Mở rộng cơ hội học, thi và cấp giấy phép lái xe cho đồng bào dân tộc thiểu số

Tháo gỡ rào cản về ngôn ngữ, điều kiện đi lại và chi phí học tập; đổi mới phương pháp đào tạo, tổ chức sát hạch phù hợp nhưng vẫn bảo đảm các tiêu chuẩn an toàn là những giải pháp cần được chú trọng để đồng bào dân tộc thiểu số ở vùng sâu, vùng xa có điều kiện học, thi và được cấp giấy phép lái xe (GPLX) theo quy định.

Thí sinh tham gia sát hạch thực hành lái xe mô tô, bảo đảm đáp ứng các yêu cầu về kỹ năng điều khiển phương tiện theo quy định. Ảnh: Lê Tuấn - Nguyễn Sỹ

Thí sinh tham gia sát hạch thực hành lái xe mô tô, bảo đảm đáp ứng các yêu cầu về kỹ năng điều khiển phương tiện theo quy định. Ảnh: Lê Tuấn - Nguyễn Sỹ

Gỡ rào cản từ thực tiễn

Ở nhiều địa bàn miền núi, vùng sâu, vùng xa, xe mô tô, xe gắn máy là phương tiện đi lại thiết yếu của người dân. Không chỉ phục vụ nhu cầu đi làm, đi chợ, phương tiện cá nhân còn giúp đồng bào vận chuyển nông sản, tiếp cận các dịch vụ y tế, giáo dục và giao lưu giữa các bản làng. Tuy nhiên, việc học, thi và được cấp GPLX đối với một bộ phận đồng bào dân tộc thiểu số vẫn gặp không ít khó khăn.

Rào cản trước hết là ngôn ngữ và trình độ tiếp nhận kiến thức. Nhiều người dân, nhất là người lớn tuổi ở vùng cao, chưa thành thạo tiếng Việt, khả năng đọc, viết còn hạn chế. Trong khi đó, nội dung học lý thuyết về luật giao thông đường bộ có nhiều thuật ngữ, quy tắc và tình huống đòi hỏi người học phải hiểu đúng, nhớ chính xác. Việc tiếp cận tài liệu bằng tiếng Việt, làm bài thi theo hình thức thông thường vì vậy trở thành trở ngại đối với một số học viên.

Khoảng cách địa lý cũng là một khó khăn đáng kể. Người dân ở các bản xa trung tâm thường phải di chuyển quãng đường dài để đến cơ sở đào tạo hoặc địa điểm sát hạch. Chi phí đi lại, ăn ở và thời gian nghỉ làm để tham gia học, thi có thể trở thành gánh nặng, nhất là với những hộ gia đình còn khó khăn. Bên cạnh đó, việc tiếp cận thông tin về điều kiện, thủ tục, lịch học, lịch thi và các quy định liên quan chưa đồng đều giữa các địa bàn.

Thực tế tại Lai Châu cho thấy những khó khăn này đang từng bước được nhận diện và tháo gỡ. Ngày 12/4/2026, lực lượng Cảnh sát giao thông phối hợp với cơ sở đào tạo lái xe tổ chức kỳ sát hạch GPLX mô tô hạng A1 cho 30 học viên, phần lớn là đồng bào dân tộc Mông ở xã biên giới Sin Suối Hồ. Đối với phần lý thuyết, thí sinh được hỗ trợ bằng hình thức hỏi – đáp có phiên dịch; phần thực hành được tổ chức theo quy trình sát hạch, chấm điểm theo quy định.

Việc tổ chức sát hạch phù hợp với khả năng tiếp nhận của người dự thi giúp giảm bớt trở ngại về ngôn ngữ, tạo điều kiện để đồng bào thể hiện đúng kiến thức và kỹ năng đã được học. Đây cũng là minh chứng cho thấy, nếu có cách tổ chức phù hợp, người dân ở vùng khó khăn hoàn toàn có thể tiếp cận các quy định về đào tạo, sát hạch lái xe như những đối tượng khác.

Chính sách đặc thù, bảo đảm đúng quy định

Tạo điều kiện để đồng bào dân tộc thiểu số học, thi và được cấp GPLX không chỉ xuất phát từ yêu cầu thực tiễn mà còn gắn với chủ trương bảo đảm quyền tiếp cận bình đẳng đối với các dịch vụ công, đồng thời nâng cao ý thức chấp hành pháp luật về trật tự, an toàn giao thông trong cộng đồng.

Cán bộ hướng dẫn, hỗ trợ đồng bào dân tộc thiểu số trong quá trình học và tìm hiểu các quy định về an toàn giao thông. Ảnh: Lê Tuấn - Nguyễn Sỹ

Cán bộ hướng dẫn, hỗ trợ đồng bào dân tộc thiểu số trong quá trình học và tìm hiểu các quy định về an toàn giao thông. Ảnh: Lê Tuấn - Nguyễn Sỹ

Luật Trật tự, an toàn giao thông đường bộ số 36/2024/QH15 có hiệu lực từ ngày 1/1/2025 đã quy định những nội dung quan trọng về đào tạo, sát hạch và cấp GPLX. Trên cơ sở đó, các văn bản hướng dẫn thi hành tiếp tục cụ thể hóa hình thức tổ chức phù hợp đối với một số nhóm đối tượng có đặc thù về ngôn ngữ và khả năng đọc, viết.

Theo quy định tại Văn bản hợp nhất số 27/VBHN-BXD ngày 12/6/2026, việc đào tạo đối với người dân tộc thiểu số không biết đọc, viết tiếng Việt được thực hiện theo hình thức riêng, có sự hỗ trợ của người phiên dịch và phương pháp truyền đạt phù hợp. Nội dung hướng dẫn có thể kết hợp hình ảnh, mô hình, tình huống thực tế và trao đổi trực tiếp để giúp người học hiểu được các quy tắc giao thông, kỹ năng điều khiển phương tiện.

Đáng chú ý, Thông tư số 108/2026/TT-BCA ngày 29/6/2026 của Bộ Công an quy định hình thức sát hạch riêng đối với người dân tộc thiểu số không biết đọc, viết tiếng Việt khi dự sát hạch GPLX hạng A1. Theo đó, phần lý thuyết được tổ chức theo hình thức phù hợp, có hỗ trợ hỏi – đáp; phần thực hành vẫn phải đáp ứng các yêu cầu sát hạch theo quy định.

Những quy định này thể hiện sự quan tâm đến đặc thù của đồng bào dân tộc thiểu số, tạo cơ hội để người dân tiếp cận việc học và sát hạch lái xe mà không bị rào cản về ngôn ngữ cản trở. Tuy nhiên, cần hiểu đúng phạm vi áp dụng: đây là hình thức hỗ trợ dành cho đối tượng và hạng GPLX được quy định cụ thể, không phải cơ chế miễn học, miễn thi hoặc hạ thấp tiêu chuẩn cấp giấy phép. Người dự sát hạch vẫn phải đáp ứng các yêu cầu về kiến thức, kỹ năng và điều kiện theo quy định pháp luật.

Đổi mới cách làm, tạo điều kiện tiếp cận thực chất

Để chính sách đi vào cuộc sống, cần có sự phối hợp chặt chẽ giữa chính quyền địa phương, lực lượng công an và các cơ sở đào tạo lái xe trong việc khảo sát nhu cầu, thông tin về điều kiện, thủ tục, lịch học, lịch thi; đồng thời nghiên cứu tổ chức đào tạo, sát hạch tại địa điểm phù hợp với điều kiện đi lại của người dân, bảo đảm đúng quy định.

Trong đào tạo, cần lựa chọn phương pháp truyền đạt phù hợp với trình độ và khả năng tiếp nhận của học viên. Đối với người chưa thành thạo tiếng Việt, có thể kết hợp phiên dịch, hình ảnh, video và tình huống giao thông trực quan; tăng thời gian hướng dẫn, trao đổi, ôn tập để người học hiểu và ghi nhớ kiến thức. Thực tế tại Lai Châu, một số cơ sở đào tạo đã kéo dài thời gian hướng dẫn lý thuyết từ khoảng 1,5 ngày lên 3–4 ngày đối với học viên dân tộc thiểu số chưa biết đọc, viết tiếng Việt, đồng thời bố trí giáo viên hỗ trợ phiên dịch.

Cùng với đào tạo, cần đẩy mạnh tuyên truyền pháp luật về trật tự, an toàn giao thông bằng tiếng dân tộc, thông qua họp bản, chợ phiên và các hoạt động cộng đồng. Nội dung tuyên truyền nên tập trung vào những quy định thiết yếu như đội mũ bảo hiểm, không điều khiển phương tiện sau khi uống rượu, bia, chấp hành tốc độ và tín hiệu giao thông, giúp đồng bào dễ hiểu, dễ nhớ và tự giác thực hiện.

Đối với người dân ở các bản xa trung tâm, chi phí đi lại, ăn ở và thời gian nghỉ làm để tham gia học, thi cũng cần được quan tâm. Các địa phương cần rà soát nhu cầu, nghiên cứu hình thức hỗ trợ phù hợp, lồng ghép với các chương trình, chính sách hiện hành; các cơ sở đào tạo phải công khai học phí, lệ phí và các khoản chi phí liên quan, tránh phát sinh chi phí không cần thiết.

Quan trọng hơn, tạo điều kiện tiếp cận không có nghĩa là hạ thấp tiêu chuẩn đào tạo, sát hạch. Người học vẫn phải nắm vững kiến thức pháp luật và đáp ứng yêu cầu về kỹ năng điều khiển phương tiện. Thực tế tại Lai Châu, trong một kỳ sát hạch tháng 5/2026, thí sinh Vàng Thị Đan, người dân tộc Mông ở xã Nậm Hà, đạt 85/100 điểm thực hành nhưng chỉ trả lời đúng 9/25 câu hỏi lý thuyết và không đạt yêu cầu. Kết quả này cho thấy kinh nghiệm lái xe trong thực tế không thể thay thế kiến thức về pháp luật giao thông. Vì vậy, hỗ trợ đồng bào cần đi đôi với nâng cao chất lượng đào tạo, giúp người học thực sự hiểu luật, vững kỹ năng và có trách nhiệm khi tham gia giao thông.

Việc duy trì phối hợp giữa các cấp, ngành, cơ sở đào tạo và cộng đồng sẽ góp phần tháo gỡ những rào cản về ngôn ngữ, thông tin, chi phí và đi lại; qua đó giúp đồng bào dân tộc thiểu số tiếp cận việc học, thi và cấp GPLX thuận lợi hơn, đồng thời nâng cao ý thức chấp hành pháp luật, xây dựng văn hóa giao thông an toàn từ mỗi bản làng.

Hà Linh

Nguồn Kiểm Toán: https://baokiemtoan.vn/vi/bai-viet/mo-rong-co-hoi-hoc-thi-va-cap-giay-phep-lai-xe-cho-dong-bao-dan-toc-thieu-so