Mực nước các sông hạ thấp, trạm bơm khó vận hành

Mực nước trong bể hút của trạm bơm Vĩnh Điện có lúc hạ thấp xuống 0,15m, dưới mực nước thiết kế thấp nhất đến 20cm. Ảnh: HOÀNG HIỆP

Dưới mực nước thiết kế thấp nhất

Theo ghi nhận của phóng viên, do chậm nạo vét ở cửa vào sông Vĩnh Điện và chậm hoàn thành đắp đập tạm ngăn mặn giữ ngọt ở hạ lưu trạm bơm Tứ Câu nên mực nước tại bể hút của các trạm bơm cấp nước sinh hoạt và sản xuất nông nghiệp trên sông này hạ xuống rất thấp theo thủy triều.

Có lúc nước gần cạn, nổi cồn cát nhỏ ở sát cửa lấy nước vào bể hút của Nhà máy cấp nước Vĩnh Điện. Nhiều lúc mực nước tại bể hút của trạm bơm Vĩnh Điện (phường Điện Bàn) hạ thấp xuống dưới 0,35m, dưới mực nước thiết kế thấp nhất của các máy bơm, thậm chí có lúc chỉ còn 0,15m.

Phó Tổng Giám đốc Công ty TNHH MTV Khai thác thủy lợi Đà Nẵng Đào Văn Thiên cho biết, mực nước thiết kế của trạm bơm Vĩnh Điện thấp nhất chỉ 0,35m, nghĩa là khi mực nước tại bể hút hạ thấp dưới cao trình 0,35m thì dừng vận hành hoặc rất khó vận hành máy bơm. Tình trạng mực nước sông Vĩnh Điện hạ xuống mức rất thấp này chỉ được khắc phục khi có tuyến đập ngăn mặn, giữ ngọt trên sông Vĩnh Điện. Do đó, tuyến đập tạm này cần sớm được đắp hoàn thành để cho mực nước tại bể hút của các trạm bơm ở thượng lưu đập cao hơn, đảm bảo vận hành bơm.

Trạm bơm Vĩnh Điện có lúc dừng vận hành do mực nước sông hạ thấp và bị nhiễm mặn nặng. Ảnh: HOÀNG HIỆP

Dọc trục sông Vu Gia - Yên - Hàn, tình trạng hạ thấp mực nước sông từ đầu năm 2026 đến nay tuy chưa đến mức đáng báo động, nhưng lại bộc lộ rõ sự lãng phí nguồn nước ngọt, thể hiện qua độ chênh lệch giữa mực nước cao nhất và thấp nhất hằng ngày. Chẳng hạn, từ sáng 22 đến sáng 23/4, mực nước sông Hàn tại trạm thủy văn Cẩm Lệ (phường Cẩm Lệ) chênh lệch đến 1,05m.

Trong khi đó, dù không chịu ảnh hưởng của chế độ thủy triều, nhưng mực nước sông Vu Gia tại trạm thủy văn Ái Nghĩa (xã Đại Lộc) và mực nước sông Yên tại thượng lưu đập dâng An Trạch (xã Hòa Tiến) chênh lệch hằng ngày từ 30 - 40cm. Thậm chí vào ngày 21/4, khi mực nước sông Vu Gia hạ thấp có lúc dưới 2m, mực nước sông Yên tại đập dâng An Trạch cũng hạ thấp từ cao trình thiết kế của đập xuống dưới ngưỡng tràn 22cm với tốc độ nhanh.

Nguyên nhân của tình trạng này là tuyến đập tạm ngăn sông Quảng Huế chưa được gia cố và đắp cao thêm nên lưu lượng nước lớn từ sông Vu Gia chảy về sông Thu Bồn và các cửa van tại đập dâng An Trạch bị xuống cấp, không đóng kín để giữ nước.

Công trình đập tạm ngăn sông Quảng Huế chưa được gia cố và đắp cao thêm gây hạ thấp và chênh lệch lớn mực nước của các sông ở hạ lưu sông Vu Gia. Ảnh: HOÀNG HIỆP

Ông Vũ Đức Khánh, Tổng Giám đốc Công ty CP Thủy điện Đăk Mi cho hay, trong khi Bộ Công Thương và ngành điện yêu cầu các nhà máy thủy điện thực hiện các giải pháp tích trữ nước để phục vụ vận hành trong thời gian cao điểm của mùa nắng nóng, thì thời gian qua, thủy điện Đăk Mi 4 đã xả về hạ du sông Vu Gia với lưu lượng tối đa mà mực nước sông tại trạm thủy văn Ái Nghĩa vẫn thấp.

“Theo đó, công ty đã cử người đến khảo sát vị trí đập tạm ngăn sông Quảng Huế, nhưng chưa thấy thi công gia cố và đắp đập cao thêm. Nếu không thi công các công trình đập tạm sớm thì thủy điện có xả nước về nhiều cũng không thể nào giải quyết được vấn đề sử dụng nước ở hạ du, mà chỉ lãng phí nguồn nước ngọt trong bối cảnh mùa khô năm nay được dự báo rất khó khăn về nguồn điện và nước”, ông Vũ Đức Khánh bày tỏ.

Xu hướng hạ thấp mực nước tiếp diễn

Theo kết quả nghiên cứu Viện Khoa học thủy lợi miền Trung và Tây Nguyên, tình trạng hạ thấp mực nước trên lưu vực sông Vu Gia - Thu Bồn đang diễn ra gây nhiều bất lợi cho việc cấp nước phục vụ sản xuất và dân sinh cho thành phố Đà Nẵng.

Qua việc mô phỏng dự báo lưu lượng và mực nước tại các vị trí cửa lấy nước của công trình trạm bơm và đập dâng trong mùa kiệt đến năm 2030, kết quả cho thấy, nhiều trạm bơm như Túy Loan, Thanh Quýt, Xuyên Đông… có lưu lượng và mực nước thấp hơn yêu cầu thiết kế trong mùa kiệt, tiềm ẩn nguy cơ mất khả năng lấy nước.

Các nhánh sông phụ và các trạm bơm nhỏ ở cách xa nguồn cấp nước chính có nguy cơ thiếu lưu lượng nước cục bộ. Ảnh: HOÀNG HIỆP

Theo ThS. Đoàn Tiến Đạt, Viện Khoa học thủy lợi miền Trung và Tây Nguyên, qua kết quả mô phỏng về mực nước trong mùa kiệt thì trong 30 trạm bơm, có đến 11 trạm bơm đối mặt với tình trạng không đảm bảo mực nước tối thiểu, thấp hơn mực nước thấp nhất theo thiết kế, như các trạm bơm: Ái Nghĩa, Vĩnh Điện, Cẩm Sa, Xuyên Đông, Hà Châu… Trong đó, có một số trạm bơm có mực nước thấp hơn thiết kế trong phần lớn thời gian của mùa kiệt.

Về lưu lượng nước trong mùa kiệt, có đến 7 trạm bơm bị suy giảm về lưu lượng nước, nhất là các trạm bơm lớn như Đông Quang, Bích Bắc… với diện tích tưới mỗi trạm hơn 1.500ha, gây ảnh hưởng đến sản xuất nông nghiệp. Lưu lượng nước về hệ thống đập dâng An Trạch cũng có xu hướng giảm và không đảm bảo lưu lượng theo thiết kế. Các nhánh sông phụ và các trạm bơm nhỏ ở cách xa nguồn cấp nước chính có nguy cơ thiếu lưu lượng nước cục bộ…

“Các cơ quan quản lý nhà nước sớm cập nhật lại quy hoạch thủy lợi và kế hoạch sử dụng nước cho hạ du sông Vu Gia - Thu Bồn. Bên cạnh đó, tăng cường giám sát, điều phối, vận hành liên hồ chứa trên lưu vực nhằm đảm bảo dòng chảy tối thiểu trong mùa kiệt. Các đơn vị khai thác nước cần có kế hoạch điều chỉnh các công trình, máy bơm… để đảm bảo lấy nước”, Th.S. Đoàn Tiến Đạt kiến nghị.