Mùa sả (Bài 3): Nâng tầm giá trị cho cây sả

Anh Nguyễn Hữu Minh, Giám đốc Công ty CP Phát triển nông nghiệp và Dược liệu Việt Nam giới thiệu sản phẩm tinh dầu thiên nhiên.

Từ lá sả đến những chai tinh dầu

Tại các vùng trồng sả ở xứ Thanh, câu chuyện nâng cao giá trị cây sả còn gắn với giá trị sinh kế bền vững cho cộng đồng đã và đang được anh Nguyễn Hữu Minh, Giám đốc Công ty CP Phát triển nông nghiệp và Dược liệu Việt Nam (Deha Vina) thực hiện, đồng hành cùng bà con nông dân. Trước khi khởi nghiệp tinh dầu, anh Minh có nhiều năm làm việc trong các dự án phát triển cộng đồng của các tổ chức phi chính phủ dành cho đồng bào dân tộc thiểu số ở miền núi phía Bắc, miền Trung và Tây Nguyên. Những chuyến đi ấy giúp anh hiểu rõ đời sống người dân, nhưng cũng để lại trăn trở khi nhiều dự án kết thúc mà chưa kịp nhìn thấy sự thay đổi bền vững. Từ đó, anh tìm đến tinh dầu như một cách để ở lại lâu hơn với người dân và vùng đất Thành Vinh. Năm 2016, anh Minh khởi nghiệp từ vùng trồng sả Thành Vinh bằng cách tận dụng chính phần lá sả từng bị bỏ mà chưng cất thành tinh dầu với phương châm “Tinh dầu thật - Giá trị thật”. Để tạo nên sự bền vững, anh lựa chọn xây dựng các xưởng chưng cất quy mô nhỏ ngay tại địa phương, hỗ trợ người dân về công nghệ, quy trình sản xuất và bao tiêu đầu ra, để xưởng trở thành tài sản gắn bó lâu dài với cộng đồng. Ban đầu, sự nghi ngại là điều khó tránh khỏi, nhưng khi những xưởng tinh dầu đầu tiên vận hành hiệu quả, niềm tin dần được hình thành bằng kết quả cụ thể. Thương hiệu “Tinh dầu Nguyên Hồng” được thị trường biết đến và trở thành sản phẩm OCOP xứ Thanh.

Từ những xưởng đầu tiên ở Thanh Hóa, mô hình tinh dầu của Công ty TNHH Sản xuất Thương mại tinh dầu Minh Hồng nay là Deha Vina dần được mở rộng ra nhiều vùng nguyên liệu khác như quế, bạch đàn ở các địa phương miền núi. Lá sả, lá quế không còn bị đốt bỏ, mà trở thành nguồn thu ổn định. Quan trọng hơn, cách làm ấy góp phần thay đổi tư duy canh tác của người dân, hướng tới hạn chế hóa chất, bảo vệ môi trường và sức khỏe cộng đồng. Ngoài việc cung cấp tinh dầu cho các công ty dược và xuất khẩu, Deha Vina còn đồng hành cùng nhiều đối tác như trường học, thẩm mỹ viện, spa, khách sạn, nhà hàng trên khắp cả nước. Sự đa dạng trong ứng dụng tinh dầu cho thấy giá trị của cây sả không chỉ dừng lại ở sản xuất nông nghiệp, mà đã lan tỏa sang nhiều lĩnh vực của đời sống. Hiện nay, anh Nguyễn Hữu Minh ấp ủ những dự định tiếp tục đồng hành cùng bà con nông dân, không chỉ với cây sả mà còn với nhiều loại cây trồng khác có thể mang lại hiệu quả kinh tế và giá trị lan tỏa trong cộng đồng.

Giấc mơ nông nghiệp sạch

Ở xã Thạch Sơn (nay là xã Thạch Bình, tỉnh Thanh Hóa), chàng trai trẻ Dương Ngọc Trường lựa chọn khởi nghiệp tinh dầu và hiện là Tổng Giám đốc Công ty CP Befine - đơn vị chuyên sản xuất tinh dầu, toner và các sản phẩm thiên nhiên được chế biến từ nguồn nguyên liệu sạch của xứ Thanh. Sinh ra và lớn lên ở xã miền núi, Dương Ngọc Trường sớm quen với đời sống làng quê và những loại cây bản địa. Sau khi tốt nghiệp Trường Đại học Kinh tế Quốc dân, anh từng trải nghiệm nhiều công việc liên quan đến nông nghiệp sạch như làm rau, miến dong, sản xuất rượu... để tích lũy kinh nghiệm. Năm 2017, Trường quyết định trở về quê, bắt đầu khởi nghiệp với tinh dầu, dược liệu và các sản phẩm thiên nhiên. Lựa chọn con đường nông nghiệp sạch, hướng hữu cơ trong bối cảnh thị trường cạnh tranh khốc liệt không hề dễ dàng. Có thời điểm, sau nhiều năm làm mà hiệu quả tài chính chưa rõ rệt, Trường từng được khuyên nên từ bỏ. Nhưng với anh, nông nghiệp không chỉ là câu chuyện lợi nhuận, mà còn là sức khỏe của người trồng, người làm và người sử dụng.

Cây sả phủ trên đất đồi xã Thành Vinh.

Từ những vùng nguyên liệu sả và dược liệu bản địa, Trường phối hợp với các chuyên gia trong lĩnh vực y dược, mỹ phẩm để nghiên cứu, phát triển các dòng tinh dầu, toner, hydrosol thiên nhiên. Ngày 12/12/2019, thương hiệu Befine chính thức ra đời. Từ những lá sả từng bị bỏ lại sau thu hoạch, các sản phẩm tinh dầu dần có mặt tại các chuỗi cửa hàng nông nghiệp sạch, cửa hàng dược, siêu thị mẹ và bé ở Hà Nội, Thanh Hóa và từng bước tiếp cận thị trường nước ngoài. Cây sả, nhờ đó, bước ra khỏi nương rẫy, trở thành sản phẩm hàng hóa mang giá trị kinh tế rõ ràng. Với Trường, mỗi sản phẩm từ thảo dược không chỉ là hàng hóa, mà còn là niềm tự hào về cây dược liệu Việt Nam và mong muốn những sản phẩm ấy không chỉ phục vụ người tiêu dùng trong nước, mà còn vươn ra thị trường thế giới, góp phần tạo việc làm, thu nhập cho người lao động quê hương.

Từ những lá sả tưởng chừng bỏ đi, câu chuyện của anh Nguyễn Hữu Minh hay Dương Ngọc Trường cho thấy giá trị của cây sả không tự nhiên mà có. Giá trị ấy được làm nên từ những con người kiên trì, mỗi người một cách làm, nhưng cùng chung sự trân trọng với cây bản địa và cuộc sống của người nông dân. Khi cây sả được nhìn nhận lại, được trân trọng từ củ đến lá, nó không chỉ mang lại thu nhập, mà còn góp phần giữ đất, giữ người, giữ niềm tin vào một nền nông nghiệp sạch, thuận tự nhiên. Ở những vùng quê còn nhiều khó khăn, hành trình từ lá sả đến tinh dầu không ồn ào, nhưng lặng lẽ mở ra cơ hội mưu sinh mới cho người nông dân. Và chính sự tử tế trong cách làm ấy đang từng ngày vun bồi cho một tương lai bền vững hơn.

Bài và ảnh: Ngọc Huấn