Một năm thực hiện chính quyền địa phương 2 cấp (Bài 2): 'Khoanh vùng' hạn chế

Một góc xã biên giới Tam Thanh. Ảnh: P.V

Khó như... làm công chức cấp xã

Khi vận hành chính quyền địa phương 2 cấp, tuy là địa phương không thuộc diện sáp nhập, xong số công chức của xã Bát Mọt cũ còn ở lại công tác chỉ có 8 người. Để vận hành tổ chức bộ máy, hơn 30 công chức từ các địa phương khác đã được điều chuyển lên đây công tác. Đây là xã vùng cao biên giới, diện tích rộng nhất tỉnh sau sáp nhập với hơn 20,5 nghìn ha, địa hình lồi lõm, chia cắt phức tạp, chủ yếu là đồng bào dân tộc thiểu số, trình độ dân trí còn chưa đồng đều. Hệ thống cơ sở vật chất hạ tầng của xã còn thiếu thốn, nhất là hạ tầng giao thông, công nghệ thông tin... đã gây nhiều khó khăn trong việc thực thi nhiệm vụ của cán bộ, công chức.

Trong số công chức tình nguyện lên công tác, anh Nguyễn Khắc Thuyên (SN 1978), công chức tư pháp, quê xã Hoằng Lộc không phải trường hợp xa nhất, nhưng cũng cách nhà hơn 120km. Những ngày đầu “lạ nước lạ cái”, anh Thuyên không tránh khỏi bỡ ngỡ, khi mà từ điều kiện khí hậu, địa hình đến phong tục, tập quán của người dân đều khác xa so với quê nhà.

Anh Thuyên chia sẻ: “Khi vừa lên nhận công tác được ít ngày thì do ảnh hưởng của hoàn lưu bão số 5 (tháng 8/2025) gây mưa to gió lớn, chúng tôi đã cùng với các lực lượng đi bộ gần 10 cây số đường trơn trượt để tiếp tế và vận động, hỗ trợ người dân di dời đến nơi an toàn. Biết là khó khăn, vất vả, nhưng cảm nhận được nụ cười, lời cảm ơn của người dân tôi đã quên đi những đói rét, vất vả”.

Khi hậu quả từ mưa lũ do bão số 5 chưa kịp khắc phục, thì mưa gió, sạt lở của bão số 10 lại ập đến. Những công chức “lạ nước lạ cái”, chưa thông thạo địa bàn lại phải lên đường xuống thôn túc trực ở các vị trí xung yếu, để cùng với người dân khắc phục hậu quả thiên tai. Còn những ngày thường, do xã Bát Mọt còn thiếu hơn 20 công chức so với định biên, nên là công chức tư pháp, anh Thuyên vẫn phải kiêm nhiệm nhiều công việc của cơ quan, thậm chí là được “chi viện” cho chiến dịch làm sạch, làm giàu dữ liệu về đất đai, rồi cao điểm làm sạch dữ liệu về hôn nhân, gia đình, thực hiện công tác liên quan đến bầu cử...

“Nhiều hôm liền, anh em phải làm việc xuyên trưa, làm việc cả buổi tối, cả thứ 7, chủ nhật. Dù mệt, nhiều tuần không được về nhà, nhưng anh em đều khắc phục khó khăn, quyết tâm hoàn thành nhiệm vụ, không để ngưng trệ, ngắt quãng công việc”, anh Thuyên chia sẻ.

Sau tháng ngày dài lăn lộn công việc, đến với đồng bào vùng cao, hơn 30 cán bộ, công chức được điều động lên công tác ở xã Bát Mọt lại về tá túc tại khu cấp bốn là trạm y tế cũ bỏ hoang. Từ Bí thư Đảng ủy, Chủ tịch UBND xã đến công chức chuyên môn đều ở đó, cứ 2 người cùng một phòng rộng chừng 15m2, không nhà vệ sinh khép kín, không điều hòa nhiệt độ. Do đặc thù công việc, người về, người đi công tác, họ phải tổ chức thành 3 bếp ăn tự nấu để đảm bảo nhu cầu dinh dưỡng.

Tuy vậy, xã Bát Mọt vẫn được xem là “nhỉnh” hơn so với nhiều xã vùng cao, biên giới, bởi trụ sở làm việc được xây dựng cách đây chưa lâu. Còn ở xã biên giới Tam Thanh, cơ quan Đảng ủy xã được cải tạo lại từ khu nhà hiệu bộ của trường tiểu học vốn bỏ không nhiều năm. Các phòng học cũng được tận dụng, cải tạo lại làm nơi ở tạm thời cho công chức được điều chuyển lên công tác. Hầu hết trong số họ cách xa nhà, có người cách chừng 200 cây số.

Ở đây, mưa nắng thất thường, giao thông độc đạo, thường xuyên sạt lở khi trời mưa, sóng viễn thông chập chờn, lưới điện chưa đủ tải, nhất là vào những ngày nắng nóng, nên việc thực thi nhiệm vụ của công chức xã Tam Thanh gặp nhiều khó khăn. Chia sẻ của anh Hà Văn Diêm, Phó Giám đốc Trung tâm Phục vụ hành chính công: “Điều kiện cốt yếu để người dân có thể giải quyết thủ tục hành chính trực tuyến là đường truyền phải thông. Nhưng thực tế, nhiều khu vực dân cư do địa hình lồi lõm phức tạp, sóng viễn thông chập chờn, nhiều lúc không thể đăng nhập vào hệ thống, hoặc tải tài liệu từ điện thoại. Bên cạnh đó, do trình độ dân trí chưa đồng đều, mặc dù xã đã tổ chức nhiều buổi hướng dẫn thực hiện các bước giải quyết thủ tục hành chính trên môi trường mạng, nhưng bà con còn ngại tiếp thu, ngại thực hiện. Do vậy, hầu hết thủ tục hồ sơ được xã giải quyết trực tuyến, anh em cán bộ phải làm thay bước nhập dữ liệu cho bà con”.

Khi mà hạ tầng giao thông, viễn thông còn chưa đáp ứng được nhu cầu thực hiện nhiệm vụ của chính quyền địa phương 2 cấp, thì việc thu hút đầu tư phát triển kinh tế - xã hội ở khu vực này còn nhiều thách thức. Mà cũng chẳng riêng gì khu vực miền núi cao, biên giới, ngay cả ở khu vực trung du, đồng bằng, nhiều địa phương vẫn đang gặp khó trong câu chuyện này. Như chia sẻ của bà Nguyễn Thị Thu Hà, Bí thư Đảng ủy xã Hoằng Sơn trong buổi làm việc mới đây với đoàn kiểm tra của Ban Thường vụ Tỉnh ủy: "Hiện nay, hạ tầng công nghệ thông tin và các phần mềm giải quyết thủ tục hành chính của xã chưa đáp ứng được yêu cầu thực tiễn, trong khi nguồn lực đầu tư, nâng cấp cho lĩnh vực này còn thiếu. Đặc biệt, cán bộ có năng lực nổi trội về công nghệ thông tin rất thiếu. Về phía người dân, do hạn chế trong sử dụng công nghệ, cùng với tâm lý ngại thay đổi thói quen nên khi nộp hồ sơ trực tuyến, phần lớn công chức xã phải làm thay, làm hộ mới hoàn thành được".

Thiếu công chức chuyên môn

1 năm vận hành chính quyền địa phương 2 cấp, xã đặc biệt khó khăn Luận Thành đã đạt được nhiều kết quả quan trọng, phục vụ tốt hơn nhu cầu của người dân và doanh nghiệp. Thành công này có một phần rất lớn ở tinh thần nỗ lực, cố gắng và quyết tâm cao của đội ngũ cán bộ, công chức không chỉ trong điều kiện cơ sở vật chất hạ tầng còn thiếu thốn mà còn bởi xã còn thiếu công chức theo định biên, trong đó có nhiều vị trí chuyên môn sâu như công chức quản lý đầu tư xây dựng cơ bản, tài chính - kế toán, công nghệ thông tin, quản lý giáo dục, y tế...

Một góc xã Luận Thành. Ảnh: P.V

Thiếu công chức trong bối cảnh công việc lớn, buộc địa phương phải tìm cách khắc phục. Một trong những cách mà Luận Thành đã làm là biệt phái một giáo viên khối trường học sang làm công tác quản lý giáo dục. Hoặc biệt phái một lao động hợp đồng theo Nghị định 111 ở trung tâm cung ứng dịch vụ công sang làm công tác quản lý nhà nước về đầu tư xây dựng cơ bản...

Ông Ngô Văn Tường, Chủ tịch UBND xã Luận Thành chia sẻ: "Bước đầu, cán bộ thuộc diện biệt phái cơ bản đáp ứng được công việc, không bỏ trống nhiệm vụ quản lý nhà nước trên địa bàn. Tuy nhiên về lâu dài, nếu không được bổ sung công chức có chuyên môn sâu thì địa phương sẽ gặp rất nhiều khó khăn trong công tác quản lý lĩnh vực, thậm chí là có nguy cơ sai phạm".

Theo quy định, vị trí quản lý nhà nước về đầu tư xây dựng thuộc phòng kinh tế sẽ có 3 công chức, nhưng hiện tại xã Luận Thành chỉ có 1 người làm. Không những cán bộ phải chấp nhận vất vả làm nhiều việc, mà ngay trong việc thực hiện các thủ tục về đầu tư xây dựng, 1 người “vừa đá bóng, vừa thổi còi”, thẩm định dự toán công trình, dự án lại vừa thẩm định quyết toán. Muốn đảm bảo khách quan, tránh sai phạm ngay từ khâu triển khai, chủ tịch UBND xã buộc phải rà soát lại toàn bộ hồ sơ vốn tốn rất nhiều thời gian. Trong khi khối lượng công việc của chức danh chủ tịch UBND xã là rất lớn.

Tại xã Thắng Lộc, so với định biên vẫn thiếu tới 21 công chức, trong đó, riêng khối chính quyền thiếu tới 11 công chức. Ngay tại trung tâm đô thị tỉnh lỵ, phường Hạc Thành vẫn còn thiếu 21 công chức. Trong khi, đây là phường có dân số đông nhất tỉnh với gần 200 nghìn người, thiếu biên chế, đồng nghĩa một công chức ở đây đang phải phục vụ số dân gấp 10 - 15 lần so với công chức các xã, phường khác trong tỉnh.

Ở xã biên giới Tam Thanh, theo ông Lê Thế Anh, Phó Bí thư Thường trực Đảng ủy xã: "Đến nay xã vẫn còn thiếu 23 công chức, trong đó có nhiều vị trí chuyên môn sâu như công chức quản lý nhà nước về đầu tư, xây dựng, giao thông, tài chính - kế toán... Với vị trí kế toán, hiện xã chỉ có 1 công chức của bộ phận Văn phòng Đảng ủy; còn Văn phòng HĐND-UBND và Ủy ban MTTQ chưa có kế toán. Để khắc phục khó khăn, xã đã phải phân công viên chức làm công tác kế toán ở các trường học làm kiêm nhiệm. Trong khi đó, số công chức hiện có trình độ năng lực không đồng đều, vẫn còn xảy ra tình trạng công chức chậm bắt nhịp với công việc.

Sau vận hành chính quyền địa phương 2 cấp, ngoài các nhiệm vụ cũ, cấp xã phải thực hiện khoảng 254 nhiệm vụ do cấp huyện cũ chuyển xuống, như quản lý nhà nước về đầu tư, xây dựng, giao thông, tài chính - kế hoạch... Đây đều là những nhiệm vụ lớn, có tính chất quan trọng. Trong khi đội ngũ cán bộ, công chức, viên chức của cấp huyện cũ không đủ bố trí để làm nòng cốt ở các xã, phường... Thực trạng này đã gây ra không ít khó khăn trong triển khai thực hiện nhiệm vụ ở một số xã, phường.

Sau sắp xếp tinh gọn tổ chức bộ máy, Thanh Hóa hiện có 166 xã, phường, là địa phương có số lượng đơn vị hành chính cấp xã đứng thứ hai cả nước. Trong khi tỉnh có diện tích tự nhiên đứng thứ 12 và quy mô dân số đứng thứ 8 cả nước. Quy mô từng đơn vị nhỏ, dẫn đến nguồn lực phân tán... Thực trạng này đang đòi hỏi những tính toán phù hợp và cách làm quyết liệt, hiệu quả, đảm bảo chủ trương sắp xếp, tinh gọn tổ chức bộ máy là cuộc cách mạng thực sự.

Nhóm PV Thời sự

(Còn nữa)