Mở rộng dư địa hợp tác Việt Nam-Canada trong các lĩnh vực công nghiệp chiến lược

Kỳ họp lần thứ ba Ủy ban Hỗn hợp về Kinh tế Việt Nam-Canada (JEC 3) diễn ra ngày 5/6/2026. (Ảnh: TTXVN)

Nhân chuyến thăm cấp Nhà nước tới Canada của Tổng Bí thư, Chủ tịch nước Tô Lâm, hợp tác công nghiệp và thương mại giữa Việt Nam và Canada được kỳ vọng mở ra không gian phát triển mới, nhất là trong các lĩnh vực luyện kim xanh, cơ khí chính xác, vật liệu pin, công nghiệp chế biến và chuỗi cung ứng công nghệ cao.

Cơ hội từ sự dịch chuyển chính sách công nghiệp của Canada

Theo Tiến sỹ Trần Thu Quỳnh, Tham tán Thương mại, Trưởng Thương vụ Việt Nam tại Canada, trong bối cảnh quan hệ Đối tác toàn diện Việt Nam-Canada được thiết lập từ năm 2017, hợp tác công nghiệp giữa hai nước đang nổi lên như một trụ cột có dư địa lớn.

Nền tảng hợp tác giữa hai bên đã được định hình và thúc đẩy thông qua các thiết chế nhiều tầng nấc, tiêu biểu là cơ chế Ủy ban Hỗn hợp về Kinh tế Việt Nam-Canada (JEC) được thành lập từ năm 2022, cùng với khuôn khổ Hiệp định Đối tác Toàn diện và Tiến bộ xuyên Thái Bình Dương (CPTPP).

Tuy nhiên, bà Trần Thu Quỳnh cho rằng, dù đã có nền tảng thể chế và các định hướng cấp chính phủ rất thuận lợi, hiện trạng hợp tác công nghiệp giữa Việt Nam và Canada nhìn chung vẫn còn khiêm tốn, chưa tương xứng với tiềm năng.

Hoạt động giao thương công nghiệp song phương hiện nay chủ yếu tập trung vào các mặt hàng thành phẩm tiêu dùng hoặc linh kiện điện tử gia công thông thường. Các dự án đầu tư trực tiếp nước ngoài quy mô lớn của Canada vào các ngành chế tạo công nghệ cao tại Việt Nam còn hạn chế. Ở chiều ngược lại, sự hiện diện của doanh nghiệp sản xuất công nghiệp Việt Nam tại thị trường Canada mới chỉ ở giai đoạn khởi đầu.

Đáng chú ý, hai bên hầu như chưa hình thành được các chuỗi liên kết sản xuất chặt chẽ nhằm chia sẻ công nghệ nguồn, liên danh gia công sâu hoặc tối ưu hóa quy tắc xuất xứ trong CPTPP.

Theo Thương vụ Việt Nam tại Canada, bối cảnh mới đang tạo ra những điều kiện thuận lợi để hai nước thúc đẩy hợp tác sâu hơn. Canada đang tái định hình chính sách công nghiệp, đồng thời đẩy mạnh đa dạng hóa thương mại ra ngoài thị trường Hoa Kỳ.

Đoàn Việt Nam tham dự Kỳ họp lần thứ ba Ủy ban Hỗn hợp về Kinh tế Việt Nam-Canada (JEC 3). (Ảnh: TTXVN)

Những chuyển động này gặp gỡ với nhu cầu nâng cao năng lực tự chủ công nghiệp và giá trị gia tăng của Việt Nam, phù hợp với tinh thần các Nghị quyết số 57-NQ/TW về đột phá phát triển khoa học, công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số quốc gia; Nghị quyết số 59-NQ/TW về hội nhập quốc tế trong tình hình mới; và Nghị quyết số 68-NQ/TW về phát triển kinh tế tư nhân.

Canada đang tích cực củng cố các ngành công nghiệp nền tảng, tái cơ cấu mạng lưới sản xuất và tìm kiếm sự liên kết sâu rộng hơn với các đối tác thương mại tại khu vực châu Á-Thái Bình Dương. Trong khi đó, Việt Nam đã vươn lên trở thành một trong những trung tâm sản xuất chế tạo, gia công cơ khí chính xác và lắp ráp vi điện tử năng động hàng đầu khu vực.

“Sự kết hợp này mở ra không gian rộng lớn để hai bên không chỉ mua bán, gia công cho nhau mà còn cùng đầu tư, phát triển sản phẩm và chuyển giao công nghệ, qua đó cùng nâng cao vị thế trong chuỗi giá trị toàn cầu,” bà Trần Thu Quỳnh nhận định.

Nhiều hướng hợp tác giàu tiềm năng

Một trong những thế mạnh công nghiệp nổi bật của Canada là ngành luyện kim. Canada sở hữu các tổ hợp luyện thép lớn tại Ontario, có thế mạnh về thép tấm, thép hợp kim và thép chất lượng cao phục vụ công nghiệp ôtô, năng lượng và xây dựng. Nước này cũng có hệ thống nghiên cứu vật liệu kim loại chuyên sâu như phòng thí nghiệm CanmetMATERIALS đồng thời đi đầu trong phát triển công nghệ luyện nhôm không phát thải khí nhà kính trực tiếp.Đây là lĩnh vực Việt Nam có nhu cầu hợp tác rất lớn.

Hợp tác với Canada có thể mở ra hướng chuyển giao công nghệ luyện kim và luyện thép xanh, hợp tác nghiên cứu vật liệu kim loại tiên tiến, đào tạo đội ngũ kỹ sư luyện kim, qua đó giúp Việt Nam từng bước làm chủ công nghệ. Đồng thời, Canada có thể hỗ trợ Việt Nam tiếp cận nguồn vật tư nhằm đáp ứng các rào cản xanh của thị trường quốc tế.

Trong lĩnh vực cơ khí chính xác, Canada sở hữu hệ sinh thái công nghệ cao với các tiêu chuẩn an toàn và kiểm định khắt khe, đạt chuẩn quốc tế. Các thế mạnh trải rộng từ công nghiệp hàng không vũ trụ, công nghiệp ôtô với công nghệ tự động hóa dây chuyền lắp ráp, đến các giải pháp cảm biến, robot và cơ khí chính xác chuyên dụng.

Luyện kim, cơ khí là một trong những lĩnh vực có nhiều dư địa hợp tác công nghiệp giữa Việt Nam và Canada. (Ảnh: PV/Vietnam+)

Đặc biệt, Canada là quốc gia sở hữu công nghệ lò phản ứng CANDU và là quốc gia G7 đầu tiên triển khai xây dựng lò phản ứng module nhỏ (SMR) nối lưới tại Darlington, Ontario. Đây được xem là dư địa thuận lợi để các nhà sản xuất cơ khí trong nước nâng chuẩn kỹ thuật, tham gia vào mạng lưới thầu phụ cung ứng linh kiện cấp hai, cấp ba cho các ngành công nghiệp hàng không, phương tiện giao thông và chuỗi cung ứng chế tạo thiết bị cho các dự án SMR quốc tế.

Đối với ngành hóa chất, hóa dầu và vật liệu pin, Canada nắm giữ nguồn nguyên liệu hydrocarbon dồi dào từ dầu cát và khí tự nhiên, cùng trữ lượng khoáng sản thiết yếu phong phú. Năng lực này phù hợp với nhu cầu nguyên liệu đầu vào rất lớn của các ngành phân bón, hóa chất, nhựa kỹ thuật và sản xuất pin xe điện tại Việt Nam.

Bên cạnh đó, Canada là một trong những nhà cung cấp hàng đầu thế giới về kim loại phục vụ chuyển dịch năng lượng và uranium, trong khi Việt Nam có tiềm năng lớn về đất hiếm và vonfram. Sự kết hợp này mở ra khả năng hợp tác trong tiếp nhận công nghệ tinh luyện sâu, chia sẻ tiêu chuẩn kỹ thuật và cùng nghiên cứu phát triển các dòng vật liệu tiên tiến phục vụ các ngành công nghiệp tương lai.

Tận dụng CPTPP để hình thành chuỗi giá trị chung

Không chỉ trong công nghiệp nặng và công nghệ cao, hợp tác Việt Nam-Canada còn có triển vọng trong lĩnh vực chế biến nông sản, thực phẩm giá trị gia tăng và kinh tế tuần hoàn. Việc kết hợp nguồn nguyên liệu ôn đới chất lượng cao của Canada như lúa mì, hạt cải dầu với nông sản nhiệt đới, thủy hải sản và nguồn sinh khối dồi dào của Việt Nam, cùng công nghệ bảo quản lạnh và chế biến sinh học tiên tiến, có thể mở ra các dòng sản phẩm mới có giá trị gia tăng cao.

Nhìn tổng thể, sự bổ trợ công nghiệp giữa Việt Nam và Canada không chỉ dừng lại ở các dự án đơn lẻ, mà có thể phát triển thành các chuỗi giá trị tích hợp hoàn chỉnh dựa trên khuôn khổ CPTPP và các cam kết hội nhập của hai nước.

Cơ chế cộng gộp xuất xứ của CPTPP cho phép nguyên liệu, linh kiện có xuất xứ Canada được tính vào hàm lượng nội khối. Điều này giúp sản phẩm hoàn thiện tại Việt Nam thuận lợi hơn trong việc đáp ứng quy tắc xuất xứ để hưởng ưu đãi thuế quan khi xuất khẩu sang Canada, Nhật Bản, Vương quốc Anh và các thị trường liên quan.

Ở chiều ngược lại, việc sử dụng đầu vào phát thải thấp từ Canada có thể giúp sản phẩm Việt Nam đáp ứng tốt hơn các tiêu chuẩn carbon và ESG ngày càng khắt khe tại Liên minh châu Âu và các thị trường ngoài khối. Đây là cầu nối quan trọng để doanh nghiệp hai nước mở rộng không gian tăng trưởng, khẳng định thương hiệu và vươn sâu vào các thị trường lớn.

Để hiện thực hóa tiềm năng hợp tác, Thương vụ Việt Nam tại Canada cho rằng hai bên có thể tập trung vào một số hướng ưu tiên.

Trước hết, cần hình thành cơ chế trao đổi chuyên trách về liên kết công nghiệp và chuỗi cung ứng trong khuôn khổ JEC. Cùng với đó là triển khai chương trình kết nối nhà cung ứng Việt Nam với các tập đoàn Canada trong các ngành hàng không, ôtô, thiết bị năng lượng và SMR.

Hai bên cũng cần thúc đẩy hợp tác về tiêu chuẩn và đánh giá sự phù hợp, nâng cao năng lực chứng nhận cho doanh nghiệp Việt Nam trong các lĩnh vực hàng không, thiết bị điện, linh kiện máy móc, cũng như chứng nhận dấu chân carbon của vật liệu.

Một hướng quan trọng khác là thúc đẩy đổi mới sáng tạo cho doanh nghiệp nhỏ và vừa thông qua các dự án nghiên cứu và phát triển chung về tự động hóa sản xuất, vật liệu mới; đồng thời kết nối hình thành các liên danh sản xuất và thương mại hóa kết quả nghiên cứu.

Trong lĩnh vực pin và vật liệu tiên tiến, Việt Nam và Canada có thể hình thành chuỗi giá trị bằng cách liên kết nguồn tiền chất pin của Canada với sản xuất pin tại Việt Nam, đồng thời hợp tác công nghệ chế biến sâu vật liệu. Việc tăng cường quảng bá, hướng dẫn doanh nghiệp tận dụng quy tắc cộng gộp xuất xứ của CPTPP cũng được xem là chìa khóa để cùng xây dựng chuỗi giá trị chung.

Bên cạnh đó, hai nước có thể khuyến khích các tổ chức tài chính và tín dụng của Canada tham gia các dự án khu công nghiệp xanh, khu công nghiệp sinh thái tại Việt Nam đồng thời thúc đẩy hợp tác nghiên cứu về chế biến sâu khoáng sản thiết yếu và thiết kế vi mạch giữa các viện nghiên cứu, trường đại học của hai nước./.