Mở rộng hợp tác chia sẻ tư liệu lịch sử Việt Nam - Hoa Kỳ

Hội thảo quy tụ hơn 60 đại biểu là các nhà khoa học, chuyên gia, giảng viên, nghiên cứu sinh.

Giữa lúc toàn quốc đang đẩy nhanh tiến độ của "Chiến dịch 500 ngày đêm tìm kiếm, quy tập hài cốt liệt sĩ", việc chia sẻ nguồn lực lưu trữ giữa học giả hai nước đã mở ra những hy vọng mới. Những cứ liệu lịch sử vững chắc này sẽ phục vụ đắc lực cho công tác xác minh thông tin và trả lại danh tính cho những người đã ngã xuống.

Kết nối nguồn lực lưu trữ quốc tế

Hội thảo quy tụ hơn 60 đại biểu là các nhà khoa học, chuyên gia, giảng viên, nghiên cứu sinh, cán bộ lưu trữ và nhà quản lý đến từ cả Việt Nam và Hoa Kỳ. Về phía Việt Nam, sự kiện có sự tham gia của các cơ quan quản lý nhà nước về văn thư - lưu trữ, các Trung tâm Lưu trữ quốc gia, cùng các cơ sở đào tạo, viện nghiên cứu lớn. Về phía quốc tế, hội thảo thu hút nhiều học giả uy tín từ các cơ sở nghiên cứu hàng đầu của Hoa Kỳ như Đại học Hawaii Pacific, Đại học Purdue, Đại học Cơ đốc giáo Texas, Đại học Bang San Diego và đặc biệt là Đại học Công nghệ Texas (TTU), đơn vị đang lưu giữ một khối lượng tài liệu khổng lồ lên đến hàng chục triệu trang về Việt Nam thế kỷ 20.

Hội thảo được tổ chức gồm một phiên toàn thể và ba tiểu ban chuyên đề. Toàn bộ thời gian tập trung vào các phiên thảo luận lý luận và thực tiễn nhằm tìm giải pháp bảo tồn, số hóa, khai thác tài liệu phục vụ nghiên cứu và giáo dục. Đáng chú ý, nỗ lực hợp tác này đã mang lại những kết quả rất cụ thể.

Chỉ tính riêng từ đầu năm 2026 đến nay, phía Đại học Công nghệ Texas đã bàn giao và trao cho phía Việt Nam khoảng 100 hồ sơ tài liệu quý giá. Đây là những đầu mối thông tin thực địa quan trọng, giúp các cơ quan chức năng bước đầu xác minh được danh tính, họ tên chính xác của một số ít liệt sĩ để hỗ trợ trao trả thông tin chính xác về cho người thân.

GS.TS. Hoàng Anh Tuấn - Hiệu trưởng Trường Đại học Khoa học Xã hội và Nhân văn, ĐH Quốc gia Hà Nội - phát biểu khai mạc Hội thảo.

Chia sẻ về khối dữ liệu chiến tranh như: Những cuốn sổ tay cá nhân, những cuốn nhật ký của các chiến sĩ Việt Nam cách nay nửa thế kỷ và nửa vòng trái đất, GS.TS. Hoàng Anh Tuấn, Hiệu trưởng Trường Đại học Khoa học Xã hội và Nhân văn, ĐH Quốc gia Hà Nội - nhấn mạnh: "Chúng tôi không xem đây đơn thuần là tư liệu sử học khô khan. Mục tiêu lớn nhất của chúng tôi là triệt để khai thác khối dữ liệu chi tiết này để đóng góp thiết thực cho Bộ Quốc phòng, phục vụ trực tiếp cho chiến dịch quy tập các liệt sĩ vẫn còn nằm lại đâu đó nơi chiến trường".

Những khoảng lặng đối thoại và nỗi đau không biên giới

Mục tiêu lớn nhất của hội thảo là tạo diễn đàn học thuật để tiếp cận nguồn tư liệu liên quan đến quan hệ Việt Nam - Mỹ dưới góc độ nhân văn. Những ý kiến chia sẻ của các chuyên gia tại đây đã chạm sâu vào nỗi đau hậu chiến của cả hai dân tộc.

Là một cựu chiến binh Mỹ từng tham chiến năm 1971 tại Việt Nam, Giáo sư Ron Milam, Giám đốc Viện Hòa bình và Xung đột (TTU), mang đến góc nhìn đầy trăn trở của một người từng đi qua khói lửa chiến tranh: "Ở Mỹ, công tác hậu phương được thực hiện khá nhanh chóng, nhưng ở Việt Nam, do quy mô tổn thất quá lớn, quá nhiều người lính không trở về với gia đình. Đó là một bi kịch khủng khiếp khi bạn mất đi người thân mà không có cơ hội được chôn cất, không được biết về những ngày cuối cùng của họ. Chúng ta phải hành động và trao đổi thông tin ngay bây giờ, trước khi thế hệ cựu chiến binh hoàn toàn nằm xuống. Đó là cách duy nhất để mang lại sự an ủi cho những gia đình đã mất mát".

GS Ron Milam, Giám đốc Viện Hòa bình và Xung đột - TTU, phát biểu tại hội thảo.

Sợi chỉ đỏ hướng về thực địa

Qua các phân tích chuyên sâu của các chuyên gia, một "bản đồ số hóa" kiểm chứng chéo đã được định hình rõ nét để phục vụ trực tiếp cho công tác tìm kiếm trên thực địa nhờ vào việc phối hợp hai nguồn sử liệu. Đó là sự kết hợp giữa dữ liệu số hóa về nhật ký hành quân, tọa độ các trận đánh, hồ sơ chiến dịch từ phía Hoa Kỳ (TTU, DPAA) và sự đối lưu bằng nhật ký, ghi chép của bộ đội Việt Nam cùng sơ đồ quy tập ban đầu từ phía Việt Nam.

Xoáy sâu vào giá trị cốt lõi của công tác lưu trữ dữ liệu hậu chiến, Tiến sĩ Cam Anh Tuấn, Trưởng khoa Lưu trữ học và Quản trị văn phòng, Trường ĐH Khoa học Xã hội và Nhân văn, ĐH Quốc gia Hà Nội, khẳng định: "Tài liệu lưu trữ là di sản của mỗi quốc gia, mỗi dân tộc. Khi chúng ta chủ động chia sẻ những di sản chung này, đó chính là biểu hiện rõ nét nhất cho việc nâng cao tầm quan hệ ngoại giao, thể hiện sự tin tưởng lẫn nhau một cách sâu sắc và thực chất".

Tiến sĩ Cam Anh Tuấn, Trưởng khoa Lưu trữ học và Quản trị văn phòng, Trường ĐH Khoa học Xã hội và Nhân văn, ĐH Quốc gia Hà Nội

Tiếp nối mạch tư duy mang tính hàn gắn đó, Tiến sĩ Alex-Thai Dinh Vo, đồng Chủ nhiệm Dự án "Sáng kiến tìm kiếm người Việt Nam mất tích trong chiến tranh" thuộc Đại học Công nghệ Texas (Hoa Kỳ), đã chia sẻ những trăn trở về trách nhiệm của người làm nghiên cứu khi đối diện với các văn bản lịch sử trong quá khứ. Theo ông, giá trị cốt lõi của những trang sách cũ hay các hồ sơ giải mật không nằm ở các công trình nghiên cứu học thuật đơn thuần, mà là khả năng mang lại sự an ủi cho thân nhân những người đã khuất. Đó có thể là niềm xúc động nghẹn ngào khi một người con nhận lại lá thư thời chiến của người cha trước lúc hy sinh, với dòng chữ đau đáu hỏi han: "Con có nhớ ba hay không?".

Tiến sĩ Alex-Thai Dinh Vo, đồng Chủ nhiệm Dự án "Sáng kiến tìm kiếm người Việt Nam mất tích trong chiến tranh" thuộc Đại học Công nghệ Texas (Hoa Kỳ)

Hội thảo khép lại đã khẳng định một bước tiến mới trong nỗ lực chung giữa các cơ quan, viện nghiên cứu và trường đại học của hai nước. Khoảng 100 bộ hồ sơ tài liệu quý giá được trao tay từ đầu năm 2026 đến nay chính là kết quả đầu tiên cho thấy sự dịch chuyển mạnh mẽ từ trao đổi học thuật sang hành động thực tế. Những nguồn lực thông tin này chính là cầu nối thiết thực, góp phần nâng cao hiệu quả tìm kiếm thực địa và đẩy nhanh tiến độ xác minh danh tính, đơn vị, sớm đưa các anh hùng liệt sĩ trở về với người thân.