Mở lối tự lập cho trẻ tự kỷ bằng nghề nghiệp

Bà Nguyễn Thị Đặng và hai đứa cháu nội. Ảnh: TG.

Để hiện thực hóa mục tiêu này, cần phương pháp giáo dục phù hợp, sự đồng hành của gia đình và sự chung tay của xã hội.

Sốc nặng khi biết con tự kỷ

Trong căn nhà tuềnh toàng ở Cẩm Phả (Quảng Ninh), gia đình bà Nguyễn Thị Đặng 74 tuổi thường xuyên phải “chịu trận” vì những trò phá phách của 2 cháu nội không may bị tự kỷ. “Thương con, thương cháu nên tôi ở nhà để trông nom, chăm sóc 2 cháu, tạo điều kiện cho vợ chồng nó đi làm công nhân, kiếm tiền nuôi con và gánh vác gia đình” – bà Đặng bộc bạch.

Nhớ lại ngày nhận tin bác sĩ chẩn đoán cháu bị tự kỷ, bà Đặng rưng rưng kể, cả nhà sốc nặng như rơi vào vực thẳm vì không ai tin đó là sự thật. Sau này, dù điều kiện tài chính eo hẹp, nhưng hễ có thông tin ai mách là bố, mẹ cháu bỏ việc, bồng bế con đi khám, chữa trị.

Ngày con dâu bà mang bầu cháu thứ hai, cả nhà hoan hỉ chờ. Ngày bé chào đời, cả nhà hoan hỉ, hạnh phúc vì có đứa cháu kháu khỉnh, bụ bẫm. Thế nhưng, khi bé được khoảng 18 tháng, những dấu hiệu khác thường xuất hiện khiến cả nhà lo lắng. “Thật trớ trêu, bác sĩ kết luận cháu thứ hai cũng bị tự kỷ. Mọi thứ sụp đổ, bao nhiêu niềm tin và hy vọng bỗng vụn vỡ”- bà Đặng chua xót nói.

Sau đó là chuỗi ngày dài đằng đẵng gia đình bà phải chịu đựng vì những trò phá phách của các cháu. Hôm thì gào thét, hôm thì nghịch lửa, hôm thì “phá tan” khu bếp. Khổ nhất là các cháu không biết tự vệ sinh cá nhân.

“Bố mẹ cháu đi làm, tôi ở nhà trông hai đứa mà lòng quặn thắt mỗi khi nhìn chúng đùa nghịch trong vô thức”- bà Đặng buồn bã nói và mong muốn sau này, khi lớn lên các cháu có thể tự phục vụ bản thân, xa hơn là được học nghề để nuôi sống bản thân.

Tại Trung tâm Nghiên cứu quyền trẻ em, sau nhiều năm nghiên cứu và áp dụng thực tế, hoạt động hướng nghiệp và đào tạo nghề cho trẻ tự kỷ là nghề thủ công. Đây cũng là lĩnh vực các em làm tốt nhất. Để hướng nghiệp cho trẻ tự kỷ, bà Phan Thị Lan Hương – Giám đốc Trung tâm cho rằng, nếu chỉ tình yêu thương thì chưa đủ, mà cần cả sự tận tâm, tư duy và phương pháp khoa học.

Thực tế, việc hướng nghiệp cho trẻ tự kỷ phụ thuộc lớn vào nhận thức phụ huynh. Nhiều cha, mẹ vẫn chưa định lượng được con mình đang ở đâu. Họ áp đặt cho con em mình, chẳng hạn như: phải học hết chương trình cấp 3. Trong khi, điều quan trọng là họ phải biết con em mình có hòa nhập được không?

Hướng nghiệp, tạo nền tảng tự lập cho trẻ tự kỷ

Các sản phẩm handmade của trẻ tự kỷ tại Trung tâm Nghiên cứu quyền trẻ em làm. Ảnh: Sơn Tùng.

Theo bà Hương, việc hướng nghiệp cho trẻ tự kỷ rất quan trọng. Tuy nhiên, đã hướng nghiệp thì phải xác định rõ: Phải có nghề để các con có thể làm được trong tương lai và sống được bằng chính nghề đó. Giá trị lớn nhất của hướng nghiệp và đào tạo là giúp các em đứng vững được bằng nghề.

Bên cạnh đó, cần đào tạo, hướng dẫn các con từ những kỹ năng nhỏ nhất như: cách tham gia phương tiện giao thông, cách đi chợ, nấu ăn... “Bởi, chúng tôi không muốn sau khi quay trở lại cuộc sống, các em lại trở thành gánh nặng cho gia đình” – bà Hương nói.

Cũng liên quan đến vấn đề hướng nghiệp cho trẻ tự kỷ, bà Nguyễn Thị Thu - Giám đốc Trung tâm Phát triển Cộng đồng Our Story trăn trở, làm sao để tìm kiếm đầu ra cho những sản phẩm mà các bạn trẻ tự kỷ làm, ai sẽ là người trả tiền cho các bạn ấy? Không nên xem trẻ em tự kỷ là những người thiếu khả năng hay có phần yếu kém so với nhiều người khác. Thực tế, các bạn làm rất giỏi, đúng quy trình và tốc độ còn nhanh hơn người bình thường.

Bà Thu cho hay, những sản phẩm do các bạn trẻ tự kỷ làm ở Trung tâm Phát triển Cộng đồng Our Story được xuất khẩu ra thị trường quốc tế. Khi bán những sản phẩm này, Trung tâm không tiếp thị là do các bạn tự kỷ làm để lấy lòng thương, hay sự đồng cảm. Những đơn vị nhập khẩu đều căn cứ vào chất lượng sản phẩm. Khi mua xong, thấy tờ giấy cảm ơn được đính kèm trong đó, lúc ấy, họ mới biết là sản phẩm do những bạn trẻ tự kỷ làm.

Từ thực tiễn, bà Thu hy vọng các doanh nghiệp có thể chung tay, chấp nhận người tự kỷ tham gia vào các khâu sản xuất trong doanh nghiệp của mình. “Tôi cũng rất tự hào khi giờ đây, có 2 bạn trẻ bên tôi đã hòa nhập được với cộng đồng. Một bạn đang làm công nhân tại một công ty may ở địa phương, tuy chỉ đảm nhận công việc nhỏ nhưng bạn ấy đã và đang làm rất tốt” – bà Thu chia vui.