'Mở rộng cơ hội cứu người nhưng không đánh đổi an toàn của người hiến tạng'

Bộ trưởng Y tế Đào Hồng Lan phát biểu giải trình cuối phiên thảo luận. Ảnh: Media Quốc hội

Tiếp tục chương trình kỳ họp thứ 2, sáng ngày 2/11, Quốc hội thảo luận tại hội trường về dự án Luật Hiến, lấy, ghép mô, bộ phận cơ thể người và hiến, lấy xác (sửa đổi). Dự thảo sau khi trình Quốc hội tại đầu kỳ họp nhận được nhiều quan tâm, góp ý của đại biểu Quốc hội khi thảo luận tại tổ và của công chúng. Cơ quan soạn thảo đã tiếp thu và có những sửa đổi quan trọng.

Phát biểu giải trình cuối phiên thảo luận, Bộ trưởng Y tế Đào Hồng Lan cho biết, đây là dự án luật hết sức quan trọng, khi liên quan tới vấn đề sức khỏe của người dân, đến y học, pháp lý, đạo đức xã hội, văn hóa xã hội và đặc biệt là việc phòng ngừa các tội phạm liên quan đến lĩnh vực này.

“Chúng tôi với một tinh thần cầu thị, lắng nghe nhiều chiều, tiếp thu tối đa ý kiến của đại biểu Quốc hội, ý kiến của cơ quan thẩm tra và đóng góp ý kiến của nhân dân để hoàn thiện dự thảo luật. Hôm nay, qua ý kiến các vị đại biểu thảo luận, chúng tôi thấy dự thảo mới đã cơ bản đáp ứng được các yêu cầu, tiếp tục tạo điều kiện để mở rộng cơ hội sống cho người bệnh, đồng thời hoàn thiện thể chế, đảm bảo công khai minh bạch hơn đối với hoạt động hiến, lấy, ghép mô, bộ phận cơ thể người,” Bộ trưởng chia sẻ.

Bộ trưởng Đào Hồng Lan khẳng định tinh thần dự thảo luật được xây dựng trên nguyên tắc xuyên suốt: Mở rộng cơ hội hiến tạng để cứu người nhưng không đánh đổi sự an toàn, quyền và lợi ích hợp pháp của người hiến, đặc biệt không tạo điều kiện cho việc ép buộc, lừa dối hay trục lợi trong việc triển khai thực hiện dự án luật.

Về độ tuổi đăng ký hiến, Bộ trưởng cho biết, với tinh thần tiếp thu cao nhất, dự thảo quy định theo hướng luật cũ là người đăng ký hiến chỉ áp dụng cho người từ 18 tuổi trở lên, bảo đảm được quyết định vấn đề hệ trọng của đời mình.

Theo Bộ trưởng, dự thảo cũng tăng cường việc kiểm soát, ngăn chặn các hành vi mua bán mô bộ phận cơ thể người và bảo vệ người hiến qua nhiều quy định. Ví dụ như việc tăng tuổi người hiến bộ phận cơ thể khi còn sống cho người ngoài từ 18 tuổi trở lên theo luật trước đây lên 25 tuổi, nhằm đảm bảo bảo vệ đội ngũ thanh thiếu niên, nguồn lực rất quan trọng của đất nước.

Đồng thời bổ sung quy định xác minh nhân thân mối quan hệ giữa người hiến và người được ghép; bổ sung đảm bảo tính độc lập trong đánh giá điều kiện hiến, tư vấn và lấy ghép; bổ sung các quy định về hành vi nghiêm cấm.

“Luật cũ chỉ có 10 nhóm hành vi nghiêm cấm còn dự thảo đã tăng lên 21 nhóm hành vi nghiêm cấm để làm cơ sở cho việc các cơ quan pháp luật điều tra, xử lý các việc liên quan đến hành vi lạm dụng, lợi dụng liên quan đến việc hiến lấy ghép mô tạng,” Bộ trưởng thông tin.

Việc bổ sung hội đồng chết não, xác định chết não, chết tuần hoàn và bảo đảm độc lập với việc điều trị, vận động hiến lấy ghép mô tạng cũng được quy định rất rõ trong dự thảo luật. Theo Bộ trưởng, từ năm 2007, để xác định chết não có những quy định pháp lý rất chặt chẽ. Phải xác định 8 tiêu chuẩn lâm sàng, 5 tiêu chuẩn cận lâm sàng và các tiêu chuẩn này phải được thực hiện 3 lần trong khoảng thời gian tối thiểu là 12 giờ.

Liên quan đến việc triển khai thực hiện hiến tạng đối với người dưới 18 tuổi, Bộ trưởng cho biết dự thảo luật đã nêu rất rõ: Người dưới 18 tuổi chỉ được hiến mô tái sinh thuộc danh mục do Bộ Y tế ban hành, ví dụ như tế bào gốc tạo máu, tế bào lympho từ máu ngoại vi và phải đáp ứng các điều kiện hết sức chặt chẽ. Tuyệt đối cấm lấy mô không tái sinh, bộ phận cơ thể người sống dưới 18 tuổi.

Các đại biểu Quốc hội tại phiên thảo luận sáng ngày 2/11. Ảnh: Media Quốc hội

Tôn trọng nguyện vọng của gia đình người hiến tạng

Một vấn đề khác được Bộ trưởng Đào Hồng Lan đề cập là quyền quyết định của gia đình trong trường hợp người chết não, chết tuần hoàn đã đăng ký hiến mô, bộ phận cơ thể. Theo Bộ trưởng, đây không chỉ là vấn đề pháp lý mà còn liên quan sâu sắc đến phong tục, tập quán, tín ngưỡng và đời sống tinh thần của người Việt Nam.

Trong thực tiễn, có những trường hợp người đã đăng ký hiến nhưng gia đình không đồng thuận khi người đó qua đời. Bộ trưởng cho rằng việc xử lý những tình huống này cần đặt trong bối cảnh văn hóa, truyền thống của Việt Nam. “Chúng tôi tôn trọng quyền của gia đình,” Bộ trưởng nhấn mạnh, đồng thời cho biết việc quyết định hiến tạng sau khi người thân qua đời cần bảo đảm tính nhân văn, tôn trọng nguyện vọng về tâm linh và tín ngưỡng của gia đình.

Đối với trường hợp người chết não, chết tuần hoàn chưa đăng ký hiến nhưng gia đình mong muốn hiến mô, bộ phận cơ thể của người thân để cứu sống những bệnh nhân khác, Bộ trưởng cho biết cơ quan soạn thảo sẽ tiếp tục hoàn thiện cách thể hiện trong dự thảo luật, bảo đảm tính nhân văn và sự sẻ chia của gia đình người hiến.

Bên cạnh đó, dự thảo luật cũng quy định việc điều phối mô, bộ phận cơ thể người phải được thực hiện thông qua hệ thống cơ sở dữ liệu quốc gia, bảo đảm khả năng truy vết, kiểm tra và đánh giá. Hoạt động điều phối phải bảo đảm công khai, minh bạch, công bằng, không phân biệt độ tuổi, giới tính, vùng miền, dân tộc; đồng thời dựa trên các tiêu chí khách quan về chuyên môn.

Dự thảo cũng nghiêm cấm hành vi cập nhật thông tin sai lệch, can thiệp trái phép vào cơ sở dữ liệu điều phối hoặc lợi dụng hoạt động điều phối để trục lợi.

Bộ trưởng Đào Hồng Lan khẳng định, cơ quan soạn thảo sẽ tiếp tục phối hợp với cơ quan thẩm tra của Quốc hội, tiếp thu ý kiến đại biểu và nhân dân để hoàn thiện dự thảo luật theo hướng chặt chẽ, khả thi. Mục tiêu là xây dựng hành lang pháp lý vừa mở rộng cơ hội cứu sống người bệnh, vừa bảo vệ người hiến, người được ghép và đội ngũ y bác sĩ, đồng thời ngăn chặn các hành vi lạm dụng, trục lợi trong hoạt động hiến, lấy, ghép mô, bộ phận cơ thể người.