Mở rộng đối tượng tham gia bảo hiểm xã hội bắt buộc: Đánh giá kỹ tác động, lộ trình và tính khả thi

Quy định cụ thể nhóm đối tượng, thời điểm áp dụng

Ủng hộ chủ trương mở rộng diện bao phủ BHXH, nhất là đối với lực lượng lao động phi chính thức và người có thu nhập từ các nền tảng số, nhưng ĐB Lê Hữu Trí (Đoàn Khánh Hòa) cho rằng, cần phân biệt rõ giữa mục tiêu với phương thức thực hiện. “Nếu quy định đối tượng tham gia quá rộng trong khi chưa xác định rõ nghĩa vụ đóng, căn cứ tính mức đóng, trách nhiệm của các tổ chức nền tảng số và cơ chế bảo vệ người lao động thì chính sách rất dễ phát sinh tranh chấp và tạo thêm gánh nặng tài chính cho những người có thu nhập thấp, không ổn định”, ĐB nói.

ĐB Lê Hữu Trí đề nghị cần nghiên cứu quy định cụ thể nhóm đối tượng, thời điểm áp dụng, phương thức đóng và trách nhiệm của các bên liên quan; đồng thời đánh giá tác động đối với từng nhóm lao động. ĐB cũng đề nghị xem xét lộ trình thực hiện từ năm 2028 đối với nhóm lao động trên nền tảng số nếu chưa đủ điều kiện triển khai ngay để có thêm thời gian hoàn thiện pháp luật, kết nối dữ liệu giữa cơ quan BHXH, cơ quan thuế và các doanh nghiệp (DN) nền tảng số, kết hợp đẩy mạnh tuyên truyền để tạo sự đồng thuận cao trong xã hội.

Khẳng định BHXH là chính sách nhân văn, nhân đạo của Đảng và Nhà nước nhằm bảo đảm người dân khi hết tuổi lao động có lương hưu, nguồn thu nhập ổn định để bảo đảm cuộc sống khi về già, song ĐB Phạm Văn Hòa (Đoàn Đồng Tháp) cũng đề nghị nghiên cứu, cân nhắc hết sức kỹ lưỡng quy định mở rộng tham gia BHXH bắt buộc đối với người làm việc không có quan hệ lao động và người làm việc trên nền tảng số. ĐB đề nghị trước mắt cần tập trung nguồn lực vận động, thực hiện thật tốt đối với các đối tượng đã quy định trước đây, đặc biệt là khu vực DN tư nhân. Còn việc mở rộng bổ sung đối tượng người làm việc không có quan hệ lao động và người làm việc trên nền tảng số sẽ xem xét khi tiến hành sửa đổi toàn diện.

Luật BHXH, Bảo vệ thực chất quyền lợi người lao động

Nhấn mạnh yêu cầu bảo vệ thực chất quyền lợi của người lao động, ĐB Nguyễn Văn Huy (Đoàn Hưng Yên) chỉ ra “khoảng trống” pháp lý cần được quan tâm. Đó là quyền lợi của người lao động trong trường hợp người lao động đã làm việc, đã bị DN khấu trừ tiền lương để đóng BHXH, nhưng DN lại không nộp hoặc chậm nộp số tiền đó về cơ quan BHXH.

ĐB Nguyễn Văn Huy đề nghị Cơ quan soạn thảo rà soát, bổ sung quy định theo hướng, đối với thời gian người lao động thực tế làm việc thuộc diện tham gia BHXH bắt buộc và đã bị khấu trừ tiền lương, cần có cơ chế ghi nhận và bảo vệ quyền lợi hợp pháp của người lao động khi DN chậm đóng hoặc trốn đóng. Cùng với đó, cần quy định rõ trách nhiệm của DN trong việc khắc phục hậu quả, truy đóng và bồi thường thiệt hại. “Không thể để người lao động phải chờ DN hoàn thành nghĩa vụ hoặc xử lý xong vi phạm rồi mới được bảo đảm quyền lợi chính đáng của mình”, ĐB nêu rõ.

Quan tâm đến chính sách trợ cấp hưu trí xã hội, ĐB Nguyễn Thị Yến Nhi (Đoàn Vĩnh Long) và ĐB Phạm Văn Hòa kiến nghị điều chỉnh quy định theo hướng người từ đủ 70 tuổi trở lên được hưởng trợ cấp hưu trí xã hội; với trường hợp thuộc hộ nghèo, hộ cận nghèo thì từ đủ 65 tuổi, thay vì 75 tuổi như quy định hiện hành.

Phát biểu tiếp thu, giải trình ý kiến ĐB nêu tại phiên họp, về đối tượng tham gia BHXH bắt buộc, Bộ trưởng Bộ Nội vụ Nguyễn Tiến Hải cho biết, Cơ quan chủ trì soạn thảo dự kiến sẽ báo cáo Chính phủ giữ quy định hiện hành về việc giao Chính phủ trình UBTVQH quyết định việc tham gia BHXH bắt buộc khi có nhóm đối tượng có việc làm, thu nhập ổn định, thường xuyên, phù hợp với điều kiện phát triển kinh tế - xã hội của từng thời kỳ mà Luật hiện hành chưa quy định cụ thể, trong đó có nghiên cứu mở rộng đối với người làm việc không có quan hệ lao động, người làm việc trên nền tảng số khi đủ điều kiện. Cơ quan chủ trì soạn thảo dự kiến báo cáo Chính phủ tiếp tục nghiên cứu đánh giá để đề xuất cấp có thẩm quyền khi trình đề án cải cách chính sách tiền lương và BHXH làm cơ sở quy định cụ thể khi sửa đổi toàn diện Luật trong giai đoạn 2027 - 2028.