Mua bán hóa đơn bất hợp pháp từ doanh nghiệp - 'vỏ bọc' để gian lận tiền hoàn thuế

Hoàn thuế nhanh - đòn bẩy tài chính hỗ trợ doanh nghiệp

Chia sẻ tại Hội thảo khoa học “Công tác phòng ngừa, xử lý vi phạm, tội phạm về hóa đơn hoàn thuế giá trị gia tăng” mới đây, ông Nguyễn Tiến Minh - Phó trưởng Thuế TP Hà Nội cho biết, trong những năm gần đây, công tác giải quyết hoàn thuế giá trị gia tăng tại Thuế TP Hà Nội đã có nhiều chuyển biến tích cực, thể hiện rõ nét qua việc cải thiện mạnh mẽ về thời gian xử lý hồ sơ.

Công an Đà Nẵng bóc gỡ ổ nhóm mua bán hóa đơn trị giá hàng trăm tỷ đồng. Ảnh: Cơ quan Công an cung cấp

Việc đẩy nhanh tiến độ xử lý, đặc biệt đối với hồ sơ thuộc diện hoàn trước, kiểm tra sau, không chỉ góp phần cải cách thủ tục hành chính mà còn tạo điều kiện thuận lợi để doanh nghiệp sớm tiếp cận nguồn vốn hoàn thuế, giảm chi phí tài chính và nâng cao hiệu quả sản xuất kinh doanh.

Tuy nhiên, bên cạnh những kết quả đạt được, công tác giải quyết hoàn thuế giá trị gia tăng tại Thuế TP Hà Nội vẫn còn tồn tại một số hạn chế. Theo ông Minh, trước hết, một bộ phận hồ sơ hoàn thuế vẫn còn kéo dài thời gian xử lý, chủ yếu phát sinh ở các trường hợp có tính chất phức tạp, liên quan đến chuỗi giao dịch nhiều tầng, nhiều khâu trung gian…

Bên cạnh đó, tình trạng người nộp thuế chưa hợp tác đầy đủ trong việc cung cấp hồ sơ, tài liệu, hoặc cung cấp không kịp thời, thiếu nhất quán cũng là nguyên nhân làm kéo dài thời gian giải quyết, ảnh hưởng đến tiến độ chung.

6 giải pháp chặn gian lận hoàn thuế

Ông Nguyễn Tiến Minh cho biết, trong quá trình giải quyết hồ sơ, Thuế TP Hà Nội đã phát hiện một thủ đoạn gian lận tinh vi là việc các đối tượng lợi dụng hàng hóa nhập lậu, không có nguồn gốc hợp pháp để hợp thức hóa hồ sơ đầu vào nhằm chiếm đoạt tiền hoàn thuế.

Cụ thể, Vụ việc 1: công ty A tổ chức thu gom hàng hóa trôi nổi trên thị trường (chủ yếu là hàng điện tử, linh kiện có giá trị cao) không có chứng từ nhập khẩu hợp pháp, sau đó thông qua việc mua bán hóa đơn bất hợp pháp từ các doanh nghiệp “vỏ bọc” để hợp thức hóa đầu vào, tạo lập chứng từ kế toán và hóa đơn điện tử giả tạo nhằm chứng minh nguồn gốc hàng hóa. Trên cơ sở đó, doanh nghiệp lập hồ sơ kê khai khấu trừ thuế giá trị gia tăng đầu vào và tiếp tục xây dựng chuỗi giao dịch khép kín, sau đó lập hồ sơ đề nghị hoàn số tiền lớn.

Đáng chú ý, các giao dịch thanh toán thường được thực hiện qua ngân hàng với hình thức chuyển khoản lòng vòng, tạo vỏ bọc hợp pháp về dòng tiền, gây khó khăn cho công tác kiểm tra, xác minh. Thủ đoạn này có tính chất tổ chức, phân công vai trò giữa các doanh nghiệp trong chuỗi, sử dụng dữ liệu hóa đơn điện tử để che giấu hành vi. Thuế TP Hà Nội đã ban hành thông báo không đủ điều kiện hoàn toàn bộ số tiền thuế của công ty, đồng thời chuyển hồ sơ công an phối hợp điều tra xác minh.

Vụ việc 2: Doanh nghiệp kê khai hoạt động sản xuất, lắp ráp xe máy để xuất khẩu, tuy nhiên qua rà soát dữ liệu chi tiết trong hồ sơ, cơ quan thuế phát hiện có tới 143 chiếc xe trùng số khung - số máy. Đây là cảnh báo rủi ro rất cao, phản ánh khả năng doanh nghiệp đã hợp thức hóa hồ sơ xuất khẩu trên cùng một thực thể hàng hóa hoặc sử dụng dữ liệu kỹ thuật bị làm giả để nâng khống số lượng hàng xuất khẩu. Từ góc độ nghiệp vụ quản lý rủi ro, việc trùng số khung cho thấy sự không nhất quán giữa dữ liệu kỹ thuật của sản phẩm với chứng từ kế toán, hóa đơn điện tử và tờ khai hải quan, vi phạm nguyên tắc một hàng hóa - một định danh duy nhất.

Trên cơ sở đó, cơ quan thuế đã thực hiện phân tích chéo dữ liệu giữa hồ sơ hoàn thuế, cơ sở dữ liệu hóa đơn điện tử và thông tin từ cơ quan hải quan; đồng thời khoanh vùng rủi ro theo chuỗi giao dịch liên quan để đánh giá tính thực chất của hoạt động sản xuất, xuất khẩu. Những dấu hiệu này là căn cứ quan trọng để cơ quan thuế truy hoàn toàn bộ số thuế đã đề nghị hoàn sai, đồng thời xử lý vi phạm theo quy định của Luật Quản lý thuế số 38/2019/QH14, góp phần quan trọng trong việc siết chặt kỷ cương pháp luật, phòng chống gian lận hoàn thuế và bảo vệ nguồn thu ngân sách nhà nước.

Để ngăn chặn các hành vi gian lận tiền hoàn thuế, Thuế TP Hà Nội đề xuất 6 giải pháp, trong đó: Một là, cơ quan thuế cần ưu tiên khơi thông dòng tiền đối với người nộp thuế có mức độ tuân thủ cao, hồ sơ minh bạch qua cơ chế hoàn thuế trước, kiểm tra sau, góp phần rút ngắn thời gian xử lý, cải thiện thanh khoản và tạo điều kiện tái tạo nguồn vốn cho doanh nghiệp, đặc biệt trong các lĩnh vực xuất khẩu và đầu tư.

Ngược lại, cơ chế kiểm tra trước, hoàn thuế sau đóng vai trò là hàng rào kỹ thuật quan trọng nhằm sàng lọc, kiểm soát chặt chẽ các hồ sơ có dấu hiệu rủi ro, các mặt hàng có rủi ro cao như điện thoại, xe máy, dăm gỗ, cát, đá, sỏi, sắt, thép,… qua đó hạn chế tối đa tình trạng hoàn thuế không đúng quy định, bảo đảm an toàn cho ngân sách.

Hai là, xây dựng trung tâm dữ liệu thuế - hải quan quốc gia, chuẩn hóa danh mục hàng hóa, dịch vụ và thông tin người nộp thuế. Từ đó truy xuất nguồn gốc xuất xứ hàng hóa mua vào - bán ra theo chuỗi cung ứng hàng hóa, kịp thời phát hiện các vi phạm và gian lận hoàn thuế.

Ba là, tăng cường liên thông dữ liệu giữa cơ quan thuế với ngân hàng, hải quan, công an nhằm kiểm soát dòng tiền và giao dịch thực tế. Thiết lập cơ chế trao đổi thông tin kịp thời, hiệu quả giữa cơ quan thuế với cơ quan hải quan, công an và ngân hàng nhằm phục vụ công tác xác minh hồ sơ hoàn thuế, đặc biệt đối với các vụ việc có dấu hiệu gian lận lớn hoặc có yếu tố liên tỉnh, liên ngành.

Bốn là, đưa các quy định về điều kiện hợp đồng, thanh toán quốc tế chặt chẽ đảm bảo định danh được người mua - người bán để phòng chống các hành vi hoàn thuế khống, gian lận rửa tiền.

Năm là, ứng dụng công nghệ thông tin và trí tuệ nhân tạo trong phân tích dữ liệu, phát hiện rủi ro, sử dụng các hệ thống phần mềm, cơ sở dữ liệu lớn (Big Data) và các thuật toán AI để tự động thu thập, xử lý và phân tích dữ liệu liên quan đến người nộp thuế, qua đó nhận diện sớm các dấu hiệu bất thường, tiềm ẩn gian lận trong hồ sơ hoàn thuế.

Mục tiêu là chuyển từ quản lý thủ công sang quản lý thông minh dựa trên dữ liệu, giúp nâng cao khả năng phát hiện gian lận có tổ chức, giảm phụ thuộc vào kinh nghiệm cá nhân, đồng thời tăng tốc độ xử lý hồ sơ và nâng cao hiệu quả chống thất thu ngân sách.

Sáu là, hoàn thiện khung pháp lý và tăng cường chế tài xử lý vi phạm./.