Mở rộng thẩm quyền, bảo đảm hiệu quả thực thi các thỏa thuận quốc tế

Chủ tịch Quốc hội Trần Thanh Mẫn chủ trì phiên họp. Ảnh: Quang Khánh

Phó Chủ tịch Quốc hội Nguyễn Khắc Định điều hành nội dung phiên họp. Ảnh: Phạm Thắng

Trình bày Tờ trình về dự án Luật Thỏa thuận quốc tế (sửa đổi), Bộ trưởng Bộ Ngoại giao Lê Hoài Trung cho biết, sau hơn 5 năm thực hiện, Luật Thỏa thuận quốc tế năm 2020 đã góp phần tích cực vào công tác đối ngoại, hội nhập quốc tế, nâng cao vị thế của Việt Nam và huy động nguồn lực phục vụ phát triển đất nước.

Tuy nhiên, thực tiễn triển khai cho thấy một số quy định của luật chưa đáp ứng yêu cầu trong bối cảnh hiện nay. Do đó, việc xây dựng Luật Thỏa thuận quốc tế (sửa đổi) nhằm thể chế hóa các quan điểm chỉ đạo của Đảng tại Văn kiện Đại hội XIV và các nghị quyết của Bộ Chính trị, đặc biệt là Nghị quyết số 59 về hội nhập quốc tế trong tình hình mới, Nghị quyết số 06 về triển khai đường lối đối ngoại Đại hội XIV, cùng Chỉ thị số 56 của Ban Bí thư về tăng cường sự lãnh đạo của Đảng đối với công tác ký kết và thực hiện các cam kết quốc tế.

Bộ trưởng Bộ Ngoại giao Lê Hoài Trung trình bày Tờ trình về dự án Luật Thỏa thuận quốc tế (sửa đổi). Ảnh: Phạm Thắng

Đồng thời, khắc phục những hạn chế, bất cập theo hướng mở rộng chủ thể ký kết, tăng cường phân cấp, phân quyền, đơn giản hóa trình tự, thủ tục, ứng dụng khoa học, công nghệ và nâng cao hiệu quả thực thi Luật Thỏa thuận quốc tế.

Dự thảo Luật Thỏa thuận quốc tế (sửa đổi) gồm 6 chương, 47 điều tập trung vào 4 nhóm nội dung chính: hoàn thiện quy định về đối tượng áp dụng và phạm vi điều chỉnh; đơn giản hóa trình tự, thủ tục ký kết, sửa đổi, bổ sung, gia hạn và chấm dứt hiệu lực thỏa thuận quốc tế; tăng cường trách nhiệm quản lý nhà nước; hoàn thiện cơ chế bảo đảm thi hành luật.

Bộ trưởng Bộ Ngoại giao Lê Hoài Trung trình bày Tờ trình về dự án Luật Thỏa thuận quốc tế (sửa đổi). Ảnh: Quang Khánh

Dự thảo Luật bổ sung một số chủ thể được ký kết thỏa thuận quốc tế, trong đó có ban quản lý khu kinh tế, khu công nghiệp và một số đơn vị sự nghiệp công lập. Đồng thời quy định thủ tục rút gọn đối với trường hợp có yêu cầu đối ngoại cấp bách, đẩy mạnh phân cấp, phân quyền gắn với yêu cầu quản lý thống nhất, có kiểm soát. Việc ký kết thỏa thuận quốc tế bằng phương thức điện tử cũng được bổ sung nhằm đáp ứng yêu cầu chuyển đổi số.

Bên cạnh đó, tăng cường trách nhiệm của các cơ quan trong tổ chức thực hiện, lưu trữ, theo dõi, đôn đốc và báo cáo kết quả thực hiện thỏa thuận quốc tế; bổ sung quy định về quản lý, khai thác cơ sở dữ liệu, đồng thời chú trọng đào tạo, bồi dưỡng năng lực chuyên môn, nghiệp vụ cho đội ngũ cán bộ làm công tác ký kết và thực hiện thỏa thuận quốc tế.

Chủ nhiệm Ủy ban Quốc phòng, An ninh và Đối ngoại Lê Tấn Tới trình bày Báo cáo thẩm tra về dự án Luật Thỏa thuận quốc tế (sửa đổi). Ảnh: Phạm Thắng

Trình bày Báo cáo thẩm tra, Chủ nhiệm Ủy ban Quốc phòng, An ninh và Đối ngoại, Thượng tướng Lê Tấn Tới cho biết, Ủy ban nhất trí về sự cần thiết ban hành Luật Thỏa thuận quốc tế (sửa đổi) nhằm tiếp tục thể chế hóa Nghị quyết Đại hội XIV về đối ngoại và hội nhập quốc tế, Quy định của Bộ Chính trị về quản lý thống nhất các hoạt động đối ngoại; đáp ứng yêu cầu sắp xếp tổ chức bộ máy, phù hợp với chính quyền địa phương hai cấp; hoàn thiện cơ chế phân cấp, phân quyền gắn với kiểm tra, giám sát; khắc phục những khó khăn, vướng mắc trong ký kết và thực hiện thỏa thuận quốc tế thời gian qua.

Dự thảo luật phù hợp với chủ trương, đường lối của Đảng, Hiến pháp năm 2013 và cơ bản bảo đảm tính thống nhất trong hệ thống pháp luật; tương thích với các điều ước quốc tế có liên quan mà Việt Nam là thành viên và bảo đảm yêu cầu về quốc phòng, an ninh.

Chủ nhiệm Ủy ban Quốc phòng, An ninh và Đối ngoại Lê Tấn Tới trình bày Báo cáo thẩm tra về dự án Luật Thỏa thuận quốc tế (sửa đổi). Ảnh: Quang Khánh

Tuy nhiên, do dự thảo luật điều chỉnh hoạt động đối ngoại của nhiều cơ quan, tổ chức và liên quan trực tiếp đến thẩm quyền của cơ quan, tổ chức, cá nhân liên quan về dữ liệu, ký điện tử, ngân sách, lưu trữ và bảo vệ bí mật nhà nước nên cơ quan chủ trì soạn thảo tiếp tục rà soát, đối chiếu với luật chuyên ngành hiện hành và các dự án luật, nghị quyết dự kiến trình Quốc hội cho ý kiến và thông qua tại Kỳ họp thứ Hai.

Về khái niệm thỏa thuận quốc tế, cơ quan thẩm tra đề nghị cần bổ sung tiêu chí nhận diện dựa trên bản chất, mục đích và nội dung, không chỉ căn cứ vào tên gọi hoặc thủ tục ký kết. Đối với việc mở rộng chủ thể ký kết, đề nghị quy định rõ thẩm quyền, trách nhiệm và cơ chế kiểm soát, bảo đảm quản lý thống nhất hoạt động đối ngoại. Đồng thời, bổ sung quy định về thẩm quyền giám sát của Quốc hội, đại biểu Quốc hội và HĐND cấp tỉnh đối với việc ký kết, thực hiện thỏa thuận quốc tế.

Các đại biểu tham dự phiên họp. Ảnh: Phạm Thắng

Cơ quan thẩm tra cũng lưu ý cần làm rõ căn cứ chấm dứt hiệu lực, rút khỏi hoặc tạm đình chỉ thực hiện thỏa thuận quốc tế; xác định tiêu chí áp dụng thủ tục rút gọn, bảo đảm không làm thay đổi nội dung cam kết và nghĩa vụ của các bên. Việc đơn giản hóa thủ tục cần thực chất, gắn với trách nhiệm của từng cơ quan trong tổ chức thực hiện.

Đối với cơ sở dữ liệu thỏa thuận quốc tế, cần xác định rõ trách nhiệm quản lý, cập nhật, bảo đảm thông tin đầy đủ, chính xác và kịp thời; đồng thời hoàn thiện quy định xử lý vi phạm theo tính chất, mức độ và pháp luật có liên quan.