Một cuộc gặp hai góc nhìn: Mỹ Và Trung Quốc nói gì sau chuyến thăm của ông Trump?

Hội đàm Trung - Mỹ giữa hai phái đoàn do hai nhà lãnh đạo Tập Cận Bình và Donald Trump dẫn đầu hôm 14/5. Ảnh: Xinhua.

Tổng thống Mỹ Donald Trump tuần trước đã thăm Trung Quốc và hội đàm với Chủ tịch Tập Cận Bình sau 9 năm. Tuy nhiên, thông báo và đánh giá của hai bên về kết quả chuyến đi có sự khác biệt rõ rệt.

Mỹ nhấn mạnh thỏa thuận về thương mại

Ngày 17/5 theo giờ địa phương, Nhà Trắng công bố một “Fact Sheet” (bản tóm tắt sự kiện), liệt kê nhiều đồng thuận đạt được trong cuộc gặp “Trump – Tập”. Hai bên nhất trí xây dựng “mối quan hệ ổn định chiến lược mang tính xây dựng”, đồng thời xác nhận sẽ thành lập “Ủy ban Thương mại” mới.

Dù cả hai phía đều cho biết đã trao đổi về vấn đề Đài Loan, nhưng khác với tuyên bố từ phía Trung Quốc, bản fact sheet của Nhà Trắng hoàn toàn không đề cập đến Đài Loan.

Theo tài liệu này, lãnh đạo hai nước nhất trí cho rằng Mỹ và Trung Quốc nên xây dựng “mối quan hệ ổn định chiến lược mang tính xây dựng”, đồng thời nhấn mạnh quan hệ song phương cần dựa trên nền tảng “công bằng và có đi có lại” nhằm nâng cao niềm tin của doanh nghiệp và người tiêu dùng toàn cầu.

Hai nhà lãnh đạo trước khi hội đàm. Ảnh: Xinhua.

Nhà Trắng cho biết, một trong những kết quả cốt lõi của hội nghị lần này là việc Mỹ và Trung Quốc quyết định thành lập hai cơ chế mới gồm “Ủy ban Thương mại Mỹ–Trung” (U.S.-China Board of Trade) và “Ủy ban Đầu tư Mỹ–Trung” (U.S.-China Board of Investment) nhằm tối ưu hóa quan hệ kinh tế song phương. Trong đó, Ủy ban Thương mại Mỹ–Trung sẽ phụ trách quản lý hoạt động thương mại song phương đối với các mặt hàng không nhạy cảm, còn Ủy ban Đầu tư Mỹ–Trung sẽ là nền tảng để chính phủ hai nước thảo luận các vấn đề liên quan đến đầu tư.

Phía Mỹ đặc biệt nhấn mạnh các thành quả kinh tế và ca ngợi đây là một “thỏa thuận mang tính lịch sử”. Ngoài cam kết mua đậu nành mà Trung Quốc đã đồng ý từ tháng 10 năm ngoái, Bắc Kinh còn sẽ mua tối thiểu 17 tỷ USD nông sản Mỹ mỗi năm trong giai đoạn 2026–2028.

Theo tài liệu này, Trung Quốc cũng khôi phục quyền tiếp cận thị trường thịt bò Mỹ, tái cấp phép cho hơn 400 cơ sở sản xuất thịt bò của Mỹ và bổ sung thêm danh sách các đơn vị đủ điều kiện mới. Đồng thời, cam kết hợp tác với cơ quan quản lý Mỹ để gỡ bỏ toàn bộ lệnh đình chỉ đối với các cơ sở thịt bò của Mỹ.

Ngoài ra, Trung Quốc cũng nối lại nhập khẩu các sản phẩm gia cầm từ những bang của Mỹ được Bộ Nông nghiệp Mỹ (USDA) xác nhận không có dịch cúm gia cầm độc lực cao.

Hai nhà lãnh đạo duyệt đội danh dự quân đội Trung Quốc tại lễ đón chính thức sáng 14/5. Ảnh: Xinhua.

Bên cạnh đó, Trung Quốc đã phê duyệt mua 200 máy bay của Boeing. Nhà Trắng cho biết đây là lần đầu tiên kể từ năm 2017 Trung Quốc cam kết mua máy bay Boeing, và dự kiến sẽ thúc đẩy việc làm lương cao trong ngành chế tạo công nghệ cao của Mỹ.

Tuy nhiên, đối với những vấn đề còn gây tranh cãi như việc Trung Quốc áp đặt kiểm soát xuất khẩu đất hiếm, tài liệu chỉ đề cập rằng phía Trung Quốc sẽ phản hồi các quan ngại của Mỹ về tình trạng thiếu hụt chuỗi cung ứng đất hiếm và khoáng sản quan trọng như Yttrium, Scandium, Neodymium và Indium. Trung Quốc cũng sẽ phản hồi các lo ngại của Mỹ về hạn chế xuất khẩu công nghệ cùng thiết bị sản xuất và chế biến đất hiếm.

Về các vấn đề địa chính trị, Mỹ và Trung Quốc nhất trí rằng Iran không nên sở hữu vũ khí hạt nhân, đồng thời kêu gọi mở lại eo biển Hormuz và cho rằng không quốc gia hay tổ chức nào nên thu phí đối với tàu thuyền qua lại. Hai ông Donald Trump và Tập Cận Bình cũng tái khẳng định mục tiêu chung là phi hạt nhân hóa bán đảo Triều Tiên.

Mặt khác, dù ông Trump từng nói rằng ông đã trao đổi với ông Tập Cận Bình về vấn đề Đài Loan trong cuộc hội đàm, nhưng trong tài liệu do Nhà Trắng công bố hoàn toàn không xuất hiện nội dung nào liên quan đến Đài Loan.

Hai nhà lãnh đạo trò chuyện khi thăm Thiên Đàn chiều 14/5. Ảnh: Xinhua.

Trung Quốc nhấn mạnh ổn định chiến lược, hợp tác Trung – Mỹ

Phía Trung Quốc công bố kết quả chuyến thăm của Donald Trump theo hướng nhấn mạnh ba điểm chính: ổn định chiến lược Trung-Mỹ, hợp tác kinh tế và vấn đề Đài Loan.

Khác với Nhà Trắng tập trung vào các “thỏa thuận thương mại lịch sử”, truyền thông và tuyên bố chính thức của Trung Quốc nhấn mạnh rằng hai nước đã nhất trí xây dựng một “mối quan hệ ổn định chiến lược mang tính xây dựng”.

Theo Tân Hoa Xã và truyền thông Trung Quốc, ông Tập Cận Bình cho rằng quan hệ Trung-Mỹ cần lấy hợp tác làm chủ đạo, cạnh tranh ở mức “vừa phải”, kiểm soát sự khác biệt, tránh đối đầu và xung đột. Trung Quốc mô tả chuyến thăm là dấu hiệu cho thấy hai nước muốn “ổn định hóa” quan hệ sau giai đoạn căng thẳng thương mại và công nghệ.

Trung Quốc đặc biệt nhấn mạnh vấn đề Đài Loan. Đây là điểm khác biệt lớn nhất so với thông cáo của Nhà Trắng. Theo phía Trung Quốc, ông Tập đã cảnh báo ông Trump: Đài Loan là “vấn đề quan trọng nhất” trong quan hệ Trung-Mỹ; nếu xử lý không đúng cách có thể dẫn tới “xung đột, thậm chí đối đầu”.

Trong khi đó, thông báo của Nhà Trắng gần như không nhắc tới Đài Loan. Điều này khiến nhiều nhà phân tích cho rằng: Trung Quốc muốn đưa Đài Loan thành trọng tâm chiến lược của hội nghị; còn Mỹ muốn nhấn mạnh thành tựu kinh tế hơn là các bất đồng địa chính trị.

Về kinh tế: Trung Quốc công bố mềm mại hơn Mỹ. Trung Quốc xác nhận thành lập các cơ chế thương mại và đầu tư mới; thúc đẩy giảm thuế quan song phương; mở rộng hợp tác thương mại và đầu tư. Tuy nhiên, phía Trung Quốc không quảng bá các con số về việc họ mua nông sản hay máy bay Boeing như Nhà Trắng đã làm.

Nhiều phân tích quốc tế cho rằng Trung Quốc muốn thể hiện: ông Tập Cận Bình là nhà lãnh đạo kiểm soát tình hình và thúc đẩy ổn định toàn cầu; Trung Quốc là bên “điềm tĩnh, ổn định” trong quan hệ với Mỹ; còn ông Trump là người cần thỏa thuận kinh tế và ổn định chuỗi cung ứng hơn.

Tóm lại, nếu phía Mỹ mô tả chuyến thăm như một thắng lợi thương mại, thì phía Trung Quốc lại trình bày nó như một bước tái thiết lập “ổn định chiến lược”, đồng thời gửi cảnh báo cứng rắn về Đài Loan, và thể hiện vai trò cường quốc có trách nhiệm của họ trên sân khấu quốc tế.