Mở rộng kênh vốn dài hạn để đáp ứng nhu cầu vốn cho hạ tầng

Khoảng trống vốn dài hạn cho hạ tầng

Theo ông Trần Lê Minh - Tổng giám đốc VIS Rating, nhu cầu vốn cho đầu tư kết cấu hạ tầng tại Việt Nam trong những thập kỷ tới là rất lớn. Ước tính của VIS Rating và Quỹ Bảo lãnh tín dụng đầu tư (CGIF) cho thấy, Việt Nam cần khoảng 245 tỷ USD để phát triển hạ tầng trong giai đoạn 2026 - 2030 và có thể lên tới 600 tỷ USD trong giai đoạn 2026 - 2040 theo một số dự báo khác. Quy mô nhu cầu vốn này vượt xa khả năng cung ứng của hệ thống ngân hàng thương mại, vốn đang chịu nhiều hạn chế về nguồn vốn dài hạn.

Trong bối cảnh đó, ông Minh cho rằng, việc huy động vốn trung và dài hạn thông qua thị trường trái phiếu doanh nghiệp sẽ trở thành nguồn lực quan trọng để bảo đảm triển khai các dự án hạ tầng quy mô lớn tại Việt Nam.

Nhu cầu vốn cho đầu tư kết cấu hạ tầng tại Việt Nam trong những thập kỷ tới là rất lớn. Ảnh: An Thư

Thực tế cho thấy, thị trường vốn trong nước hiện tồn tại sự mất cân đối rõ rệt giữa nguồn cung vốn và nhu cầu đầu tư dài hạn. Nguồn vốn trung và dài hạn cho nền kinh tế vẫn chủ yếu do hệ thống ngân hàng thương mại cung cấp, trong khi cơ cấu nguồn vốn huy động của ngân hàng lại chủ yếu là ngắn hạn.

Tính đến cuối năm 2025, khoảng 80% nguồn vốn huy động của hệ thống ngân hàng có kỳ hạn dưới một năm, trong khi cho vay trung và dài hạn chiếm khoảng 45% tổng dư nợ. Bên cạnh đó, quy mô thị trường trái phiếu doanh nghiệp của Việt Nam vẫn còn khiêm tốn khi chỉ tương đương khoảng 11% GDP, thấp hơn đáng kể so với nhiều quốc gia trong khu vực. Kỳ hạn phát hành bình quân của trái phiếu doanh nghiệp cũng khá ngắn, khoảng 4,14 năm, chưa phù hợp với đặc thù của các dự án hạ tầng vốn có thời gian thu hồi vốn kéo dài hàng chục năm.

Ở góc độ tổng thể, khi quy mô tín dụng ngân hàng đã đạt khoảng 147% GDP vào cuối năm 2025, dư địa để tiếp tục mở rộng tín dụng cho các dự án hạ tầng ngày càng hạn chế. Trong khi đó, đặc thù của các dự án hạ tầng lớn là thời gian hoàn vốn kéo dài 20 - 30 năm, đòi hỏi nguồn vốn dài hạn ổn định. Điều này cho thấy nhu cầu phát triển các kênh huy động vốn dài hạn từ thị trường vốn ngày càng trở nên cấp thiết..

Theo đánh giá của đại diện VIS Rating, những thay đổi trong khuôn khổ pháp lý liên quan đến đầu tư theo phương thức đối tác công tư (PPP) cùng với dự thảo cơ chế phát hành trái phiếu hạ tầng đang mở ra hướng tiếp cận mới cho thị trường vốn. Theo đó, các doanh nghiệp dự án có thể phát hành trái phiếu kỳ hạn dài dựa trên dòng tiền của dự án, qua đó tạo điều kiện huy động nguồn vốn dài hạn từ thị trường thay vì phụ thuộc chủ yếu vào tín dụng ngân hàng.

Trái phiếu hạ tầng mở rộng nguồn vốn dài hạn

Trong khi đó, ở góc độ phát triển thị trường vốn, ông Phùng Xuân Minh - Chủ tịch HĐQT Saigon Ratings cho rằng, việc phát hành trái phiếu cho các dự án hạ tầng, đặc biệt là các dự án đường sắt đô thị, có thể mang lại nhiều lợi ích quan trọng trong việc đa dạng hóa nguồn lực tài chính cho nền kinh tế.

Trước hết, trái phiếu là công cụ huy động vốn trung và dài hạn phù hợp với đặc thù của các dự án hạ tầng quy mô lớn, vốn có tổng mức đầu tư cao và thời gian thu hồi vốn kéo dài. Thông qua thị trường trái phiếu, các dự án có thể tiếp cận nguồn vốn từ các nhà đầu tư tổ chức như quỹ đầu tư, công ty bảo hiểm hoặc các định chế tài chính, thay vì chỉ dựa vào ngân sách nhà nước hoặc tín dụng ngân hàng.

Bên cạnh đó, việc phát hành trái phiếu còn giúp đa dạng hóa nguồn lực tài chính cho các dự án hạ tầng, đồng thời huy động các nguồn lực đầu tư trong xã hội. Theo ông Minh, nguồn vốn nhàn rỗi trong khu vực dân cư và các tổ chức tài chính trong nước vẫn còn khá lớn, nhưng chưa được khai thác hiệu quả cho các dự án hạ tầng dài hạn. Thông qua cơ chế phát hành trái phiếu, các nguồn vốn này có thể được chuyển hóa thành nguồn lực đầu tư cho các dự án phát triển kinh tế - xã hội.

Một điểm đáng chú ý là mô hình huy động vốn thông qua trái phiếu cho các dự án hạ tầng có thể gắn với cơ chế “tự vay - tự trả”. Trong các dự án phát triển đô thị gắn với hệ thống giao thông công cộng, đặc biệt là mô hình phát triển đô thị theo định hướng giao thông (TOD), nguồn doanh thu từ khai thác quỹ đất, dịch vụ thương mại và các hoạt động liên quan có thể được sử dụng để thanh toán nghĩa vụ trái phiếu. Cách tiếp cận này giúp dự án từng bước tự cân đối dòng tiền, giảm phụ thuộc vào nguồn vốn cấp phát trực tiếp từ ngân sách.

Ngoài ra, việc sử dụng trái phiếu cũng cho phép phân bổ nghĩa vụ tài chính trong thời gian dài thay vì phải bố trí toàn bộ nguồn vốn ngay từ đầu cho các dự án quy mô lớn. Điều này giúp giảm áp lực lên ngân sách trong từng giai đoạn đầu tư, đồng thời tạo điều kiện duy trì sự ổn định của nguồn lực tài chính dành cho các lĩnh vực khác.

Theo ông Minh, sự tham gia của các trái phiếu hạ tầng có quy mô lớn và được phát hành theo cơ chế minh bạch, chuyên nghiệp còn có thể đóng vai trò thiết lập các chuẩn mực mới cho thị trường tài chính. Nếu đi kèm với cơ chế công bố thông tin đầy đủ và hệ thống đánh giá rủi ro rõ ràng, việc phát hành trái phiếu cho các dự án hạ tầng sẽ góp phần nâng cao kỷ luật tài chính, đồng thời tăng mức độ minh bạch của các dự án đầu tư.

Trong dài hạn, nếu được thiết kế với cơ chế phù hợp và đi kèm hệ thống quản lý rủi ro hiệu quả, trái phiếu hạ tầng có thể trở thành một công cụ quan trọng để huy động nguồn vốn dài hạn cho các dự án phát triển hạ tầng chiến lược. Điều này không chỉ góp phần mở rộng quy mô thị trường vốn trong nước mà còn tạo thêm kênh dẫn vốn cho các dự án đầu tư quy mô lớn, qua đó hỗ trợ quá trình phát triển kinh tế trong trung và dài hạn.

Thu Hương