Mỗi nếp nhà, một câu chuyện cách mạng

1. Nằm cách đình làng Hàm Hạ (phường Đông Sơn) khoảng 20m, ngôi nhà của đồng chí Lê Oanh Kiều lặng lẽ lưu giữ dấu mốc đặc biệt của phong trào cách mạng ở Thanh Hóa.

Nhìn ngôi nhà nhỏ hòa vào nhịp sống thanh bình nơi đây, ít ai hình dung được rằng, cách đây 96 năm, tại căn buồng phía Nam nhà đồng chí Lê Oanh Kiều, dưới sự chủ trì của đồng chí Nguyễn Doãn Chấp, Chi bộ Hàm Hạ - chi bộ Đảng đầu tiên của tỉnh Thanh Hóa được thành lập. Sự kiện này đánh dấu một bước ngoặt quan trọng trong phong trào cách mạng của tỉnh.

Ngôi nhà của đồng chí Lê Oanh Kiều - địa điểm diễn ra Hội nghị thành lập Chi bộ Hàm Hạ - chi bộ Đảng đầu tiên của tỉnh Thanh Hóa.

Trong ngôi nhà ấy không chỉ có những trái tim rực cháy lý tưởng, ý chí cách mạng của những người chiến sĩ cộng sản kiên trung, mà còn ghi đậm công lao, sự đóng góp thầm lặng của bà Lê Thị Vẻ, vợ đồng chí Lê Oanh Kiều.

Thời điểm diễn ra hội nghị thành lập Chi bộ Hàm Hạ, bà Vẻ vừa làm nhiệm vụ canh gác, vừa đảm nhiệm việc hậu cần. Lòng dũng cảm, sự hy sinh thầm lặng ấy đã góp thêm một nét đẹp vào câu chuyện về những gia đình đã chở che, nuôi dưỡng cách mạng trong những năm tháng gian khó.

Qua thời gian, ngôi nhà đã được trùng tu, tôn tạo khang trang nhưng vẫn giữ được kiến trúc truyền thống. Đó cũng là cách các thế hệ cháu con của đồng chí Lê Oanh Kiều gìn giữ ký ức đẹp về cha ông.

Bà Trịnh Thị Minh Thanh (62 tuổi), cháu dâu đồng chí Lê Oanh Kiều chia sẻ: “Gia đình cụ Kiều là một gia đình cách mạng tiêu biểu. Những gì cụ và các thế hệ đi trước đã cống hiến luôn là niềm tự hào, đồng thời cũng là tấm gương để con cháu noi theo. Với chúng tôi, gìn giữ ngôi nhà không chỉ là giữ lại một địa chỉ gắn với sự kiện lịch sử. Hơn hết, đây là cách chúng tôi lưu giữ ký ức, truyền thống của gia đình để các thế hệ sau hiểu hơn về những năm tháng cha ông đã sống, chiến đấu và cống hiến cho cách mạng”.

2. Ngôi nhà lưu niệm đồng chí Lê Chủ (xã Thiệu Tiến) đã được con cháu xây dựng lại đầu năm 2011 trên vị trí ngôi nhà gia đình ông từng sinh sống. Bên trong nhà lưu niệm được bài trí đơn giản nhưng ấm áp; mỗi hình ảnh, hiện vật lưu giữ tại đây như nhịp cầu kết nối, gợi lên câu chuyện về người chiến sĩ cách mạng kiên trung của tỉnh Thanh Hóa.

Đồng chí Lê Chủ lớn lên trong lúc phong trào yêu nước và cách mạng của Nhân dân ta đang phát triển mạnh mẽ, đặc biệt trong tầng lớp trí thức, học sinh tiến bộ. Vốn có trình độ học vấn, đồng chí Lê Chủ đã nhanh chóng tiếp thu tư tưởng tiến bộ ở đầu thế kỷ XX và hăng hái tham gia cách mạng.

Được sự dìu dắt của đồng chí Ngô Ngọc Toản - một trong 4 đảng viên đầu tiên của Chi bộ Thiệu Hóa, tháng 8/1930, đồng chí Lê Chủ được kết nạp vào Đảng Cộng sản Việt Nam.

Trong những năm tháng phong trào cách mạng bị địch khủng bố, đồng chí vẫn kiên cường bám trụ, gây dựng cơ sở. Nhiều lần bị địch bắt, tù đày, đồng chí Lê Chủ bị tra tấn dã man. Trong hồi ký “Trận tuyến mới” (Lê Trung Tấn ghi), đồng chí Lê Chủ kể lại: "... Lại hai tên lính ban sáng kéo tôi sền sệt ra một đám đá dăm lởm chởm, căng người tôi ra, rồi một thằng khác xông tới khênh lên, dập xuống. Vừa đánh chúng vừa rít lưỡi: - Gan này! Gan này! Tôi ngất đi. Gần tối, tỉnh dậy thây mình đang nằm ở nhà giam, chúng để tôi ở đấy suốt một đêm liền...”.

Ngôi nhà lưu niệm đồng chí Lê Chủ trên quê hương cách mạng Thiệu Tiến.

Thế nhưng, vượt lên mọi khó khăn, gian khổ, người chiến sĩ cách mạng ấy vẫn giữ vững khí tiết, không khai báo, không đầu hàng. Ra tù, ông lại tiếp tục hoạt động, cùng các chiến sĩ cách mạng kiên trung khôi phục cơ sở, thúc đẩy phong trào đấu tranh của quần chúng.

Ngôi nhà của đồng chí Lê Chủ không chỉ là địa điểm diễn ra nhiều cuộc họp quan trọng, mà còn là nơi in ấn tài liệu phục vụ cách mạng.

Ngày 15/8/1945, đồng chí lại được chỉ định là Ủy viên Ủy ban khởi nghĩa và Ủy viên UBND lâm thời tỉnh Thanh Hóa. Đồng chí Lê Chủ được phân công phụ trách lãnh đạo khởi nghĩa ở huyện Yên Định (cũ).

Tại Yên Định, đồng chí Lê Chủ thay mặt Tỉnh ủy khẩn trương triệu tập hội nghị toàn thể đảng viên và cán bộ Việt Minh trong các tổng tại Phù Hưng để phổ biến Lệnh khởi nghĩa và bàn kế hoạch giành chính quyền trong toàn huyện (cũ). Ngày 17/8/1945, Ủy ban khởi nghĩa huyện Yên Định (cũ) được thành lập. Sáng 19/8/1945, cuộc khởi nghĩa giành chính quyền ở huyện Yên Định (cũ) giành thắng lợi.

Sau cách mạng tháng 8/1945, đồng chí Lê Chủ đảm đương nhiều vị trí công tác, tiếp tục dành tâm huyết và trí lực cho sự nghiệp cách mạng, góp phần vào công cuộc xây dựng, bảo vệ chính quyền cách mạng, phụng sự Nhân dân.

Hai ngôi nhà, hai câu chuyện, nhưng đều lưu giữ dấu ấn của những con người đã âm thầm che chở, nuôi dưỡng cách mạng trong những năm tháng hoạt động cách mạng gian khổ mà vẻ vang.

Từ những “địa chỉ đỏ” này nhắc nhở thế hệ trẻ hôm nay và mai sau thêm trân trọng những đóng góp của thế hệ đi trước, nêu cao ý thức, trách nhiệm gìn giữ, tiếp nối và làm sáng đẹp hơn truyền thống của cha ông.