Mùa trái ngọt trên cao nguyên xanh

Vẻ đẹp vườn hồng Mộc Châu mùa quả chín hấp dẫn khách du lịch trải nghiệm mọi lứa tuổi. (Ảnh: HẢI LÂM)

Cuối thu đầu đông, khi những vườn cam, hồng chuyển màu rực rỡ trong mùa thu hoạch, cao nguyên Mộc Châu (tỉnh Sơn La) đón thêm dòng khách tìm đến thiên nhiên và đời sống nông nghiệp. Sau mỗi mùa quả chín là câu chuyện về những người nông dân đang tìm cách nâng giá trị sản vật quê hương, kết nối sản xuất bền vững với du lịch trải nghiệm.

Lần đầu tiên biết đến loại cam tên là “cam ly”, chúng tôi không khỏi ngạc nhiên và tò mò khi đặt chân vào vườn cam Chiến Hoa ở phường Vân Sơn. Bên những luống chè xanh mướt, khu vườn hiện ra đẹp như tranh với những chùm cam vàng óng, trĩu cành.

Chuyện từ khu vườn cha dành cho con

Ông chủ Hà Văn Chiến (sinh năm 1977), vừa cắt cam mời khách vừa vui vẻ giải thích Ly là tên con gái anh, được đặt cho giống cam Navel mà anh tự nhân giống. Năm 2011, khi người vợ là chị Ngô Thị Hoa mang thai, anh Chiến có lần đi siêu thị mua cam Navel nhập khẩu từ Australia cho chị thưởng thức. Trái cam vỏ vàng, tép mọng nước, vị ngọt đậm khiến cả nhà đều yêu thích. Anh nghĩ đến việc đưa giống cây này về trồng tại vườn nhà.

Cam Navel không hạt nên anh Chiến tìm hiểu kỹ thuật ghép cành để ghép cuống cam Navel lên cây bưởi ta, thử nghiệm trên điều kiện khí hậu và thổ nhưỡng địa phương. Kiên trì sau nhiều lần thất bại, anh cố gắng học từ thực tế, quan sát từng thay đổi của cây để điều chỉnh cách chăm sóc. Giống cam Navel dần thích nghi đất Mộc Châu, sai quả và có chất lượng tốt. Khi vườn cây phát triển ổn định, anh Chiến bắt đầu nhân giống, cung cấp cho các hộ nông dân trong vùng. Từ vườn giống cam ly của anh, đến nay Mộc Châu có khoảng hơn 60ha cam ly. Giống cam này có phần đáy quả hơi nhô lên như chiếc rốn nhỏ nên có một số tên gọi dân dã khác là cam rốn lồi, cam rốn.

“Từ cơ duyên với quả cam đến từ Australia xa xôi, tôi đã đặt tên cho vườn cam của mình theo tên con gái. Hiện tôi đã đăng ký bảo hộ nhãn hiệu, xây dựng bộ nhận diện thương hiệu”, anh Chiến chia sẻ. Gia đình anh đang có gần 400 cây cam ly trồng theo tiêu chuẩn VietGAP đã cho thu hoạch, đang trồng xen 500 cây cam ly với cam canh, cam Cao Phong, bưởi da xanh. Mùa thu hoạch thường bắt đầu từ giữa tháng 10 và kéo dài đến hết tháng 1 năm sau. Khi những quả cam chuyển màu vàng ươm giữa tán lá xanh, khu vườn trở thành điểm đến của nhiều du khách. Từ năm 2022, gia đình anh Chiến phối hợp Hợp tác xã Đặc sản Tây Bắc tổ chức đón khách tham quan, trải nghiệm và thưởng thức cam tại vườn. Những ngày cuối tuần, có hàng nghìn lượt khách ghé thăm. Người lớn thích thú tìm hiểu cách trồng, chăm sóc cây; trẻ nhỏ được tự tay hái quả, nếm vị cam tươi ngay dưới gốc cây. Ngoài cam tươi, nhà vườn còn giới thiệu nước ép, mứt cam, rượu cam để khách thưởng thức và mua về làm quà.

Theo Giám đốc Hợp tác xã Đặc sản Tây Bắc Ngô Thành Đạo, việc đưa du khách đến tham quan vườn giúp nông dân có thêm kênh giới thiệu, tiêu thụ sản phẩm. Khi được trực tiếp nhìn thấy quy trình sản xuất và thưởng thức nông sản tại chỗ, khách hàng có thêm thông tin để lựa chọn, còn người trồng có cơ hội kể câu chuyện phía sau mỗi sản phẩm. Đây cũng là hướng hợp tác mà hợp tác xã đang thúc đẩy thông qua việc kết nối sản phẩm OCOP với du lịch sinh thái, trải nghiệm nông nghiệp. Ở Mộc Châu, những khu vườn mở cửa đón khách đang dần trở thành một phần của hành trình khám phá cao nguyên. Trước đây, du khách thường tìm đến đồi chè, thác nước, thung lũng mận hay các bản làng, thì nay những vườn cam, vườn hồng cũng góp thêm lựa chọn cho chuyến đi.

Anh Hà Văn Chiến chia sẻ với khách tham quan về hành trình ươm trồng và đưa cam ly thành mô hình du lịch nông nghiệp. (Ảnh: HẢI LÂM)

Giá trị kép cho những mùa hoa trái

Rời vườn cam để đến với những vườn hồng ở phường Thảo Nguyên, chúng tôi được đắm mình trong khung cảnh thơ mộng của những chùm hồng chín đỏ lúc lỉu dưới trời xanh nắng vàng. Toàn khu vực hiện có gần 200ha hồng giòn và hồng ngâm, nhiều nhà vườn đón khách đến tham quan, chụp ảnh và mua quả từ tháng 9 đến nay. Tại vườn Ngọc Kỳ ở tổ dân phố Chờ Lồng, chị Vương Vân Anh đã cải tạo khu vườn rộng hơn 2ha với 240 gốc hồng lâu năm để kết hợp trồng cây ăn quả và đón khách. Bên cạnh hoạt động chụp ảnh và hái hồng, gia đình chị còn cung cấp dịch vụ cắm trại và chợ phiên nông sản.

Một số nhà vườn khác như Hồng Thắm, Đồi Chè, Ánh Tuyết, Mừng Hạnh… cũng tỉa lá, tạo tiểu cảnh để đón khách mùa hồng. Tại vườn Lan Dương của chị Nguyễn Thị Lan, khu vực trồng hồng rộng hơn 1ha. Hồng được bán với giá trung bình khoảng 25.000 đồng/kg; nhiều khách sau khi tham quan thường mua từ 5 đến 10 kg mang về làm quà. Việc bán hàng trực tiếp tại vườn giúp người trồng giới thiệu sản phẩm và có thêm nguồn thu bên cạnh hoạt động canh tác. Chị Lò Kim Tuyến, chủ homestay Tada Mộc Châu (phường Mộc Sơn), cho biết vào những tháng cuối năm, nhiều khách lưu trú hỏi về các vườn cam, vườn hồng đang vào mùa. Khách đi tour thường muốn biết điểm nào có thể kết hợp trong lịch trình; khách tự túc lại quan tâm đường đi, cách thức tham quan và trải nghiệm tại vườn. Trong số đó có nhiều du khách quốc tế đến từ Anh, Pháp, Hàn Quốc, Ấn Độ... Đây cũng là cơ hội để các cơ sở lưu trú kết nối với nhà vườn, giới thiệu thêm hoạt động cho khách.

Xu hướng ấy diễn ra trong bối cảnh địa phương đang mở rộng các loại hình du lịch gắn với cảnh quan thiên nhiên, văn hóa và nông nghiệp; với điểm nhấn đáng chú ý là Khu du lịch quốc gia Mộc Châu vừa lần thứ 4 được giải thưởng World Travel Awards vinh danh là “Điểm đến thiên nhiên hàng đầu châu Á”. Bà Trần Thị Hương, Chủ tịch Ủy ban nhân dân phường Thảo Nguyên, cho biết trong tám tháng đầu năm 2026, phường đón hơn 656.000 lượt khách, tăng 15% so với cùng kỳ năm 2025. Cùng với lượng khách tăng, số cơ sở tham gia hoạt động du lịch nông nghiệp cũng tăng khoảng 25-30%.

Du lịch nông nghiệp ở Mộc Châu cho thấy tiềm năng dồi dào để phát triển, và hướng đi đã dần rõ nét: Giữ được chất lượng nông sản, cảnh quan và câu chuyện văn hóa để cả bốn mùa cao nguyên đều đáng nhớ, đáng tìm về.