Mở lối cho giáo dục nghề nghiệp

Sinh viên Trường Cao đẳng Kỹ thuật Công nghệ Bà Rịa - Vũng Tàu thực tập tại doanh nghiệp. Ảnh: NTCC.

Mở rộng không gian phát triển

Sau khi tiếp nhận chức năng quản lý nhà nước về giáo dục nghề nghiệp, Bộ GDĐT đang đẩy nhanh quá trình hoàn thiện thể chế. Một trong những chính sách đáng chú ý là dự thảo Thông tư quy định quy chế đào tạo, kiểm tra, thi và xét công nhận tốt nghiệp đối với các trình độ giáo dục nghề nghiệp, được xây dựng trên cơ sở Luật Giáo dục nghề nghiệp năm 2025.

Điểm mới nổi bật là lần đầu tiên các phương thức đào tạo được quy định thống nhất trong cùng một quy chế. Bên cạnh hình thức đào tạo trực tiếp, dự thảo bổ sung đào tạo từ xa và đào tạo kết hợp giữa trực tiếp với từ xa. Các cơ sở giáo dục nghề nghiệp được chủ động lựa chọn hình thức tổ chức đào tạo phù hợp với điều kiện thực tế và đặc thù ngành nghề, miễn bảo đảm chuẩn đầu ra.

Đối với các ngành nghệ thuật, thể dục thể thao, nhà trường được phép tổ chức đào tạo theo lớp năng khiếu, nhóm chuyên đề, hướng dẫn cá nhân, dự án nghệ thuật hoặc các mô hình chuyên môn đặc thù. Theo các chuyên gia, đây là bước tiến quan trọng giúp hoạt động đào tạo linh hoạt hơn, phù hợp với yêu cầu thực tiễn của từng lĩnh vực.

Cùng với đó, Bộ GDĐT đang lấy ý kiến dự thảo Thông tư quy định liên thông giữa trung học nghề, trung cấp, cao đẳng và đại học. Nếu được ban hành, quy định này sẽ tạo điều kiện để người học nghề tiếp tục nâng cao trình độ mà không gặp những rào cản như trước đây.

Người học được hưởng lợi

Một điểm mới đáng chú ý khác là quy định về công nhận và chuyển đổi kết quả học tập, năng lực nghề nghiệp của người học.

Theo dự thảo, việc công nhận được thực hiện trên cơ sở đối chiếu chuẩn đầu ra, nội dung cốt lõi, thời lượng học tập hoặc năng lực thực tế mà người học đã tích lũy. Trên cơ sở đó, người học có thể được miễn học, miễn thi một số môn học, mô-đun hoặc tín chỉ tương đương.

PGS.TS Hoàng Ngọc Vinh - nguyên Vụ trưởng Vụ Giáo dục chuyên nghiệp (Bộ GDĐT) cho rằng, việc mở rộng liên thông và công nhận kết quả học tập là giải pháp quan trọng để xóa bỏ tâm lý coi học nghề là “đường cụt”.

Theo ông Vinh, giáo dục nghề nghiệp cần được đặt trong một hệ sinh thái giáo dục mở, nơi người học có thể học tập suốt đời và dịch chuyển linh hoạt giữa các trình độ đào tạo theo nhu cầu phát triển nghề nghiệp.

Dự thảo cũng yêu cầu các cơ sở đào tạo phải đăng ký chương trình đào tạo vào cơ sở dữ liệu chuyên ngành trước khi tuyển sinh và tổ chức đào tạo. Bên cạnh đó, quy định về đào tạo tại doanh nghiệp trong dự thảo nêu rõ doanh nghiệp không chỉ tiếp nhận học sinh, sinh viên thực tập mà còn tham gia hướng dẫn, hỗ trợ rèn luyện kỹ năng nghề, đánh giá kết quả học tập và phối hợp bảo đảm chất lượng đầu ra.

Nội dung đào tạo tại doanh nghiệp tập trung vào thực hành kỹ năng nghề chuyên sâu, thực tập tốt nghiệp, trải nghiệm môi trường sản xuất thực tế, rèn luyện kỹ năng số, năng lực thích ứng công nghệ, tác phong công nghiệp và văn hóa doanh nghiệp.

TS Lê Đông Phương (Viện Khoa học Giáo dục Việt Nam) cho rằng, việc khuyến khích doanh nghiệp tham gia giáo dục nghề nghiệp sẽ giúp chương trình đào tạo bám sát nhu cầu thực tiễn, gắn kết chặt chẽ giữa đào tạo và tuyển dụng theo hướng “đào tạo những gì doanh nghiệp cần”. Đây là giải pháp quan trọng để hình thành nguồn nhân lực chất lượng cao, góp phần giải quyết tình trạng thiếu lao động có tay nghề và đáp ứng yêu cầu phát triển kinh tế trong bối cảnh hội nhập.

Không chỉ đổi mới về đào tạo, Bộ GDĐT cũng đang lấy ý kiến đối với dự thảo quy chế tuyển sinh trong giáo dục nghề nghiệp nhằm tạo điều kiện thuận lợi hơn cho người học tiếp cận các chương trình đào tạo nghề. Song song với đó, nhiều chính sách phát triển đội ngũ đang được triển khai. Đáng chú ý là đề xuất xây dựng hệ thống chức danh nghề nghiệp riêng cho giảng viên trường chính trị và giảng viên đào tạo, bồi dưỡng thay vì áp dụng chung theo tiêu chuẩn giảng viên đại học như trước đây.

Ở tầm vĩ mô, Quyết định số 530/QĐ-TTg của Thủ tướng Chính phủ đặt mục tiêu đến năm 2035 thu hút khoảng 1.500 chuyên gia, nhà khoa học là người nước ngoài và người Việt Nam ở nước ngoài tham gia giảng dạy, nghiên cứu tại các cơ sở giáo dục đại học và giáo dục nghề nghiệp.

Để giáo dục nghề nghiệp thực sự trở thành động lực cung cấp nguồn nhân lực chất lượng cao cho đất nước, điều quan trọng không chỉ là hoàn thiện chính sách mà còn phải thay đổi nhận thức xã hội về học nghề. Những động thái gần đây cho thấy một tư duy quản lý mới đang được hình thành: trao quyền nhiều hơn cho cơ sở đào tạo, tạo cơ hội rộng mở hơn cho người học và đưa doanh nghiệp trở thành chủ thể đồng hành trong quá trình đào tạo.