Mở luồng 'xanh' cho nguồn vốn đầu tư công

Một dự án đầu tư công tỉnh Thanh Hóa đang vào giai đoạn hoàn thiện. (ẢNH: KHÁNH GIANG)

Tối đa 2 ngày cho thanh toán, 1 ngày cho tạm ứng

Việc tháo gỡ điểm nghẽn, đưa nguồn vốn từ Kho bạc Nhà nước ra công trường nhanh chóng và hiệu quả đang trở thành nhiệm vụ trọng tâm hàng đầu của các cấp, các ngành trong giai đoạn nước rút khi bước vào Quý 4/2026.

Tính đến ngày 10/9/2026, lũy kế vốn đầu tư công thanh toán, chi trả qua hệ thống Kho bạc Nhà nước thuộc kế hoạch năm 2026 đạt hơn 436.600 tỷ đồng, bằng 47,0% kế hoạch Thủ tướng Chính phủ giao và đạt 43,4% nếu tính cả nguồn kế hoạch do Ủy ban nhân dân các tỉnh giao thêm. Đối với nguồn vốn kéo dài từ năm trước sang năm 2026, giá trị giải ngân đạt 40.840,1 tỷ đồng, bằng 33,4% kế hoạch.

Những con số trên phản ánh nỗ lực rất lớn của toàn hệ thống tài chính, song cũng cho thấy khối lượng vốn cần giải ngân trong những tháng cuối năm còn rất nặng nề. Tuy nhiên, thực tế ghi nhận tại các cơ quan thanh toán cho thấy một nghịch lý: “Tiền trong Kho bạc không thiếu, thủ tục không còn là rào cản, nhưng hồ sơ thanh toán gửi sang lại thưa thớt".

Đồng chí Lê Minh Đức, Trưởng phòng Nghiệp vụ 1 (Kho bạc Nhà nước khu vực XI - Thanh Hóa), khẳng định: "Tiền trong Kho bạc Nhà nước khu vực XI đối với nguồn vốn đầu tư công luôn sẵn sàng 100%, không có trường hợp thiếu nguồn vốn. Khi chủ đầu tư có hồ sơ chuyển sang, Kho bạc sẽ đáp ứng nguồn vốn ngay lập tức".

Đồng chí Lê Minh Đức, Trưởng phòng Nghiệp vụ 1, Kho bạc Nhà nước khu vực XI. (ẢNH: ĐỨC MINH)

Đồng quan điểm, đồng chí Ngô Đức Quý, Phó Giám đốc Ban Quản lý dự án (QLDA) Đầu tư Xây dựng Công trình Dân dụng Hà Tĩnh, nhận định: "Toàn bộ việc giải ngân thanh toán tại Kho bạc Nhà nước hiện nay rất nhanh chóng và kịp thời. Tuy nhiên, để giải ngân được nguồn vốn thì bắt buộc phải có khối lượng thi công thực tế và hồ sơ thanh toán đầy đủ, chính xác. Nút thắt chủ yếu nằm ở khâu xử lý tại hiện trường và các thủ tục liên quan đến hồ sơ dự án".

Thời gian qua, hệ thống Kho bạc Nhà nước đã có bước chuyển mình mạnh mẽ trong ứng dụng công nghệ thông tin và cải cách thủ tục hành chính. 100% thủ tục qua Kho bạc Nhà nước hiện nay đã thực hiện trên môi trường dịch vụ công trực tuyến, giúp các chủ đầu tư theo dõi chính xác "đường đi" của hồ sơ.

Đặc biệt, sự ra đời của Nghị định số 254/2025/NĐ-CP đã tạo bước đột phá khi phân cấp toàn quyền cho chủ đầu tư và ban quản lý dự án tự chịu trách nhiệm về tính pháp lý của hồ sơ, trong khi Kho bạc Nhà nước chuyển mạnh từ "tiền kiểm" sang "hậu kiểm" và tập trung vào vai trò thanh toán.

Thông tin về sự chủ động của hệ thống Kho bạc trong việc hỗ trợ các chủ đầu tư, ban quản lý, đồng chí Lê Minh Đức, Trưởng phòng Nghiệp vụ 1 (Kho bạc Nhà nước khu vực XI - Thanh Hóa), cho biết: “Kho bạc Nhà nước luôn đồng hành trong việc hướng dẫn thủ tục. Giám đốc Kho bạc Nhà nước XI cũng đã có công văn trong tháng 6 năm 2026 triển khai đến toàn hệ thống, hỗ trợ các chủ đầu tư, ban quản lý, nhất là trong giai đoạn mới chuyển chính quyền hai cấp, làm cả thứ Bảy, Chủ nhật để hỗ trợ các đơn vị. Ngay trong dịp lễ mùng 2 tháng 9 vừa rồi, Kho bạc vẫn cắt cử cán bộ trực thường xuyên để giải quyết các thủ tục, không để ách tắc hồ sơ”.

Đồng chí Nguyễn Tiến Dũng, Phó Giám đốc Kho bạc Nhà nước khu vực XII, chia sẻ: “Kho bạc Nhà nước khu vực XII luôn chủ động đôn đốc các chủ đầu tư, ban quản lý dự án hoàn thiện hồ sơ thủ tục khi có khối lượng hoàn thành gửi Kho bạc Nhà nước. Chuẩn bị đầy đủ các điều kiện về nhân lực, nguồn vốn để đảm bảo khi có hồ sơ thì thanh toán nhanh nhất. Đối với các nguồn vốn tạm ứng giải phóng mặt bằng và dự án trọng điểm thuộc "luồng xanh", ưu tiên giải quyết ngay trong ngày”.

Đồng chí Nguyễn Tiến Dũng, Phó Giám đốc Kho bạc Nhà nước khu vực XII. (ẢNH: ĐỨC MINH)

Đánh giá về vai trò đòn bẩy tài chính của chính sách tạm ứng hợp đồng nhằm hỗ trợ các nhà thầu trong bối cảnh giá nguyên vật liệu biến động, ông Dương Cảnh Đại, Kế toán trưởng Ban Quản lý dự án Đầu tư Xây dựng Công trình Giao thông Thanh Hóa, cho biết: "Trên cơ sở hợp đồng kinh tế và chứng thư bảo lãnh của ngân hàng, chủ đầu tư xem xét cấp tạm ứng tối đa 30% giá trị hợp đồng để nhà thầu chủ động nguồn lực mua vật tư, thiết bị. Trong bối cảnh biến động giá, cơ chế này giúp doanh nghiệp ổn định thi công và bảo đảm tiến độ đề ra".

"Nút thắt" mặt bằng, vật liệu và giải pháp cho giai đoạn nước rút

Giữa bức tranh chung còn nhiều áp lực, một số địa phương đã bứt phá nhờ cách làm sáng tạo, quyết liệt.

Tính đến ngày 15/9/2026, tổng giá trị giải ngân vốn đầu tư công trên địa bàn tỉnh Hà Tĩnh (bao gồm vốn kéo dài) đạt 6.075,688 tỷ đồng, bằng 68,9% kế hoạch Thủ tướng Chính phủ giao - xếp thứ 3/34 tỉnh, thành phố trong cả nước (sau Bắc Ninh và Hà Nội).

Để đạt được kết quả này, Ban Thường vụ Tỉnh ủy Hà Tĩnh đã thành lập Ban Chỉ đạo các công trình trọng điểm. Ủy ban nhân dân tỉnh thành lập các đoàn công tác do các đồng chí Phó Chủ tịch Ủy ban nhân dân tỉnh làm trưởng đoàn trực tiếp xuống hiện trường đôn đốc, gỡ khó từng tuần.

Về công tác bồi thường, giải phóng mặt bằng và tái định cư, Ban Thường vụ Tỉnh ủy Hà Tĩnh phân công rõ trách nhiệm và thời hạn xử lý; tăng cường tuyên truyền, đối thoại, công khai chính sách và đơn giá để tạo sự đồng thuận, sớm bàn giao mặt bằng thi công.

Đối với các chủ đầu tư, Ban Quản lý dự án cấp tỉnh, địa phương và đơn vị, Ban Thường vụ Tỉnh ủy Hà Tĩnh yêu cầu: (i) Khẩn trương hoàn thiện thủ tục đầu tư, đấu thầu, đẩy nhanh thi công (ưu tiên dự án trọng điểm, khắc phục thiên tai và dự án phải hoàn thành năm 2026); (ii) Chủ động nguồn cung vật liệu, tránh đứt gãy hoặc biến động giá; (iii) Thực hiện nghiệm thu, thanh toán ngay khi có khối lượng và lập kế hoạch giải ngân theo tháng và chủ động đề xuất điều chuyển vốn từ dự án chậm tiến độ sang dự án có tiến độ tốt; (iv) Tập trung giải ngân hết nguồn vốn khắc phục thiên tai trước ngày 31/12/2026 và thực hiện chế độ báo cáo định kỳ theo quy định.

Ban Thường vụ Tỉnh ủy Hà Tĩnh cũng chỉ đạo các sở, ngành, địa phương công khai kết quả giải ngân, gắn trách nhiệm hoàn thành nhiệm vụ với người đứng đầu; khen thưởng hoặc kiểm điểm kịp thời. Giao Sở Xây dựng công bố kịp thời giá vật liệu xây dựng sát thị trường, kiểm tra niêm yết giá và xử lý nghiêm các hành vi găm hàng, nâng giá, thao túng thị trường. Giao Sở Tài chính và Kho bạc Nhà nước theo dõi tiến độ giải ngân, tham mưu điều chuyển vốn, hướng dẫn và rút ngắn thời gian xử lý hồ sơ thanh toán.

Tại dự án đường Xô Viết Nghệ Tĩnh kéo dài về phía Đông (Hà Tĩnh) với tổng mức đầu tư 1.400 tỷ đồng, giải pháp tháo gỡ vật liệu đã tạo bước ngoặt lớn, ông Nguyễn Thiên Hiếu, Phó Giám đốc Công ty cổ phần 484, cho biết: "Tỉnh đã đưa dự án vào 'luồng xanh', cho phép cấp thêm các mỏ vật liệu đặc thù và bổ sung mỏ đất, cát, đá mới. Có mặt bằng sạch 100% và nguồn vật liệu ổn định, nhà thầu tập trung tăng ca, tăng kíp, quyết tâm hoàn thành dự án đúng hạn".

Cùng tinh thần, chủ động linh hoạt, đại diện nhà thầu quân đội - Thiếu tá Nguyễn Đắc Thắng, Chỉ huy trưởng Công ty 185 (Binh đoàn 12), khẳng định: "Đang trong mùa mưa bão, đơn vị tranh thủ từng giờ trời nắng để huy động máy móc thi công. Thi công xong hạng mục nào, làm hồ sơ thanh toán ngay hạng mục đó để giải ngân nguồn vốn, tuyệt đối không để dồn hồ sơ vào cuối năm".

Thiếu tá Nguyễn Đắc Thắng, Chỉ huy trưởng Công ty 185 (Binh đoàn 12). (ẢNH: KHÁNH GIANG)

Tại Thanh Hóa, tinh thần "vượt nắng, thắng mưa" được thể hiện rõ tại các công trình trọng điểm. Dự án đại lộ Lê Lợi (đoạn từ ngã tư Phú Sơn đến cầu Đống) dài 1,5km, mặt cắt ngang 43m là trục giao thông huyết mạch của thành phố.

Dù hợp đồng quy định thời điểm hoàn thành vào ngày 31/12/2026, nhưng Chủ tịch Ủy ban nhân dân tỉnh Thanh Hóa đã chỉ đạo đẩy nhanh tiến độ, theo đó dự kiến sẽ hoàn thành công trình trước ngày 30/9/2026 - vượt kế hoạch 3 tháng.

Đại diện Ban Quản lý dự án Dân dụng và Công nghiệp Thanh Hóa chia sẻ: "Dù gặp khó khăn do thời tiết và ảnh hưởng mặt bằng của hơn 357 hộ dân, nhưng Ban đã phối hợp cùng nhà thầu lập kế hoạch thi công theo từng ngày. Dự án đã giải ngân 100% vốn kế hoạch trước ngày 30/9/2026 - vượt kế hoạch 3 tháng".

Nhìn nhận khách quan, tiến độ giải ngân đầu tư công năm 2026 vẫn đang chịu tác động lớn từ các yếu tố phi tài chính như: (i) Biến động giá nguyên, nhiên vật liệu gây áp lực lên tổng mức đầu tư, đặc biệt đối với các gói thầu áp dụng hợp đồng trọn gói hoặc đơn giá cố định; (ii) Xác định nguồn gốc đất, đơn giá bồi thường và di dời hạ tầng kỹ thuật vẫn là bài toán phức tạp; (iii) Lập, thẩm định, phê duyệt thiết kế và lựa chọn nhà thầu thường mất từ 6 đến 8 tháng; (iv) Phải tuân thủ song song quy định trong nước và yêu cầu từ nhà tài trợ nước ngoài đối với các dự án sử dụng vốn nước ngoài.

Đẩy mạnh giải ngân vốn đầu tư công qua Kho bạc Nhà nước không chỉ là câu chuyện kỷ luật tài chính hay con số tỷ lệ phần trăm trên báo cáo. Khi Kho bạc Nhà nước đã mở rộng "luồng xanh" và rút ngắn tối đa thời gian xử lý thủ tục, sự chủ động từ phía chủ đầu tư, tinh thần quyết liệt trong giải phóng mặt bằng và tính linh hoạt của các nhà thầu tại công trường chính là mắt xích quyết định để khai thông được dòng vốn đầu tư công và tạo động lực bứt phá mạnh mẽ cho tăng trưởng kinh tế năm 2026 và các năm tiếp theo.