Mùa hàu trên sông Gianh

Hàu đại dương “bén duyên” sông Gianh

Những năm gần đây, sông Gianh chảy qua khu vực cầu Gianh mang dáng vẻ mới lạ bởi những tấm “mành tre” khổng lồ san sát nhau trên mặt nước. Là nghề mới du nhập trong vài năm, nhưng nuôi hàu đại dương đã thực sự “bén duyên” với những cư dân sông Gianh, mang theo nhiều niềm hy vọng mới. Và trên bản đồ ẩm thực địa phương, hàu đại dương nuôi bằng nước sông Gianh cũng dần trở thành món ngon khó cưỡng, hấp dẫn thực khách bởi vị béo ngọt, đậm đà nhưng thanh mát rất đặc trưng của vùng nước lợ nơi cửa biển.

Gia đình chị Trần Thị Song và anh Nguyễn Quốc Trong, tổ dân phố Thuận Bài, phường Bắc Gianh là một trong những hộ đầu tiên mạnh dạn thả giống hàu đại dương vào sông Gianh. Để con hàu có thể thích nghi với môi trường nước lợ và trở thành sinh kế bền vững, trước khi bắt tay vào nuôi, chị cùng các thành viên trong gia đình và một số người bạn đã lặn lội ra tỉnh Quảng Ninh học hỏi kỹ thuật, tích lũy kinh nghiệm từ những vùng nuôi hàu nổi tiếng.

Những lứa hàu đầu tiên sinh trưởng tốt, chất lượng thơm ngon, được thị trường đón nhận. Có thêm niềm tin vào hướng đi mới, năm 2023, gia đình chị Song cùng một số hộ dân góp vốn đầu tư 8 bè nuôi với tổng diện tích gần 1,3ha mặt nước trên sông Gianh. Từ những bè hàu lênh đênh giữa dòng Gianh, một nghề mới đang dần hình thành, mở ra cơ hội nâng cao thu nhập cho cư dân vùng hạ lưu. Đến nay số lượng bè nuôi hàu của gia đình chị Song đang mở rộng với 15 bè, thu hút 6 lao động thường xuyên và 20-30 lao động thời vụ với mức thu nhập ổn định.

Lãnh đạo phường Bắc Gianh thăm mô hình nuôi hàu đại dương trên sông Gianh - Ảnh: N.M

Cùng với hộ chị Song, phường Bắc Gianh có 2 hộ đang gắn bó với hướng đi mới này là hộ anh Trần Văn Lương (6 bè) và anh Nguyễn Thế Anh (10 bè). Theo anh Trần Văn Lương, bên cạnh lựa chọn thả nuôi hàu khi con giống còn nhỏ, anh phát triển thêm một hướng đi mới là thả con giống lớn và “vỗ béo” trong thời gian 2-3 tháng. Để nuôi theo hướng này đòi hỏi nguồn vốn đầu tư lớn, khoảng 1,5-1,6 tỉ đồng/bè so với 350-400 triệu đồng/bè nếu thả giống nhỏ.

Tuy nhiên lợi thế của cách nuôi này là thời gian nuôi ngắn, có thể nhanh chóng thu hoạch sản phẩm, “luồn lách” được mùa mưa lũ, là một trong những mối đe dọa lớn đối với nghề nuôi trồng thủy sản nói chung, nuôi hàu đại dương trên sông Gianh nói riêng.

Không chỉ “bén duyên” với sông Gianh và thị trường trong tỉnh, con hàu đại dương còn từng bước chinh phục những thị trường lớn. Phần lớn sản lượng hàu hiện được đưa vào TP. Hồ Chí Minh, nơi nhu cầu tiêu thụ luôn ở mức cao. Nhờ chất lượng nổi trội với vị ngọt đậm và độ béo đặc trưng, hàu sông Gianh dần tạo dựng được thương hiệu riêng.

Giá bán hàu loại 1 hiện duy trì từ 38.000-40.000 đồng/kg (khoảng 6 con/kg), đầu ra ổn định nên người nuôi khá vững tin. Từ một mô hình còn nhiều thử nghiệm, nghề nuôi hàu nay đang thực sự mang lại nguồn lợi kinh tế đáng kể, mở ra kỳ vọng làm giàu trên chính dòng sông quê hương.

Ngoài những lứa hàu đạt kích cỡ tiêu chuẩn được xuất bán nguyên vỏ để chế biến thành nhiều món ăn cao cấp, số hàu nhỏ hơn được tách vỏ và bán với giá khoảng 200.000 đồng/kg. Mức giá này tuy thấp hơn so với giá trị quy đổi của hàu nguyên vỏ, nhưng vẫn cao hơn đáng kể so với mặt bằng giá hàu tách vỏ tại địa phương, vốn chỉ dao động từ 100.000-140.000 đồng/kg. Điều đó khẳng định chất lượng và thương hiệu hàu sông Gianh, góp phần nâng cao giá trị sản phẩm cũng như thu nhập cho người nuôi. Tuy nhiên, để duy trì chất lượng và phát triển nghề nuôi theo hướng bền vững, người nuôi vẫn phải đối mặt với không ít thách thức từ thiên nhiên và điều kiện môi trường.

Nghề theo con nước

Dù mở ra triển vọng kinh tế hấp dẫn, nhưng theo những người nuôi hàu trên sông Gianh, đây hoàn toàn không phải là nghề “dễ ăn”, chỉ thả xuống rồi chờ thu hoạch. Đằng sau những bè hàu phủ kín mặt nước là những nỗi lo thường trực từ thiên tai và môi trường tự nhiên.

Ngoài nguy cơ bão lũ vốn là nỗi ám ảnh của cư dân sông Gianh, thì sương muối là một trong những mối đe dọa lớn đối với nghề nuôi hàu đại dương. Những đợt sương muối kéo dài có thể khiến hàu bị ngạt khí và chết, tỉ lệ có khi đến 80%, cuốn trôi công sức và vốn liếng của người nuôi.

Nhưng bù lại, hàu đại dương là đối tượng nuôi không đòi hỏi nhiều chi phí thức ăn và công chăm sóc. Sông Gianh với nguồn phù du tự nhiên dồi dào chính là “kho thức ăn” lý tưởng giúp hàu sinh trưởng và phát triển. Những dây hàu sau khi được thả xuống nước chủ yếu hấp thụ nguồn dinh dưỡng sẵn có trong môi trường tự nhiên, người nuôi không phải cho ăn như nhiều đối tượng nuôi trồng thủy sản khác.

Nuôi hàu đại dương trên sông Gianh mở ra những kỳ vọng mới - Ảnh: N.M

Việc tận dụng nguồn thức ăn tự nhiên còn là một lợi thế lớn trong xây dựng thương hiệu hàu sông Gianh. Không sử dụng thức ăn công nghiệp hay các chất kích thích tăng trưởng, con hàu lớn lên nhờ nguồn phù du dồi dào của vùng nước lợ cửa Gianh.

Đây là yếu tố quan trọng giúp hàu sông Gianh có hương vị đặc trưng, chất lượng ổn định và tạo được sự yên tâm cho người tiêu dùng, nhất là trong xu hướng ưu tiên các thực phẩm sạch, có nguồn gốc rõ ràng như hiện nay.

Để thương hiệu hàu sông Gianh vươn xa

Sau những tín hiệu tích cực từ nghề nuôi hàu đại dương trên sông Gianh, làm gì để phát triển nghề nuôi theo hướng bền vững, nâng cao giá trị sản phẩm và mở rộng thị trường tiêu thụ là câu hỏi mà phường Bắc Gianh và người nuôi hàu đang quan tâm.

Hiện nay, hoạt động nuôi hàu trên sông Gianh vẫn chủ yếu mang tính tự phát, quy mô hộ gia đình hoặc nhóm hộ liên kết. Dù sản phẩm đã bước đầu khẳng định chất lượng và đầu ra tương đối ổn định, nhưng việc thiếu một tổ chức đại diện chung khiến người nuôi gặp không ít khó khăn trong xây dựng thương hiệu, quảng bá sản phẩm, liên kết tiêu thụ và tiếp cận các chính sách hỗ trợ.

Nhằm từng bước định hướng phát triển nghề nuôi hàu theo hướng bài bản, địa phương đang xây dựng mô hình điểm phát triển kinh tế do phụ nữ làm chủ đối với mô hình nuôi hàu đại dương của gia đình chị Trần Thị Song.

Thông qua mô hình này, phường kỳ vọng sẽ đánh giá hiệu quả kinh tế, hoàn thiện quy trình sản xuất, tạo điều kiện để nhân rộng trong thời gian tới, đồng thời góp phần khuyến khích phụ nữ mạnh dạn phát triển kinh tế, khởi nghiệp trên chính tiềm năng, lợi thế của địa phương.

Chia sẻ về định hướng của địa phương đối với nghề này, bà Trần Ngọc Hương, Phó Chủ tịch UBND phường cho biết, việc thành lập hợp tác xã nuôi hàu đại dương là hướng đi cần thiết trong thời gian tới. Mô hình này không chỉ giúp tập hợp các hộ nuôi, thống nhất quy trình kỹ thuật, kiểm soát chất lượng sản phẩm mà còn tạo điều kiện xây dựng thương hiệu tập thể cho hàu sông Gianh. Khi đó, những bè hàu không chỉ mang lại sinh kế cho người dân ven sông mà còn góp phần tạo dựng một thương hiệu nông nghiệp-thủy sản mới của địa phương.

Giữa mênh mang sóng nước, nơi vị mặn mòi của cửa biển hòa quyện cùng sự ngọt mát của dòng Gianh xuôi về từ đại ngàn, những bè hàu đang lớn lên nhờ sự cần cù và sáng tạo của cư dân đôi bờ. Tin rằng một ngày không xa, hàu sông Gianh sẽ trở thành niềm tự hào mới của những miền quê được dòng sông này bồi đắp qua bao thế hệ.