Mỗi mẫu ADN, một hy vọng trở về

Trước khi qua đời, cụ Lữ Thị Thọ (bản Phe, xã Tam Thanh) đã kịp gửi lại mẫu ADN, gửi lại cả hy vọng một ngày người em trai liệt sĩ được gọi đúng tên, trở về với gia đình.

Có những cuộc đoàn tụ không diễn ra trong nước mắt ngày trở về, mà bắt đầu từ một mẫu máu nhỏ được lưu giữ đúng lúc. Đất nước vẫn còn hàng vạn phần mộ liệt sĩ chưa xác định được danh tính.

Phía sau dòng chữ "Chưa biết tên" trên mỗi tấm bia là một gia đình chưa thôi khắc khoải, là những cuộc tìm kiếm kéo dài từ đời cha sang đời con, đời cháu. Điều họ mong mỏi không phải điều gì lớn lao, chỉ là một ngày có thể gọi đúng tên người thân đã ngã xuống vì Tổ quốc.

Khoa học ADN mở ra cơ hội hiện thực hóa mong mỏi ấy. Nhưng cánh cửa đó không mở mãi. Những người cùng huyết thống gần nhất với các liệt sĩ - mẹ, anh, chị, em ruột, nay phần lớn đều đã ở tuổi rất cao. Mỗi sự chậm trễ đều có thể đồng nghĩa với việc mất đi một mẫu ADN không bao giờ có thể lấy lại. Và khi ấy, cơ hội xác định danh tính của một liệt sĩ cũng khép lại theo thời gian.

Bởi vậy, việc thu nhận mẫu ADN thân nhân liệt sĩ chưa xác định được danh tính hôm nay thực chất là cuộc chạy đua để giữ lại cơ hội tri ân. Với lực lượng Công an Thanh Hóa, đây không chỉ là một nhiệm vụ chuyên môn. Đó là nỗ lực gìn giữ những "mắt xích" huyết thống cuối cùng, để mỗi mẫu ADN được lưu lại hôm nay có thể trở thành chiếc chìa khóa đưa một người lính trở về đúng với tên tuổi của mình, trở về trong lòng gia đình và trong sự biết ơn trọn vẹn của đất nước.

Chạy đua với những ký ức cuối cùng

Một buổi sáng đầu tháng Bảy, chiếc xe của Tổ công tác lưu động thuộc Phòng Cảnh sát Quản lý hành chính về trật tự xã hội, Công an tỉnh Thanh Hóa rời trung tâm xã Quan Sơn, hướng về bản Phe, xã biên giới Tam Thanh. Hơn 30 km đường núi quanh co khiến hành trình kéo dài hơn một giờ đồng hồ. Điểm đến là ngôi nhà của cụ Lữ Thị Thọ (101 tuổi).

Trong căn nhà nhỏ đơn sơ nép mình dưới chân núi, cụ Thọ đã ngồi chờ từ rất sớm. Đôi mắt mờ đục vì tuổi tác vẫn hướng ra con đường dẫn vào bản. Hơn nửa thế kỷ qua, người phụ nữ ấy vẫn đau đáu một điều duy nhất: tìm lại người em trai là liệt sĩ Lữ Văn Nhuôn, hy sinh năm 1968 khi mới 19 tuổi. Gia đình đã đi nhiều nơi, dò hỏi đồng đội cũ, lần theo từng mẩu ký ức, từng thông tin ít ỏi còn sót lại. Nhưng đến nay, nơi người lính trẻ yên nghỉ vẫn chưa thể xác định.

Với việc hoàn thành thu nhận mẫu ADN thân nhân liệt sĩ chưa xác định danh tính có mặt tại địa phương, Công an tỉnh Thanh Hóa trở thành đơn vị đầu tiên trong cả nước đạt mục tiêu này, đóng góp gần 40 nghìn mẫu ADN vào Cơ sở dữ liệu quốc gia về ADN thân nhân liệt sĩ chưa xác định được danh tính

"Cả đời tôi chỉ mong biết em mình nằm ở đâu..." Câu nói của cụ Lữ Thị Thọ nghẹn lại giữa chừng. Người phụ nữ gần trọn một đời chờ tin em trai không giấu nổi những giọt nước mắt. Bởi họ hiểu, mẫu máu vừa được tiếp nhận không đơn thuần là sinh phẩm phục vụ giám định ADN. Đó là cơ hội để gia đình có thể một lần gọi đúng tên người đã hy sinh.

Trước khi qua đời, cụ Lữ Thị Thọ (bản Phe, xã Tam Thanh) đã kịp gửi lại mẫu ADN, gửi lại cả hy vọng một ngày người em trai liệt sĩ được gọi đúng tên, trở về với gia đình.

Ít lâu sau ngày lấy mẫu, cụ Thọ qua đời. Tin buồn khiến những cán bộ Công an từng đến bản Phe lặng người. Họ càng thấm thía ý nghĩa của chuyến đi hôm ấy. Chỉ cần chậm thêm một thời gian ngắn, mẫu ADN của người chị ruột liệt sĩ có thể đã không còn được lưu giữ. Khi đó, một đầu mối huyết thống quý giá sẽ mất đi, và hành trình xác định danh tính liệt sĩ Lữ Văn Nhuôn cũng sẽ vơi đi một cơ hội.

Không ai có thể níu giữ thời gian. Vì thế, mỗi mẫu ADN được thu nhận hôm nay không chỉ phục vụ công tác giám định, mà còn giữ lại hy vọng đoàn tụ cho những gia đình liệt sĩ, giữ thêm một cơ hội để sự tri ân được trọn vẹn.

Đi tìm một cái tên

Nếu câu chuyện của cụ Lữ Thị Thọ khiến những người làm nhiệm vụ thu nhận mẫu ADN cảm nhận rõ áp lực của thời gian, thì ở phường Hạc Thành, tỉnh Thanh Hóa nỗi đau của bà Phan Thị Định lại là minh chứng cho một nghịch lý khác: biết người thân đã nằm ở đâu, nhưng suốt gần 60 năm qua vẫn không thể gọi đúng tên.

Em trai bà Định là liệt sĩ Phan Đình Nòi nhập ngũ năm 1965. Ba năm sau, anh hy sinh trên chiến trường Quảng Trị. Đồng đội còn nhớ, anh được an táng trong khu vườn của một người dân tên Cam. Sau ngày đất nước thống nhất, nhiều đợt quy tập hài cốt liệt sĩ được thực hiện. Những địa danh đổi thay, nhân chứng ngày một thưa vắng, ký ức cũng nhạt dần theo năm tháng.

Từ dấu mốc từng rất rõ trong lời kể của đồng đội, hành trình tìm người thân của gia đình liệt sĩ dần rơi vào khoảng trống. Đến hôm nay, họ vẫn chưa biết người lính năm xưa đang yên nghỉ ở đâu. Cha mẹ lần lượt qua đời trong nỗi day dứt chưa tìm được con. Bốn anh chị em trong gia đình cũng lần lượt khuất núi. Bà Định là người chị duy nhất còn sống, cũng là người manh mối liên hệ huyết thống gần nhất với liệt sĩ.

Trong ngăn tủ gỗ cũ kỹ của gia đình, bà Định vẫn cẩn thận cất giữ một tờ báo đã ngả màu theo năm tháng. Tờ báo ấy được bà nâng niu như một báu vật. Đó là bài viết của người Đại đội trưởng từng chiến đấu cùng em trai bà - liệt sĩ Phan Đình Nòi.

Tờ báo cũ với thông tin "Tìm người thân và đồng đội" được gia đình bà Định nâng niu gìn giữ như kỷ vật quý giá và niềm hi vọng mong manh trong hành trình tìm kiếm người e trai liệt sĩ Phan Đình Nòi

Sau chiến tranh, người cựu chiến binh ấy vẫn đau đáu với những đồng đội còn nằm lại nơi chiến trường nên đã đăng bài "Tìm người thân và đồng đội", kèm danh sách 27 liệt sĩ được mai táng tại khu vực xã Vĩnh Giang, huyện Vĩnh Linh, nay là xã Cửa Tùng, tỉnh Quảng Trị.

Tờ báo cũ với thông tin "Tìm người thân và đồng đội" được gia đình bà Định nâng niu gìn giữ như kỷ vật quý giá và niềm hi vọng mong manh trong hành trình tìm kiếm người e trai liệt sĩ Phan Đình Nòi

Từ những thông tin ít ỏi trên tờ báo cũ, gia đình nhiều lần vào Quảng Trị. Họ được biết hài cốt liệt sĩ Phan Đình Nòi nhiều khả năng đã được quy tập về Nghĩa trang liệt sĩ Cửa Tùng. Niềm vui vừa kịp nhen lên thì lại lặng đi khi trước mắt họ là gần 200 phần mộ chỉ khắc dòng chữ "Chưa biết tên".

Ngày cán bộ Công an tỉnh Thanh Hóa đến thông báo về việc thu nhận mẫu ADN thân nhân liệt sĩ, người phụ nữ đã ngoài 80 tuổi lặng người hồi lâu. Sau bao năm lần theo ký ức của đồng đội, những dòng thông tin trên giấy báo tử và một tờ báo đã úa màu thời gian, lần đầu tiên bà cảm thấy mình có thêm một niềm hy vọng.

Đối với những cán bộ trực tiếp thực hiện nhiệm vụ, mỗi mẫu ADN được thu nhận đều mang một câu chuyện như thế. Không ai biết sẽ mất bao lâu để có kết quả đối sánh, nhưng ai cũng hiểu rằng, nếu chậm thêm một ngày, có thể họ sẽ đánh mất cơ hội lưu giữ mối liên kết huyết thống cuối cùng của một gia đình. Chính vì vậy, những chuyến xe vẫn tiếp tục lăn bánh, đến từng thôn xóm, bản làng, từng mái nhà, nơi vẫn còn những người thân liệt sĩ đang lặng lẽ chờ một ngày người thân được gọi đúng tên.

Giữ lại những giọt máu của ký ức

Thanh Hóa là một trong những địa phương có số lượng liệt sĩ lớn của cả nước, trong đó có nhiều liệt sĩ vẫn chưa xác định được danh tính. Bởi vậy, việc xây dựng cơ sở dữ liệu ADN thân nhân liệt sĩ có ý nghĩa đặc biệt quan trọng. Từ việc rà soát từng hồ sơ, xác minh từng thông tin đến xác định đúng thân nhân đủ điều kiện lấy mẫu ADN, mọi công đoạn đều được Công an tỉnh phối hợp chặt chẽ với các sở, ngành, chính quyền địa phương thực hiện cẩn trọng. Mỗi thông tin đều được kiểm tra, đối chiếu nhiều lần, bởi chỉ một sai lệch nhỏ cũng có thể ảnh hưởng đến kết quả đối sánh và làm chậm thêm hành trình trở về của các liệt sĩ.

Sau nhiều tháng triển khai bằng 3 đợt cao điểm, với tinh thần khẩn trương và trách nhiệm cao, từ 5/7/2026, Công an tỉnh Thanh Hóa đã hoàn thành việc thu nhận mẫu ADN đối với thân nhân liệt sĩ chưa xác định được danh tính có mặt tại địa phương, trở thành địa phương đầu tiên trong cả nước hoàn thành mục tiêu này.

Có người hỏi, vài giọt máu liệu có thể làm được điều gì? Câu trả lời nằm ở chính niềm tin của những người ở lại. Bởi với họ, đó không chỉ là một mẫu AND, đó là lời nhắn gửi cuối cùng dành cho người thân đã hy sinh, là chiếc chìa khóa để khoa học mở cánh cửa đoàn tụ mà biết bao thế hệ trong gia đình đã chờ đợi suốt cả cuộc đời.

Những mẫu ADN được thu nhận hôm nay sẽ không ngay lập tức mang đến câu trả lời cho các gia đình liệt sĩ. Phía trước vẫn là một hành trình dài với nhiều công đoạn: phân tích, lưu trữ, xây dựng cơ sở dữ liệu và đối sánh với mẫu hài cốt liệt sĩ chưa xác định được danh tính. Quá trình ấy không diễn ra trong một sớm một chiều. Có những trường hợp phải chờ nhiều tháng, thậm chí nhiều năm mới tìm được sự trùng khớp.

Đối với tỉnh Thanh Hóa, giá trị của cơ sở dữ liệu ADN đã được minh chứng bằng những cuộc "đoàn tụ" tưởng chừng không bao giờ có thể diễn ra. Đến nay, thông qua công tác đối sánh ADN, nhiều liệt sĩ trên cả nước đã được xác định danh tính, trong đó Thanh Hóa có 8 liệt sĩ đã xác định được danh tính.

Với việc hoàn thành thu nhận mẫu ADN thân nhân liệt sĩ chưa xác định danh tính có mặt tại địa phương, Công an tỉnh Thanh Hóa trở thành đơn vị đầu tiên trong cả nước đạt mục tiêu này, đóng góp gần 40 nghìn mẫu ADN vào Cơ sở dữ liệu quốc gia về ADN thân nhân liệt sĩ chưa xác định được danh tính.

Đằng sau mỗi kết quả đối sánh ADN thành công là sự bền bỉ của rất nhiều con người. Những cán bộ công an lặng lẽ rà soát từng hồ sơ, vượt hàng trăm cây số tìm đến từng gia đình để thu nhận mẫu sinh phẩm. Những người lính miệt mài tìm kiếm, quy tập hài cốt liệt sĩ, đồng thời thực hiện việc thu mẫu ADN từ hài cốt để phục vụ giám định, xác định danh tính. Những y, bác sĩ cẩn trọng trong từng thao tác lấy mẫu.

Những chuyên gia âm thầm làm việc trong phòng thí nghiệm, đối chiếu hàng vạn chỉ số di truyền để tìm ra một kết quả chính xác v.v... Nhưng hơn tất cả là sự chờ đợi chưa bao giờ tắt của những gia đình liệt sĩ. Có người đã đợi hàng chục năm, có người qua nhiều thế hệ vẫn không ngừng đi tìm, chỉ với một mong ước giản dị: đưa người thân trở về đúng tên, đúng quê hương, đúng vòng tay của gia đình.

Một ngày nào đó, tại Nghĩa trang liệt sĩ Cửa Tùng, rất có thể một trong số gần 200 tấm bia khắc dòng chữ "Chưa biết tên" sẽ được thay bằng dòng chữ "Liệt sĩ Phan Đình Nòi". Ở một nghĩa trang nào đó trên dải đất hình chữ S, tên liệt sĩ Lữ Văn Nhuôn cũng có thể được khắc lên phần mộ sau gần 60 năm.

Chiến tranh đã lùi xa, nhưng hành trình tri ân những người đã ngã xuống chưa bao giờ dừng lại. Mỗi mẫu ADN được thu nhận hôm nay không chỉ là một dữ liệu sinh học, mà còn là sự tiếp nối của đạo lý "Uống nước nhớ nguồn" bằng thành tựu của khoa học công nghệ.

Đó cũng là minh chứng cho quyết tâm của lực lượng Công an và các ngành chức năng trong việc trả lại tên cho những người lính đã hy sinh, để không còn những cuộc kiếm tìm vô vọng kéo dài từ thế hệ này sang thế hệ khác. hãy tin rằng cuộc chạy đua với thời gian hôm nay sẽ mang đến một ngày trở về trọn vẹn.

Nguồn: Conganthanhhoa