Một 'trụ cột' sáng tạo đầy hứa hẹn

Cảnh trong Nhà ba tôi một phòng, phim đứng vị trí số hai về doanh thu trong mùa phim Tết 2026.

Nhìn lại 2025 với nhiều “lần đầu” ấn tượng

Với doanh thu phòng vé gần chạm ngưỡng 3.700 tỷ đồng, tăng gần gấp đôi năm 2024 (1.900 tỷ đồng), phim Việt Nam đã có bước nhảy vọt ngoạn mục trong năm 2025. Doanh thu được chia sẻ khá đồng đều giữa nhiều thể loại, từ lịch sử, chiến tranh cách mạng, hành động đến trinh thám, kinh dị, tình cảm gia đình. Không chỉ cho thấy thị hiếu khán giả đang ngày càng đa dạng hơn, sự phân bổ này còn phản ánh thực tế tích cực: Năng lực sản xuất của thị trường đã được kéo giãn, buộc các nhà làm phim phải cạnh tranh bằng chất lượng thay vì trông chờ vào thói quen tiêu dùng của công chúng.

Lần đầu tiên, một tác phẩm điện ảnh chinh phục con số không tưởng, cao nhất mọi thời đại, 714 tỷ đồng (Mưa đỏ). Lần đầu tiên, phim chiến tranh được bấm máy từ nguồn kinh phí tư nhân (Địa đạo - Mặt trời trong bóng tối). Lần đầu tiên, phim Việt Nam chiếm tới 62% thị phần rạp chiếu (chỉ riêng nhóm 10 phim ăn khách nhất đã đạt tổng doanh thu 2.800 tỷ đồng) và “hạ đo ván” nhiều phim bom tấn nước ngoài ra rạp cùng thời điểm.

Cũng là lần đầu tiên, “Trấn Thành, Lý Hải và phần còn lại” - một công thức tồn tại trong vài năm liền đã bị phá vỡ. Khi sản phẩm của nhiều đạo diễn như Hàm Trần, Victor Vũ, Thu Trang, Dương Minh Chiến đã chung tay làm nên một bảng thành tích không thể xem thường. Có thể nhắc đến doanh thu một số phim Tử chiến trên không (252 tỷ đồng), Thám tử Kiên: Kỳ án không đầu (249 tỷ đồng), Nhà gia tiên (242 tỷ đồng), Nụ hôn bạc tỷ (212 tỷ đồng), Truy tìm Long Diên Hương (196 tỷ đồng)… Đây là bước tiến đáng khích lệ, giúp thị trường đa sắc màu hơn, nếu nhìn lại năm 2024 và 2023, chỉ riêng hai phim của Trấn Thành và Lý Hải đã chiếm phân nửa tổng doanh thu.

Và không thể không nhắc tới lần đầu tiên, phát hành phim Việt Nam đã vượt qua được lối kinh doanh theo kiểu mùa vụ, khi lịch ra rạp được phân bố đồng đều suốt năm chứ không còn lệ thuộc vào các đợt nghỉ lễ. Phim nội, nhờ thế đã tăng về số lượng, tốt hơn về chất lượng, đa dạng hơn về cả đề tài lẫn ngôn ngữ biểu đạt. “Độ phủ sóng” liên tục tại các cụm rạp ngày càng hiện đại đã giúp hình thành thói quen của công chúng là xem phim Việt Nam suốt năm, thay vì chấp nhận nhường sân phần lớn thời gian cho phim ngoại nhập.

Cảnh trong Mùi phở, một trong bốn phim chiếu dịp Tết Bính Ngọ 2026.

Từ “kinh doanh giấc mơ” đến “lĩnh vực đáng đầu tư”

Chỉ sau sáu ngày công chiếu, đường đua phim chiếu rạp mùa Tết Bính Ngọ 2026 đã chứng kiến một cuộc rượt đuổi hấp dẫn của bốn bộ phim với bốn màu sắc đề tài, ngôn ngữ kể chuyện khác biệt. Tuy không thể tránh việc kẻ trước người sau nhưng thành tích tổng thể đạt được khá ấn tượng.

Theo trang tổng hợp, phân tích dữ liệu doanh thu phòng chiếu Box Office Vietnam, tổng doanh thu phòng vé đạt 409,4 tỷ đồng chỉ sau sáu ngày nghỉ Tết, tăng 33% so với cùng kỳ Tết Ất Tỵ năm ngoái (306 tỷ đồng). Tuy khoảng cách giữa phim có doanh thu dẫn đầu phòng vé với các phim còn lại khá xa nhưng doanh thu khả quan của phim Việt Nam trong mùa Tết năm nay mang lại sự tự tin cho nhà đầu tư nuôi giấc mộng làm phim trong tương lai gần. Nó cho thấy thị trường điện ảnh Việt đang vận hành trơn tru hơn, ngày càng tiệm cận với hướng đi chuyên nghiệp hóa, công nghiệp hóa.

Vài năm trước, Phó Chủ tịch Công ty BHD Ngô Thị Bích Hạnh từng cảm thán với người viết, rằng “đầu tư vào điện ảnh là kinh doanh những giấc mơ”. Một cuộc chơi của đam mê sáng tạo nhưng tiềm ẩn quá nhiều rủi ro tài chính là điều mà các nhà sản xuất phim luôn tâm niệm, khi đầu tư “cả một gia tài” để hiện thực hóa giấc mơ phim ảnh. Nhìn vào danh sách 10 dự án được đầu tư trong năm 2025... thua lỗ nặng nhất, chỉ bán được từ 85 đến xấp xỉ 700 triệu đồng tiền vé, là có thể mường tượng rõ nét những rủi ro mà nhà đầu tư phải đối mặt. Trong đó, những phim được đầu tư thấp nhất cũng ở mức 10 tỷ đồng.

Khoảng cách ngày một giãn rộng giữa phim “trăm tỷ” với phim “thua lỗ” còn cho thấy, thị trường có sự phân hóa rất mạnh và ngày càng trở nên khắc nghiệt với cả hai dòng phim thương mại và nghệ thuật. Để có thể sống sót và làm ra lợi nhuận, việc nâng cao chất lượng kịch bản, năng lực sản xuất và điều phối hiệu quả chiến lược phát hành phải được ưu tiên hàng đầu.

Nhưng bất chấp những rủi ro hiện hữu đó, điện ảnh nước nhà đang từng bước trở thành một ngành kinh tế sáng tạo trụ cột của công nghiệp văn hóa, đang từng bước hình thành một hệ sinh thái bền vững từ một số nền tảng cốt lõi (như nguồn vốn ổn định, đội ngũ nhân lực chuyên nghiệp, hệ thống phân phối - tiêu thụ đủ rộng để nuôi dưỡng thị trường). Các chính sách, môi trường sáng tạo đang được xây dựng và tiến tới hoàn thiện để đủ sức thu hút đa dạng nguồn lực xã hội cho công nghiệp điện ảnh. Đó là những điều kiện cần và đủ, để thuyết phục nhà đầu tư mạnh dạn “mở hầu bao”.

Thành công về mặt thương mại mà những gương mặt giải trí lấn sân điện ảnh như Trấn Thành, Lý Hải và mới đây là Trường Giang, Thu Trang… gặt hái gần đây cho thấy, đầu tư cho phim ảnh là hướng đi thức thời.

Huyền Nga