Mở ra dư địa tăng trưởng mới từ nền kinh tế không gian tầm thấp

Mở không gian cho đổi mới sáng tạo, hình thành một thị trường mới

Việc xác định không gian tầm thấp là tài nguyên quốc gia, không gian phát triển mới của đất nước và không gian chủ quyền đặc biệt mở ra dư địa phát triển một ngành công nghệ chiến lược, tạo động lực tăng trưởng mới, đồng thời đặt ra yêu cầu quản trị hiện đại, bảo đảm quốc phòng, an ninh và an toàn.

Không gian tầm thấp là tài nguyên quốc gia, không gian phát triển mới của đất nước và không gian chủ quyền đặc biệt. (Ảnh trong bài: Bộ KH&CN)

Từ quản lý hoạt động bay đến quản trị một không gian phát triển mới. Một trong những điểm đáng chú ý của Kết luận số 99-KL/TW là sự chuyển đổi căn bản trong cách tiếp cận đối với không gian tầm thấp.

Không gian tầm thấp không chỉ được nhìn nhận dưới góc độ quản lý hoạt động bay, mà được xác định là “tài nguyên quốc gia, không gian phát triển mới của đất nước, không gian chủ quyền đặc biệt”, gắn với nhiệm vụ bảo vệ chủ quyền không phận, chủ quyền dữ liệu, an ninh mạng và các mục tiêu trọng yếu. Đây là bước chuyển quan trọng: từ quản lý phương tiện và hoạt động bay sang khai thác, quản trị và bảo vệ một không gian phát triển mới.

Kinh tế không gian tầm thấp không đồng nghĩa với UAV. UAV chỉ là một trong những phương tiện công nghệ để khai thác không gian này.

Khi phương tiện bay không người lái được kết hợp với trí tuệ nhân tạo, dữ liệu, cảm biến, viễn thông, công nghệ định vị, tự động hóa và các nền tảng số, một hệ sinh thái kinh tế mới có thể hình thành, từ nghiên cứu, thiết kế, chế tạo phương tiện đến hạ tầng, dữ liệu, vận hành, dịch vụ và các ứng dụng chuyên ngành.

Bởi vậy, giá trị cuối cùng không nằm ở số lượng UAV hoạt động trên bầu trời, mà ở năng suất được nâng lên, chi phí được cắt giảm, dịch vụ được cải thiện, thị trường mới được hình thành và giá trị mới được tạo ra cho nền kinh tế và người dân.

Hướng tới đóng góp khoảng 1,5% GDP vào năm 2045

Kết luận đặt ra những mục tiêu cụ thể cho quá trình hình thành và phát triển kinh tế không gian tầm thấp.

Việt Nam phấn đấu đưa vào vận hành 03 khu thử nghiệm bay cấp quốc gia đến năm 2030.

Đến năm 2030, Việt Nam phấn đấu đưa vào vận hành 03 khu thử nghiệm bay cấp quốc gia, đại diện cho các vùng địa hình khác nhau và tối thiểu 01 trung tâm nghiên cứu, thử nghiệm quốc gia về phương tiện bay không người lái (UAV).

Đến năm 2045, kinh tế không gian tầm thấp trở thành ngành kinh tế - kỹ thuật quan trọng, một trong những động lực tăng trưởng mới của nền kinh tế, có năng lực cạnh tranh cao trong khu vực, đóng góp khoảng 1,5% GDP quốc gia. Phấn đấu tỉ lệ nội địa hóa các dòng UAV chủ lực phục vụ sản xuất đạt trên 30 - 40% vào năm 2030 và đạt trên 85% vào năm 2045.

Những mục tiêu này cho thấy phát triển kinh tế không gian tầm thấp không dừng ở mở rộng thị trường ứng dụng, mà hướng tới làm chủ công nghệ, phát triển năng lực công nghiệp và từng bước hình thành chuỗi cung ứng trong nước; qua đó nâng cao năng lực tự chủ về công nghệ, hạ tầng và dữ liệu chiến lược.

Đáng chú ý, Nhà nước giữ vai trò định hướng, dẫn dắt thị trường ban đầu thông qua cơ chế đặt hàng, thí điểm, ứng dụng trong khu vực công; đồng thời khuyến khích sự tham gia của doanh nghiệp, viện nghiên cứu, trường đại học trong nghiên cứu, phát triển, sản xuất và thương mại hóa UAV.

kinh tế không gian tầm thấp không đồng nghĩa với UAV.

Theo đó, Nhà nước tập trung kiến tạo khuôn khổ pháp lý và quản trị, tiêu chuẩn, quy chuẩn, hạ tầng thiết yếu và thị trường ban đầu; doanh nghiệp giữ vai trò trung tâm trong nghiên cứu, phát triển, sản xuất và thương mại hóa sản phẩm, dịch vụ.

Không gian tầm thấp được định hướng khai thác đa mục tiêu, ưu tiên các lĩnh vực thiết thực như logistics, nông nghiệp, quản lý tài nguyên, bảo vệ môi trường, giám sát hạ tầng, phòng, chống thiên tai, tìm kiếm cứu nạn, cấp cứu y tế và đô thị thông minh.

Phải quản trị được rủi ro

Kết luận yêu cầu hoàn thiện mô hình quản trị quốc gia theo hướng thống nhất, hiện đại, dựa trên dữ liệu, nền tảng số và quản trị rủi ro; quản lý theo khu vực hoạt động, phân tầng độ cao, loại hình hoạt động và mức độ rủi ro; đồng thời quản lý xuyên suốt từ đăng ký, định danh, cấp phép, điều hành, giám sát đến kiểm tra, xử lý vi phạm.

Đồng thời, áp dụng cơ chế thử nghiệm có kiểm soát đối với công nghệ, sản phẩm, dịch vụ và mô hình kinh doanh mới, trong đó phải xác định rõ phạm vi, thời hạn, tiêu chí đánh giá, cơ chế giám sát và điều kiện kết thúc hoặc mở rộng. Cách tiếp cận này thể hiện một nguyên tắc xuyên suốt: mở không gian cho đổi mới sáng tạo và phát triển, nhưng không đánh đổi chủ quyền, quốc phòng, an ninh và an toàn.