'Món nợ' của Trương Ngọc Ánh

Mãi nợ một lời tạm biệt (Chrysalis) của đạo diễn J. Robert Schulz dẫn dắt người xem qua hai dòng thời gian. Quá khứ là Sài Gòn những năm đầu thập niên 1970 qua đôi mắt cu Đen (Uy Nhân), hiện tại theo Daniel K. Winn khi đã trưởng thành tại Mỹ.

Cu Đen từng bị mẹ bỏ rơi, sống trong trại trẻ mồ côi trước khi được bà nội Hương (Kiều Chinh) đón về. Căn nhà nhỏ, gánh bánh cuốn của bà và những sinh hoạt thường ngày dần trở thành thế giới bình yên nhất của cậu bé.

Nhưng biến động thời cuộc cùng sự trở lại của người cha khiến Đen phải rời Việt Nam. Cuộc chia tay với bà trở thành ký ức theo nhân vật đến tuổi trưởng thành, đồng thời mở ra mạch thông điệp chính của phim.

Tình thân gia đình trong phim được vun đắp từ những khoảnh khắc bình dị của tuổi thơ.

Điểm sáng từ nghệ sĩ Kiều Chinh và Uy Nhân

Điểm thuyết phục nhất của Mãi nợ một lời tạm biệt là mối quan hệ giữa bà Hương và cu Đen. Phim không vội đưa hai nhân vật đến cuộc chia ly mà dành thời gian xây dựng tình cảm từ những sinh hoạt nhỏ.

Một trong những chi tiết đáng nhớ là khi biết cháu thích vẽ, bà Hương đem chiếc đồng hồ vàng - kỷ vật của người chồng đã mất - đổi lấy chiếc xe đạp đỏ cùng giấy vẽ cho Đen. Sự hy sinh không được diễn giải bằng những lời lớn lao, mà nằm trong lựa chọn cụ thể của một người bà nghèo muốn giữ lại ước mơ cho cháu.

Kiều Chinh là điểm tựa diễn xuất của tác phẩm. Ở tuổi 89, nữ nghệ sĩ thể hiện nhân vật bằng lối diễn tiết chế. Nỗi buồn của bà Hương thường nằm trong ánh mắt, giọng nói, một khoảng ngập ngừng hơn là những màn khóc lóc dữ dội. Cách diễn này đặc biệt hiệu quả ở những cảnh bà phải đối diện với việc cháu rời xa mình.

Đứng bên cạnh một diễn viên nhiều kinh nghiệm, Uy Nhân vẫn tạo được dấu ấn riêng. Cu Đen là đứa trẻ hồn nhiên, nghịch ngợm, đôi khi bướng bỉnh và không bị đẩy thành một đứa trẻ lúc nào cũng mang vẻ đau khổ. Vì thế, khi nhân vật ngơ ngác hỏi tại sao bà không đi cùng mình, cảm xúc đến khá tự nhiên.

Mãi nợ một lời tạm biệt có nhiều khuôn hình đẹp.

Bên cạnh tình bà cháu, phim sử dụng nhiều hình ảnh để kết nối ký ức. Chiếc đồng hồ, xe đạp, giấy vẽ, quả táo hay hình tượng con bướm đều gắn với quá trình trưởng thành của Daniel.

Nhan đề tiếng Anh Chrysalis (Chiếc kén) - cũng gợi đến hành trình ấy. Đen cuối cùng bước ra khỏi tuổi thơ nhiều thiếu thốn để trở thành một nghệ sĩ thành công. Nhưng càng đi xa khỏi “chiếc kén”, nhân vật càng nhận ra nơi từng che chở mình cũng là nơi không thể quay trở lại nguyên vẹn.

Hình ảnh đẹp, mạch phim chậm

Mãi nợ một lời tạm biệt có nhiều khuôn hình đẹp. Việt Nam trong ký ức Daniel được phủ gam màu ấm, với xóm nhỏ, khu chợ, căn nhà và những buổi chiều của hai bà cháu mang cảm giác như những tấm ảnh cũ.

Đây cũng là lựa chọn phù hợp với điểm nhìn của phim. Những năm tháng biến động không được kể chủ yếu qua các đại cảnh chiến tranh.

Khi câu chuyện chuyển sang Daniel trưởng thành ở Mỹ, màu sắc và không gian lạnh hơn. Sự đối lập giúp thể hiện khoảng trống của một người đã có cuộc sống mới nhưng chưa thực sự rời khỏi quá khứ.

Tuy nhiên, nhịp phim khá chậm, một số đoạn hồi tưởng được lặp lại, kéo dài. Có những cảnh ánh mắt của Kiều Chinh hay phản ứng của Uy Nhân đã truyền tải đủ tâm trạng nhưng phim vẫn tiếp tục sử dụng nhạc nền để nhấn thành ra dư thừa.

Âm nhạc của Elia Cmiral hiệu quả nhất khi được đặt vừa phải, hỗ trợ chất hoài niệm mà không lấn át diễn xuất. Ngược lại, ở một số đoạn, việc dùng nhạc khá dày khiến chủ ý lấy cảm xúc của khán giả trở nên rõ hơn cần thiết.

Các diễn viên trẻ thể hiện tròn vai.

Một chi tiết khác dễ khiến người xem chú ý là nhân vật người mẹ do Trương Ngọc Ánh đảm nhận. Hình ảnh và giọng nói nữ diễn viên trong phim đã được chỉnh sửa. Ở các góc chính diện, gương mặt nhân vật thay đổi gần như hoàn toàn, khó nhận ra Trương Ngọc Ánh. Tuy nhiên, một số góc nghiêng vẫn thấp thoáng đường nét của nữ diễn viên.

Biểu cảm sau chỉnh sửa cũng chưa thật sự mượt mà, tạo cảm giác thiếu tự nhiên ở một số cảnh. Dù vậy, vai của Trương Ngọc Ánh khá nhỏ, chỉ xuất hiện trong vài phân đoạn nên hạn chế này nhìn chung không ảnh hưởng nhiều đến toàn bộ trải nghiệm xem phim.

Phần Daniel trưởng thành đưa Mãi nợ một lời tạm biệt vượt khỏi câu chuyện về một cuộc chia ly thời thơ ấu.

Sau khi sang Mỹ, Daniel từng tin rằng học hành, có sự nghiệp và kiếm được tiền sẽ giúp ông chăm lo cho bà. Nhưng khi bà sang Mỹ và sống tại viện dưỡng lão, người cháu vẫn bị cuốn vào việc học và công việc. Đến khi bà qua đời, Daniel không kịp ở bên trong những giây phút cuối cùng.

Nỗi ân hận ấy giúp lý giải nhan đề tiếng Việt. Lời tạm biệt mà Daniel mắc nợ không chỉ là một câu chưa kịp nói. Đó còn là thời gian ông tưởng mình có thể dành cho bà vào một ngày khác.

Việc Daniel K. Winn trực tiếp xuất hiện trong phim ở tuổi trung niên càng làm rõ tính tự truyện. Phim vẫn có những điểm chưa thỏa mãn về tiết tấu và cách nhấn cảm xúc. Một số đoạn cần được tiết chế hơn. Bù lại, Kiều Chinh và Uy Nhân giữ được mạch tình cảm chân thành, đặc biệt trong những khoảnh khắc đời thường giữa hai bà cháu.