Một mái trường, nối dài cơ hội học tập nơi biên giới

Đại hội Liên đội ở Trường Tiểu học và THCS Mường Lát.

Năm học 2026 - 2027 đánh dấu bước chuyển mới của Trường Tiểu học và THCS Mường Lát (Thanh Hóa) khi lần đầu tiên tổ chức dạy học theo mô hình trường liên cấp sau sáp nhập. Trong giai đoạn đầu vận hành mô hình mới, nhà trường tập trung ổn định tổ chức, đổi mới quản lý, nâng cao chất lượng dạy học và bảo đảm quyền lợi học tập cho học sinh vùng biên.

Thích ứng với mô hình trường hai cấp

Trường Tiểu học và THCS Mường Lát được thành lập trên cơ sở sáp nhập 3 trường, gồm: Trường TH&THCS Mường Lát, Trường THCS Tén Tằn và Trường Tiểu học Tén Tằn, theo Quyết định số 557/QĐ-UBND ngày 20/8/2026 của Chủ tịch UBND xã Mường Lát.

Hiện trường có 1.161 học sinh với 47 lớp (16 lớp THCS và 31 lớp tiểu học), 83 cán bộ quản lý, giáo viên và nhân viên; tổ chức dạy học tại 1 trường chính, 2 phân hiệu và 4 điểm trường lẻ.

Việc sáp nhập không chỉ làm thay đổi mô hình quản lý mà còn đặt ra yêu cầu tổ chức lại hoạt động chuyên môn, bố trí đội ngũ giáo viên, sắp xếp cơ sở vật chất và xây dựng môi trường giáo dục phù hợp với học sinh ở hai cấp học. Trong cùng một mái trường, học sinh tiểu học và THCS có đặc điểm tâm lý, khả năng tiếp thu và nhu cầu giáo dục khác nhau, đòi hỏi sự chủ động, linh hoạt của đội ngũ cán bộ quản lý, giáo viên.

Ông Nguyễn Văn Giang, Hiệu trưởng nhà trường, cho biết: “Năm học đầu tiên sau sáp nhập có những thuận lợi nhưng cũng không ít khó khăn. Nhà trường phải nhanh chóng ổn định tổ chức, phân công nhiệm vụ phù hợp, bảo đảm hoạt động dạy học ở cả hai cấp không bị gián đoạn. Mục tiêu quan trọng nhất là tạo được môi trường học tập thống nhất, phát huy hiệu quả nguồn lực và nâng cao chất lượng giáo dục”.

Học sinh chụp ảnh lưu niệm tại Đại hội Liên đội.

Theo lãnh đạo nhà trường, việc tổ chức hai cấp học trong cùng một đơn vị tạo điều kiện tăng cường phối hợp giữa giáo viên tiểu học và THCS. Qua trao đổi chuyên môn, giáo viên có thể nắm bắt tốt hơn năng lực, nền tảng kiến thức của học sinh, nhất là những em chuẩn bị chuyển tiếp từ lớp 5 lên lớp 6. Từ đó, nhà trường có phương án hỗ trợ phù hợp, giúp học sinh từng bước thích nghi với phương pháp học tập mới.

Tuy nhiên, để mô hình mới vận hành hiệu quả, nhà trường phải từng bước tháo gỡ khó khăn về cơ sở vật chất, thiết bị dạy học và bố trí đội ngũ giáo viên.

Là xã vùng biên có địa bàn rộng, khoảng cách từ trường chính đến các phân hiệu, điểm trường lẻ khá xa. Hiện nhà trường tổ chức dạy học tại 1 trường chính, 2 phân hiệu và 4 điểm trường lẻ, trong đó có 6 lớp ghép. Địa bàn phân tán khiến công tác quản lý, điều hành hoạt động dạy học gặp nhiều khó khăn. Nhiều giáo viên phải di chuyển quãng đường hơn 15 km để đến các điểm trường lẻ giảng dạy, ảnh hưởng không nhỏ đến việc tổ chức các hoạt động chuyên môn và sinh hoạt chung.

Hiện nay, trên địa bàn đang triển khai xây dựng Trường Phổ thông nội trú Tiểu học và THCS. Vì vậy, việc đầu tư thêm các phòng học chức năng tại những phân hiệu tạm thời chưa thể thực hiện. Trang thiết bị dạy học ở các điểm trường lẻ còn thiếu, nhất là tivi, máy chiếu và một số phương tiện hỗ trợ giảng dạy, ảnh hưởng nhất định đến việc tổ chức các hoạt động giáo dục theo Chương trình giáo dục phổ thông 2018.

Ban Giám hiệu nhà trường tặng hoa chúc mừng các giáo viên nữ nhân dịp 20/10.

Do đó, trong năm học đầu tiên, nhà trường xác định ổn định tổ chức phải đi đôi với duy trì nền nếp, không để việc thay đổi mô hình ảnh hưởng đến quyền lợi học tập của học sinh. Đây cũng là cơ sở để xây dựng môi trường giáo dục liên tục, giúp các em được quan tâm, hỗ trợ trong suốt quá trình học tập từ tiểu học đến THCS.

Không để học sinh vùng khó bị bỏ lại phía sau

Nếu ổn định tổ chức là nhiệm vụ trước mắt thì bảo đảm cơ hội học tập cho mọi học sinh là yêu cầu xuyên suốt. Bởi ở xã Mường Lát, điều kiện kinh tế - xã hội, địa hình và khoảng cách địa lý vẫn tác động trực tiếp đến việc học của trẻ em.

Trong số học sinh theo học tại trường có những em dân tộc Khơ Mú sinh sống ở các bản cách phân hiệu nhiều cây số. Nhiều gia đình làm nương rẫy, điều kiện kinh tế còn khó khăn nên việc đưa đón, đồng hành cùng con trong học tập chưa được thường xuyên.

Em Mong Thị Duyên, học sinh lớp 7B2, dân tộc Khơ Mú, ở bản Đoàn Kết, có nhà cách Phân hiệu Tén Tằn hơn 7 km. Mỗi sáng, Duyên thường đi học cùng một số bạn trong bản. Những ngày thời tiết thuận lợi, quãng đường đến lớp không quá vất vả. Nhưng khi trời mưa, đường trơn trượt, em phải đi sớm hơn để không muộn giờ học. “Em thích đến trường vì được gặp bạn bè, được học nhiều điều mới. Em muốn học thật tốt để sau này có thể làm giáo viên”, Duyên chia sẻ.

Cô Lò Thị Đạo đang nắn nót từng chữ cho học sinh lớp 1.

Ước mơ giản dị ấy cũng là động lực để gia đình và thầy cô cùng đồng hành, giúp em duy trì việc học. Với những học sinh có hoàn cảnh khó khăn, việc đến lớp đều đặn không chỉ phụ thuộc vào ý thức của các em mà còn cần sự quan tâm, phối hợp thường xuyên giữa nhà trường và phụ huynh.

Ông Mong Văn Khút, phụ huynh của em Duyên, cho biết gia đình luôn mong muốn con được học hành đầy đủ để có tương lai tốt hơn. Tuy nhiên, do bố mẹ thường xuyên bận công việc nương rẫy nên việc theo sát quá trình học tập của con còn hạn chế.

“Gia đình chỉ mong các thầy cô quan tâm, nhắc nhở để các cháu chăm học, không bỏ buổi. Có kiến thức, sau này các cháu sẽ có nhiều cơ hội hơn”, ông Khút bày tỏ.

Thực tế ấy đòi hỏi giáo viên phải gần gũi, nắm bắt hoàn cảnh từng học sinh, kịp thời phát hiện những trường hợp nghỉ học không lý do hoặc sa sút trong học tập. Với học sinh dân tộc thiểu số, giáo viên cần kiên trì hướng dẫn, khuyến khích các em mạnh dạn giao tiếp, phát biểu và tham gia hoạt động tập thể.

Thầy và trò khối lớp 9 của nhà trường trong giờ học.

Cô Phạm Thị Thanh, Tổ trưởng Tổ chuyên môn khối 1, 2 tại trường chính, chia sẻ: “Điều quan trọng là giáo viên phải hiểu học sinh, nắm được em nào tiếp thu nhanh, em nào còn hạn chế để có cách hỗ trợ phù hợp. Khi cảm nhận được sự quan tâm, động viên của thầy cô, các em sẽ tự tin hơn và có ý thức đi học chuyên cần”.

Theo cô Thanh, đổi mới sinh hoạt tổ chuyên môn cần bắt đầu từ việc xây dựng kế hoạch sát với thực tế, lựa chọn nội dung sinh hoạt phù hợp để cùng trao đổi, tìm ra những giải pháp thiết thực. Điều quan trọng là sau mỗi buổi sinh hoạt, mỗi giờ dạy phải có sự điều chỉnh, đổi mới, qua đó từng bước nâng cao chất lượng dạy học thực chất.

Thực tế, tại các điểm trường lẻ, trang thiết bị dạy học còn thiếu, một số lớp phải tổ chức dạy học ghép, học sinh còn rụt rè, thiếu tự tin. Vì vậy, giáo viên cần linh hoạt điều chỉnh mục tiêu và cách tổ chức bài dạy phù hợp với từng đối tượng. Bên cạnh các phương pháp dạy học chính, việc lồng ghép trò chơi có nội dung gắn với bài học cũng giúp học sinh mạnh dạn tham gia, tăng hứng thú và chủ động hơn trong học tập.

Cùng với duy trì sĩ số, nhà trường chú trọng nâng cao chất lượng học tập. Với học sinh tiểu học, trọng tâm là củng cố kiến thức nền tảng, rèn kỹ năng đọc, viết, tính toán. Ở cấp THCS, giáo viên quan tâm hình thành phương pháp tự học, khả năng vận dụng kiến thức và định hướng học tập sau khi hoàn thành chương trình.

Giờ học môn Tin học ở Trường Tiểu học và THCS Mường Lát.

Nhà trường duy trì hoạt động phụ đạo học sinh còn hạn chế về kiến thức, phối hợp với phụ huynh nắm bắt tình hình chuyên cần. Giáo viên chủ nhiệm chủ động liên hệ gia đình, vận động những học sinh có nguy cơ nghỉ học tiếp tục đến trường.

Năm học đầu tiên sau sáp nhập còn nhiều việc phải làm, từ ổn định tổ chức, bố trí đội ngũ đến nâng cấp cơ sở vật chất và đổi mới hoạt động chuyên môn. Tuy nhiên, mục tiêu xuyên suốt của nhà trường vẫn là nâng cao chất lượng giáo dục, bảo đảm mọi học sinh đều được đến trường, được quan tâm và có cơ hội phát triển.

Với những đứa trẻ người Khơ Mú ở xã Mường Lát, con đường đến lớp hôm nay có thể còn nhiều gian nan. Nhưng từ sự tận tâm của thầy cô, sự đồng hành của gia đình và những nỗ lực đổi mới trong tổ chức giáo dục, mỗi ngày đến trường đang góp phần mở rộng cánh cửa tri thức, nuôi dưỡng ước mơ và tạo thêm cơ hội cho tương lai.