Mưa lớn trút xuống miền Bắc: Nhiều nơi báo động thiên tai

Nỗi lo từ những cơn dông "xuyên sáng"

Với lượng mưa cục bộ vượt ngưỡng 160mm đi kèm các hiện tượng cực đoan như lốc xoáy và mưa đá, đây không còn là những cơn mưa giải nhiệt thông thường mà là một phép thử nghiệt ngã cho hệ thống ứng phó thiên tai tại các địa phương.

Theo dữ liệu mới nhất từ hệ thống quan trắc quốc gia, chỉ trong vòng chưa đầy 48 giờ (từ 19 giờ ngày 16.4 đến 3 giờ ngày 18.4), bầu trời miền Bắc và Bắc Trung Bộ đã trút xuống một lượng nước kinh khủng.

Mây đen bao trùm nhiều nơi ở miền Bắc sáng sớm ngày 18.4.

Những "điểm đen" về lượng mưa đã xuất hiện với các con số gây sốc: Trạm Phù Lưu (Tuyên Quang) ghi nhận 118mm, đặc biệt tại Tĩnh Gia (Thanh Hóa), con số này đã vọt lên mức 161mm.

Việc lượng mưa vượt mức 100mm trong một khoảng thời gian ngắn tại các khu vực trung du và ven biển là một tín hiệu cực kỳ nguy hiểm

Đây là hiện tượng "mưa cực đoan cục bộ". Cường suất mưa lớn như vậy không chỉ gây áp lực trực tiếp lên hệ thống thoát nước đô thị mà còn nhanh chóng làm bão hòa tầng đất mặt tại các sườn dốc, tạo tiền đề cho những thảm kịch sạt lở đất.

Cơ quan khí tượng thủy văn dự báo trong ngày và đêm 18.4, hình thế thời tiết vẫn chưa có dấu hiệu hạ nhiệt. Khu vực vùng núi và trung du Bắc Bộ tiếp tục nằm trong tâm điểm của vùng xoáy thấp với lượng mưa phổ biến từ 10-30mm.

Tuy nhiên, điều đáng lo ngại nhất chính là những "ổ mây dông" cục bộ có khả năng trút xuống lượng mưa trên 70mm chỉ trong vài giờ.

Đáng chú ý, thời gian mưa tập trung vào sáng sớm và đêm – thời điểm nhạy cảm nhất khi người dân đang nghỉ ngơi, khiến việc quan sát các dấu hiệu lũ quét hay sạt lở trở nên cực kỳ khó khăn.

Đi kèm với mưa lớn là "tổ hợp" thiên tai nguy hiểm: lốc, sét, mưa đá và gió giật mạnh. Cảnh báo rủi ro thiên tai cấp độ 1 đã được phát đi, yêu cầu tất cả các lực lượng cứu hộ và người dân phải ở trong trạng thái sẵn sàng cao độ.

Hiện tượng trời đen phủ kín khắp miền Bắc chiều ngày 17.4.

Phân tích về đợt mưa này, TS. Nguyễn Ngọc Anh, một chuyên gia cao cấp về thủy văn nhận định: “Sự nguy hiểm của đợt mưa này nằm ở tính chất giao mùa. Sự xung đột giữa các khối khí nóng và lạnh tạo ra năng lượng cực lớn, dẫn đến lốc và sét với cường độ mạnh.

Tại các tỉnh miền núi như Lào Cai hay Tuyên Quang, sau một giai đoạn khô hạn, đất đá đã bị rạn nứt; khi gặp mưa lớn trên 100mm, nước sẽ len lỏi vào các khe nứt này, tạo ra áp lực thủy tĩnh và kích hoạt các khối trượt lở quy mô lớn”.

Về khía cạnh hạ tầng, việc ngập úng tại các vùng trũng thấp ở Thanh Hóa và Nghệ An cho thấy hệ thống thoát nước hiện tại đang bị khuất phục trước những kịch bản biến đổi khí hậu cực đoan.

Những "điểm đen" lượng mưa

Tại "tâm mưa" Tĩnh Gia (Thanh Hóa), không khí lo âu bao trùm các cánh đồng hoa màu. Đối với người nông dân, mưa lớn kèm dông lốc là kẻ thù số một.

Ông Lê Văn Kha (Xã Tĩnh Gia) chia sẻ trong sự lo lắng: “Cả đêm qua không ai ngủ được. Tiếng mưa đổ trên mái tôn như tiếng đá ném, gió rít từng cơn lạnh người. Sáng ra nhìn cánh đồng lúa đang làm đòng bị quật ngã rạp mà xót xa. Bây giờ chỉ mong nước rút nhanh, chứ ngâm thêm một ngày nữa là coi như mất trắng”.

Nhiều nơi mưa dông, lốc sét khiến cây đổ.

Trong khi đó, tại các huyện miền núi của Tuyên Quang và Lào Cai, các tổ phản ứng nhanh đang phải chạy đua với thời gian để rà soát các điểm có nguy cơ lũ quét. Những con đường độc đạo nối các bản làng đang đứng trước nguy cơ bị chia cắt nếu đất đá từ các triền núi tiếp tục đổ xuống.

Từ chiều tối và đêm 17.4, vùng hội tụ gió trên cao hình thành trên khu vực Lào Cai khiến thời tiết chuyển xấu trên diện rộng.

Nhiều địa phương ở Lào Cai được cảnh báo là tâm điểm mưa vừa, mưa to, với nguy cơ cao xảy ra lốc xoáy, mưa đá, sét đánh và mưa lớn cục bộ. Khu vực miền núi, ven suối và những nơi đang san gạt đồi núi được khuyến cáo đề phòng lũ quét, sạt lở đất và ngập úng ở vùng trũng thấp.

Tại Phú Thọ, ngày 17.4, mưa dông có khả năng xuất hiện do khối khí mát kết hợp rãnh thấp dịch xuống, trên nền nhiệt đang cao và có thêm vùng hội tụ gió trên cao hỗ trợ.

Trong các ổ mây dông, nguy cơ xảy ra mưa đá, gió giật mạnh và sấm sét được cảnh báo ở mức cao.

Cũng theo Đài Khí tượng thủy văn Cao Bằng, không khí lạnh yếu tiếp tục nén rãnh áp thấp, kết hợp hội tụ gió trên mực 1.500 m, gây mưa, mưa vừa và dông rải rác tại nhiều nơi.

Lượng mưa phổ biến 20-40 mm, cục bộ có nơi trên 70 mm. Trời chuyển mát, song thời tiết cực đoan đi kèm có thể ảnh hưởng đến sản xuất và sinh hoạt.

Trong khi đó, tại Sơn La, vùng mây đối lưu từ Lai Châu, Điện Biên đã di chuyển về phía địa bàn tỉnh, gây mưa rào và dông tại một số xã thuộc Mường Chiên, Bình Thuận, Chiềng Lao, Mường Giôn, Mường Sại, Quỳnh Nhai.

Cơ quan khí tượng cảnh báo nguy cơ lốc, sét, mưa đá và mưa lớn cục bộ, cấp độ rủi ro thiên tai cấp 1.

Thậm chí, nhiều nơi còn xảy ra ngập úng vì mưa to suốt đêm.

Theo khuyến cáo của ngành khí tượng, mưa dông kèm lốc, sét, mưa đá và gió giật mạnh có thể làm gãy đổ cây cối, hư hại nhà cửa, công trình giao thông và cơ sở hạ tầng.

Mưa lớn cục bộ cũng làm gia tăng nguy cơ lũ quét trên sông, suối nhỏ, sạt lở đất ở sườn dốc và ngập úng tại các vùng thấp.

Người dân tại các địa phương miền núi phía Bắc được khuyến cáo theo dõi sát diễn biến thời tiết, hạn chế đi lại qua khu vực ngập, tràn, taluy dốc trong thời điểm mưa lớn để giảm thiểu rủi ro.