Mở rộng 'tai mắt của dân' từ tổ giám sát cộng đồng

Hoạt động giám sát bầu cử được tổ chức tại phường Hương Trà

“Tai mắt của dân” tại công trường

Một buổi sáng đầu tháng 4, tại xã Quảng Điền, tổ GSCĐ có mặt trực tiếp tại các công trình đang thi công. Không phải những cuộc kiểm tra mang tính hình thức, hoạt động giám sát lần này đi thẳng vào những vấn đề mà người dân quan tâm nhất: Bụi bẩn, vật liệu rơi vãi, an toàn giao thông và tiến độ thi công.

Tại hiện trường, các yêu cầu được đưa ra cụ thể, rõ ràng: Không để vật liệu xây dựng ảnh hưởng đến sinh hoạt của người dân; phải có rào chắn, biển báo đầy đủ đối với những tuyến đường vừa thi công vừa khai thác; bố trí người điều tiết giao thông ở các điểm nguy cơ cao. Những nội dung tưởng chừng nhỏ nhưng lại là thước đo trực tiếp về trách nhiệm của đơn vị thi công và chủ đầu tư.

Điểm đáng chú ý không chỉ nằm ở việc “nhắc nhở” mà còn ở cách tổ GSCĐ lắng nghe. Ý kiến của người dân sống quanh khu vực công trình được ghi nhận, phân loại và chuyển đến chủ đầu tư để xem xét, điều chỉnh. Một số hạng mục nhỏ được bổ sung, hoàn thiện ngay từ giai đoạn thi công, tránh tình trạng “làm xong rồi sửa”.

Tại công trình Khu tái định cư thôn Sơn Tùng, xã Đan Điền, một dự án có quy mô gần 4ha, phục vụ mục tiêu giải phóng mặt bằng cho tuyến đường sắt tốc độ cao Bắc - Nam, tổ giám sát đầu tư cộng đồng đã vào cuộc ngay từ khi công trình triển khai.

Khác với những công trình dân sinh thông thường, dự án tái định cư đòi hỏi mức độ đồng bộ cao, từ san lấp mặt bằng, phân lô đến hệ thống điện, nước, chiếu sáng. Việc giám sát không chỉ dừng ở tiến độ mà đi sâu vào chất lượng từng hạng mục, bảo đảm đúng thiết kế đã được phê duyệt.

Theo bà Nguyễn Thị Bích Ngọc, Phó Chủ tịch Ủy ban MTTQ Việt Nam xã Đan Điền, Tổ trưởng tổ GSCĐ, thành phần tham gia gồm trưởng thôn, bí thư chi bộ, là những người nắm rõ địa bàn, sát dân. Chính sự “thuộc việc” này giúp hoạt động giám sát đi trúng vấn đề, không chung chung.

“Hiệu quả thể hiện khá rõ. Sau các đợt giám sát, tiến độ thi công được đẩy nhanh hơn, một số tồn tại được khắc phục kịp thời. Quan trọng hơn, những người sẽ chuyển đến sinh sống cảm thấy yên tâm khi chính họ hoặc đại diện của họ được tham gia theo dõi toàn bộ quá trình xây dựng”, bà Nguyễn Thị Bích Ngọc chia sẻ.

Để “tai mắt của dân” phát huy hiệu quả

Theo quy định, tổ giám sát đầu tư của cộng đồng do Ủy ban MTTQ Việt Nam cấp xã chủ trì thành lập cho từng chương trình, dự án, với tối thiểu 5 thành viên, gồm đại diện mặt trận, thanh tra nhân dân và người dân trên địa bàn. Cơ chế này tạo nền tảng pháp lý rõ ràng, đồng thời trao cho tổ những quyền hạn cụ thể như yêu cầu cung cấp thông tin, giám sát tiến độ, chất lượng, phản ánh đến cơ quan có thẩm quyền.

Thực tế cho thấy, không phải nơi nào các tổ GSCĐ cũng phát huy tốt vai trò của mình. Ở một số địa bàn, hoạt động giám sát vẫn còn mang tính “điểm danh”, thiếu chiều sâu; việc tiếp nhận, phản hồi kiến nghị chưa kịp thời; thậm chí có nơi người dân chưa thực sự mặn mà tham gia. Điều quan trọng không phải là có tổ giám sát, mà là tổ đó có thực sự “làm việc” hay không.

Để hoạt động GSCĐ đạt hiệu quả, trước hết cần bắt đầu từ con người. Thành viên tổ giám sát không chỉ “đủ thành phần” mà phải là những người có uy tín, am hiểu địa bàn, dám nói, dám phản ánh. Thực tế từ Đan Điền, Quảng Điền cho thấy, khi trưởng thôn, bí thư chi bộ tham gia, hiệu quả giám sát được nâng lên rõ rệt.

Một yêu cầu không kém phần quan trọng là làm rõ trách nhiệm phản hồi. Như bà Nguyễn Thị Bích Ngọc chia sẻ, giám sát sẽ mất ý nghĩa nếu kiến nghị không được xử lý. Do đó, cần thiết lập cơ chế buộc chủ đầu tư, đơn vị thi công và các cơ quan liên quan phải trả lời cụ thể, đúng thời hạn đối với từng nội dung mà tổ giám sát nêu ra.

Phạm vi giám sát cần được mở rộng. Không chỉ dừng ở các công trình xây dựng, GSCĐ cần được triển khai mạnh hơn trong các lĩnh vực như bảo vệ môi trường, chi trả an sinh, thực hiện chính sách hỗ trợ… Đây đều là những lĩnh vực gắn trực tiếp với đời sống và dễ phát sinh vướng mắc nếu thiếu minh bạch.

Ông Hoàng Phước, Chủ tịch Ủy ban MTTQ Việt Nam phường Thuận An cho rằng, cần tăng cường bảo đảm điều kiện hoạt động cho các tổ GSCĐ. Theo quy định, chính quyền cấp xã có trách nhiệm bố trí địa điểm làm việc, hỗ trợ phương tiện thông tin. Đây là yếu tố tưởng nhỏ nhưng quyết định khả năng duy trì hoạt động ổn định. Đồng thời, cần khơi dậy tinh thần tham gia của người dân; khi ý kiến được lắng nghe, được phản hồi và tạo ra thay đổi thực tế, sự tham gia sẽ trở nên chủ động, bền vững hơn.

GSCĐ là một cách để bộ máy quản lý vận hành hiệu quả hơn. Khi “tai mắt của dân” được mở rộng đúng cách, mỗi công trình, mỗi chính sách đều được đặt dưới sự quan sát đa chiều. Từ đó, sai sót được hạn chế từ sớm, điều chỉnh được thực hiện kịp thời, tạo nền tảng bền vững để củng cố niềm tin từ cơ sở.