Mờ mịt nền hòa bình Trung Đông

Lãnh đạo Naim Qassem của Hezbollah đã gọi kế hoạch ngừng bắn là “lộ trình nhằm tiêu diệt một phần người dân Lebanon” trong một tuyên bố được đưa ra hôm thứ Năm. Ông yêu cầu ngừng bắn hoàn toàn và rút quân Israel khỏi Lebanon, đồng thời nói rằng chừng nào các làng mạc của Lebanon còn bị ném bom, miền Bắc Israel sẽ không được an toàn. “Chừng nào sự chiếm đóng còn tồn tại, cuộc kháng chiến sẽ còn tiếp diễn”, ông nói. “Chúng tôi kêu gọi các nhà chức trách chấm dứt trò hề và sự sỉ nhục mang tên đàm phán trực tiếp này”.

Chính phủ Israel và Lebanon đã đạt được thỏa thuận ngừng bắn vào tối thứ Hai để chấm dứt các hành động thù địch. Thỏa thuận này kêu gọi Hezbollah, lực lượng liên minh với Iran, ngừng hoàn toàn việc bắn phá và sơ tán tất cả các chiến binh của lực lượng này ở phía Nam sông Litani.

Lãnh đạo Naim Qassem của Hezbollah. Ảnh: Zohra Bensemra/Reuters

Việc Hezbollah bác bỏ thỏa thuận ngừng bắn đi ngược lại tuyên bố của Chính phủ Lebanon rằng thỏa thuận sẽ có hiệu lực trong vòng 24 giờ, làm dấy lên thêm nhiều câu hỏi về việc Chính phủ Lebanon có thể đàm phán một thỏa thuận ngừng bắn với Israel như thế nào mà không có Hezbollah tham gia. Theo thỏa thuận giữa hai chính phủ, quân đội Lebanon không tham gia cuộc xung đột vì giao tranh chủ yếu diễn ra giữa Hezbollah và Israel. Chính phủ Lebanon đã đàm phán với Israel mà không có sự tham gia của Hezbollah như một phần trong nỗ lực tái lập quyền kiểm soát đất nước và giải giáp nhóm này.

Điều này cũng đặt ra nghi vấn về thỏa thuận ở Lebanon sau thỏa thuận ngừng bắn ngày 17/4, theo đó Washington hạn chế Israel tấn công Beirut để đổi lấy việc Hezbollah ngừng bắn vào miền Bắc Israel.

Việc nhóm Hezbollah bác bỏ thỏa thuận ngừng bắn dường như lặp lại những yêu cầu từ Tehran, vốn đã tuyên bố vài giờ sau khi thỏa thuận ngừng bắn được công bố rằng Israel nên rút về vị trí trước chiến tranh.

Esmail Qaani, người đứng đầu Lực lượng Quds, thuộc Lực lượng Vệ binh Cách mạng Hồi giáo Iran, cho biết: “Ủng hộ phong trào kháng chiến ở Lebanon là nghĩa vụ của tất cả chúng ta và việc loại bỏ Israel khỏi khu vực là mục tiêu khả thi đối với người Hồi giáo”. Ông ta viết trên một nền tảng mạng xã hội trong nước: “Yêu cầu tối thiểu của phong trào kháng chiến là chế độ chiếm đóng phải rút về vị trí mà nó nắm giữ trước khi cuộc chiến 40 ngày bắt đầu”.

Trước đó, Tehran đã tuyên bố rằng thỏa thuận ngừng bắn của họ với Mỹ và Israel phải bao gồm việc chấm dứt giao tranh ở Lebanon. Hiện chưa rõ việc Hezbollah bác bỏ thỏa thuận ngừng bắn ở Lebanon sẽ ảnh hưởng như thế nào đến các cuộc đàm phán giữa Tehran và Washington.

Bất chấp cam kết ngừng bắn chung trước đó, cả hai bên vẫn tiếp tục giao tranh vào hôm 4/6. Israel đã thực hiện một số cuộc không kích ở khu vực Nabatieh thuộc miền Nam Lebanon và thung lũng Bekaa phía Tây, khiến 4 người thiệt mạng, trong khi Hezbollah nhắm mục tiêu vào binh lính Israel tại làng Qantara, miền Nam Lebanon, theo một tuyên bố của nhóm này.

Khói bốc lên bầu trời Lebanon sau một cuộc tấn công của Israel, bất chấp thỏa thuận ngừng bắn. Ảnh: Reuters

Bộ trưởng Quốc phòng Israel, ông Israel Katz cho biết quân đội Israel sẽ tiếp tục hiện diện ở miền Nam Lebanon để duy trì "vùng đệm", mà Israel cho rằng được thiết kế để bảo vệ cư dân của họ ở phía Bắc. Israel kiểm soát hơn 600 km vuông lãnh thổ ở miền Nam Lebanon và đã phá hủy hàng chục ngôi làng biên giới, ngăn cản hàng trăm người dân Lebanon trở về nhà.

Lebanon và Israel cũng đã nhất trí thành lập các “vùng thí điểm” trong đó lực lượng vũ trang Lebanon sẽ “kiểm soát độc quyền lãnh thổ, loại trừ tất cả các thế lực phi nhà nước”. Tổng thống Lebanon, Joseph Aoun, nói với các phóng viên rằng ông đã đề xuất vùng thí điểm đầu tiên đặt tại khu vực Lâu đài Beaufort, nơi binh lính Israel đã chiếm được hồi đầu tuần.

Truyền thông Lebanon đưa tin hôm 4/5 rằng quân đội Israel đã bắt đầu rút khỏi các làng Dibbine và Marjayoun và được thay thế bởi quân đội Lebanon.

Các cuộc gặp tại Washington là vòng đàm phán trực tiếp thứ tư giữa các nhà ngoại giao Lebanon và Israel kể từ khi giao tranh nổ ra vào ngày 2/3, khi Hezbollah phát động các cuộc tấn công chống lại Israel để ủng hộ Iran, quốc gia đã bị Mỹ và Israel ném bom. Tuyên bố chung cho biết các cuộc gặp sẽ tiếp tục nhằm hoàn thiện một thỏa thuận ngừng bắn và thực hiện nó theo từng giai đoạn.

Về bản chất, tuyên bố chung này tương tự như thỏa thuận ngừng bắn trước đó giữa Hezbollah và Israel vào năm 2024, trong đó Hezbollah đồng ý rút quân khỏi phía Nam sông Litani để lực lượng vũ trang Lebanon có thể triển khai tại đó. Việc giải giáp hoàn toàn Hezbollah đã thất bại và Israel đã thực hiện hơn 10.000 cuộc tấn công vi phạm thỏa thuận ngừng bắn trong 15 tháng tiếp theo.

Theo các nhà phân tích, Israel muốn gây thiệt hại tối đa cho Hezbollah trước khi bất kỳ thỏa thuận hòa bình nào với Iran chấm dứt cuộc tấn công của họ. Các cuộc không kích của Israel đã khiến ít nhất 3.516 người thiệt mạng ở Lebanon, trong khi các cuộc không kích của Hezbollah đã khiến 2 thường dân và ít nhất 21 binh sĩ Israel thiệt mạng ở miền Nam Lebanon.

Hôm 3/6, Tổng thống Mỹ Donald Trump tuyên bố ông muốn tách biệt các cuộc đàm phán về xung đột ở Lebanon và các cuộc đàm phán về chiến tranh với Iran, nhưng Tehran khẳng định 2 vấn đề này có liên quan mật thiết với nhau và tuần này đã đe dọa đình chỉ các cuộc đàm phán với Mỹ để phản đối cuộc tấn công của Israel ở Lebanon. Tổng thống Mỹ hôm 1/6 cho biết ông đã ngăn chặn một cuộc tấn công sắp xảy ra của Israel vào Beirut và đã nói chuyện với ông Benjamin Netanyahu cùng các đại diện của Hezbollah, những người đã nhất trí rằng "mọi hoạt động bắn phá sẽ chấm dứt".