinh phí quản lý vận hành nhà ở trong trường hợp tiền thuê nhà, tiền cho thuê sàn kinh doanh dịch vụ, thương mại trong dự án và nguồn thu hợp pháp khác không đủ bù đắp chi phí.

Bên cạnh đó, dự thảo luật cũng quy định, nhà ở cho thuê được đầu tư xây dựng không bằng vốn của Nhà nước. Theo đó, việc lựa chọn chủ đầu tư dự án đầu tư xây dựng nhà ở cho thuê thông qua hình thức giao chủ đầu tư, chấp thuận chủ trương đầu tư đồng thời giao chủ đầu tư không thông qua đấu thầu. Chủ đầu tư dự án được miễn tiền sử dụng đất, tiền thuê đất đối với toàn bộ diện tích đất của dự án; chủ đầu tư không phải thực hiện thủ tục xác định giá đất, tính tiền sử dụng đất, tiền thuê đất được miễn và không phải thực hiện thủ tục đề nghị miễn tiền sử dụng đất, tiền thuê đất. Bên cạnh đó, được ưu đãi thuế giá trị gia tăng, thuế thu nhập doanh nghiệp theo quy định của pháp luật về thuế; được dành một tỷ lệ diện tích đất ở, sàn nhà ở trong dự án để đầu tư xây dựng nhà ở thương mại để bán, công trình kinh doanh dịch vụ, thương mại. Ngoài ra, chủ đầu tư được vay vốn với lãi suất ưu đãi thông qua tổ chức tín dụng; vay vốn tín dụng đầu tư của Nhà nước tại Ngân hàng Phát triển Việt Nam theo quy định của pháp luật; được Ủy ban nhân dân cấp tỉnh hỗ trợ thực hiện đấu nối hệ thống hạ tầng kỹ thuật của dự án với hệ thống hạ tầng kỹ thuật của khu vực, bảo đảm đồng bộ hạ tầng xã hội trong và ngoài phạm vi dự án...

Những chính sách này có ý nghĩa quan trọng trong việc huy động nguồn lực xã hội để phát triển nhà ở cho thuê, giảm áp lực đầu tư từ ngân sách nhà nước và gia tăng nguồn cung nhà ở phù hợp với khả năng chi trả của người dân. Các ưu đãi về đất đai, thuế, tín dụng và hạ tầng giúp giảm chi phí đầu tư, nâng cao tính khả thi và sức hấp dẫn của dự án đối với doanh nghiệp. Đặc biệt, cơ chế cho phép kết hợp một phần nhà ở thương mại và công trình dịch vụ, thương mại tạo nguồn thu, góp phần cân đối hiệu quả tài chính dự án. Qua đó, chính sách hướng tới xây dựng thị trường nhà ở cho thuê ổn định, đa dạng và bền vững.

Xây dựng được nhiều nhà cho thuê để bảo đảm nguồn cung là yêu cầu mà thực tiễn đang đặt ra, nhưng điều này chỉ giải quyết được thấu đáo khi người dân tiếp cận được nhà thuê phù hợp với điều kiện của mình. Nếu giá thuê quá cao, nguồn cung mới có thể chỉ phục vụ nhóm có thu nhập khá, trong khi công nhân, người lao động thu nhập thấp và người trẻ vẫn phải tìm đến những khu nhà trọ giá rẻ nhưng điều kiện sống hạn chế.

Do đó, các chính sách ưu đãi dành cho nhà đầu tư cần gắn với trách nhiệm về giá thuê và chất lượng nhà ở. Nếu Nhà nước hỗ trợ về đất đai, tài chính hoặc các cơ chế ưu đãi khác, cần có phương thức bảo đảm một phần lợi ích từ chính sách được chuyển thành mức giá thuê phù hợp. Ngược lại, cơ chế giá cũng không thể quá cứng nhắc. Bởi, nếu lợi nhuận của dự án bị hạn chế đến mức không đủ hấp dẫn, doanh nghiệp sẽ không có động lực đầu tư. Khi đó, mục tiêu tăng nguồn cung nhà cho thuê lại khó đạt được. Do đó, cần xây dựng được cơ chế vừa bảo vệ người thuê với mức chi trả hợp lý, vừa tạo động lực đủ lớn để doanh nghiệp đầu tư lâu dài.

Việc bổ sung quy định về nhà ở cho thuê trong Luật Nhà ở (sửa đổi) không chỉ tạo hành lang pháp lý rõ ràng cho thị trường nhà ở cho thuê, mà còn mở thêm một cơ hội để người dân tiếp cận nơi ở an toàn, ổn định. Khi thuê nhà được nhìn nhận như một lựa chọn an cư lâu dài, chính sách sẽ sát hơn với thực tiễn, góp phần bảo đảm nhu cầu thiết yếu về nhà ở và nâng cao chất lượng cuộc sống của người dân.