Mở rộng môi trường không khói thuốc: Cần thiết để bảo vệ sức khỏe cộng đồng

Từ thực tiễn trong nước và kinh nghiệm quốc tế, việc mở rộng các địa điểm công cộng trong nhà cấm hút thuốc hoàn toàn đang đặt ra yêu cầu cấp thiết.

Không có ngưỡng phơi nhiễm khói thuốc nào an toàn

Theo bà Huỳnh Lan Phương, Chuyên gia cao cấp của tổ chức Vital Strategies, môi trường 100% không khói thuốc là môi trường trong đó việc hút thuốc và phơi nhiễm với khói thuốc lá được loại bỏ hoàn toàn. Tổ chức Y tế thế giới (WHO) đặc biệt quan tâm đến việc xây dựng môi trường này tại các địa điểm công cộng trong nhà, nơi tập trung đông người, trong đó có những nhóm dễ bị tổn thương như phụ nữ mang thai, trẻ em và người cao tuổi.

WHO khẳng định không có ngưỡng phơi nhiễm khói thuốc lá nào được coi là an toàn. Vì vậy, các giải pháp như bố trí phòng hút thuốc riêng, dành khu vực riêng cho người hút thuốc hoặc lắp đặt hệ thống thông gió không thể bảo đảm loại bỏ hoàn toàn nguy cơ đối với những người xung quanh.

Các nghiên cứu quốc tế cho thấy khói thuốc vẫn có thể phát tán ra ngoài phòng hút thuốc riêng. Nghiên cứu của Trung tâm Kiểm soát và Phòng ngừa dịch bệnh Hoa Kỳ (CDC) tại một số sân bay ở Mỹ ghi nhận nồng độ bụi mịn PM2.5 ở khu vực xung quanh phòng hút thuốc riêng cao gấp 4 lần so với những khu vực không hút thuốc khác trong sân bay. Các nghiên cứu tương tự tại một số sân bay quốc tế ở Thái Lan cũng ghi nhận tình trạng này.

WHO khẳng định không có ngưỡng phơi nhiễm khói thuốc lá nào được coi là an toàn. Ảnh: TL

Về mặt kỹ thuật, chênh lệch áp suất không khí giữa bên trong và bên ngoài phòng có thể khiến các chất ô nhiễm phát tán ra khu vực xung quanh. Trong khi đó, theo kết luận của Hiệp hội Kỹ sư Nhiệt lạnh và Điều hòa không khí Hoa Kỳ, hệ thống thông gió chỉ có thể làm loãng không khí ô nhiễm, chứ không loại bỏ hoàn toàn các chất độc hại trong khói thuốc.

Những bằng chứng này cho thấy phòng hút thuốc riêng và hệ thống thông gió không phải là giải pháp bảo vệ hiệu quả sức khỏe của người không hút thuốc. Chỉ khi loại bỏ hoàn toàn việc hút thuốc tại các địa điểm công cộng trong nhà, nguy cơ phơi nhiễm khói thuốc thụ động mới có thể được ngăn chặn hiệu quả hơn.

Tại Việt Nam, theo số liệu được đề cập trong các báo cáo nghiên cứu, mỗi năm có khoảng 18.800 ca tử vong liên quan đến khói thuốc thụ động. Phụ nữ và những người thường xuyên làm việc trong môi trường có khói thuốc là những nhóm chịu ảnh hưởng đáng kể.

Kết quả điều tra năm 2024 cũng cho thấy tình trạng phơi nhiễm khói thuốc tại các địa điểm công cộng vẫn ở mức cao: 23% trên phương tiện giao thông công cộng, gần 60% tại quán cà phê, giải khát và trên 67% tại nhà hàng, quán ăn. Những con số này cho thấy việc bảo vệ người dân khỏi khói thuốc thụ động vẫn là vấn đề cần được quan tâm, đặc biệt tại những nơi có đông người và nơi người lao động phải làm việc trong thời gian dài.

Mở rộng quy định cấm hút thuốc, khắc phục những bất cập

Theo bà Huỳnh Lan Phương, nhiều quốc gia trong khu vực đã mở rộng quy định cấm hút thuốc tại các địa điểm công cộng trong nhà. Thái Lan, Brunei, Myanmar và Lào đã áp dụng quy định cấm hút thuốc toàn diện tại những địa điểm này. Campuchia cũng áp dụng quy định tương tự nhưng vẫn có ngoại lệ đối với phòng hút thuốc tại sân bay. Singapore, Philippines và Trung Quốc còn hướng tới mở rộng phạm vi cấm hút thuốc tại các khu vực công cộng ngoài trời.

Trong bối cảnh đó, việc duy trì các ngoại lệ cho phép bố trí phòng hút thuốc riêng tại một số địa điểm đặt ra nhiều bất cập.

Trước hết, người dân, đặc biệt là phụ nữ, trẻ em và người cao tuổi, chưa được bảo vệ hiệu quả trước nguy cơ phơi nhiễm khói thuốc thụ động. Ngay cả khi không trực tiếp hút thuốc, họ vẫn có thể tiếp xúc với các chất độc hại phát tán từ khu vực dành cho người hút thuốc.

Thứ hai, các cơ sở kinh doanh có thể phát sinh thêm chi phí vệ sinh, xử lý mùi thuốc lá, đồng thời đối mặt với nguy cơ ảnh hưởng đến nhân lực khi người lao động mắc bệnh liên quan đến phơi nhiễm khói thuốc.

Bất cập thứ ba là khó khăn trong thực thi pháp luật. Khi một số địa điểm được phép bố trí phòng hút thuốc riêng, trong khi những nơi khác cấm hút thuốc hoàn toàn, việc nhận biết, kiểm tra và xử lý vi phạm có thể trở nên phức tạp hơn. Ngược lại, nếu các địa điểm công cộng trong nhà áp dụng quy định cấm hút thuốc hoàn toàn, phạm vi thực hiện sẽ rõ ràng hơn, tạo thuận lợi cho cả cơ sở kinh doanh, người dân và cơ quan chức năng.

Từ những lý do trên, bà Huỳnh Lan Phương cho rằng đã đến lúc Việt Nam cần xem xét hoàn thiện quy định theo hướng mở rộng môi trường 100% không khói thuốc, qua đó tăng cường bảo vệ sức khỏe cộng đồng và nâng cao hiệu quả thực thi pháp luật.

Môi trường không khói thuốc có thể nâng cao chất lượng dịch vụ

Một trong những băn khoăn thường gặp khi mở rộng quy định cấm hút thuốc là nguy cơ ảnh hưởng đến doanh thu của các cơ sở dịch vụ, đặc biệt là khách sạn và cơ sở lưu trú du lịch. Tuy nhiên, kinh nghiệm quốc tế cho thấy việc xây dựng môi trường không khói thuốc không nhất thiết gây ra những tác động tiêu cực như lo ngại ban đầu, mà còn đem lại lợi ích cho sức khỏe người lao động và hoạt động vận hành.

Thực hiện môi trường không khói thuốc tại khu di tích ở Lai Châu. Ảnh: CDC Lai Châu

Một nghiên cứu tại Ireland ghi nhận nồng độ cotinine trong nước bọt của nhân viên quán bar giảm rõ rệt sau khi quy định cấm hút thuốc được áp dụng, so với các quốc gia chưa thực hiện quy định tương tự. Kết quả này cho thấy chính sách không khói thuốc có thể giúp giảm mức độ phơi nhiễm của người lao động trong môi trường làm việc.

Nghiên cứu tại Thái Lan, thực hiện trong giai đoạn 2005-2006 và công bố năm 2009, cũng cung cấp góc nhìn về phản ứng của khách du lịch. Trong số những người được khảo sát, 38,6% cho biết quy định cấm hút thuốc trong khách sạn không ảnh hưởng đến quyết định quay lại lưu trú; khoảng 8% cho biết sẽ không quay lại nếu khách sạn cấm hút thuốc.

Những kết quả này cho thấy không phải tất cả khách du lịch đều phản đối quy định cấm hút thuốc. Nhiều người có nhu cầu nghỉ ngơi, trải nghiệm trong không gian trong lành, không có khói thuốc.

Tại Việt Nam, các loại hình du lịch sức khỏe và du lịch sinh thái đang phát triển. Theo bà Huỳnh Lan Phương, môi trường không khói thuốc có thể trở thành yếu tố góp phần nâng cao chất lượng dịch vụ, tạo lợi thế cạnh tranh cho khách sạn và cơ sở lưu trú, thay vì chỉ được xem là yêu cầu bắt buộc để tuân thủ pháp luật.